Nie zapomnij odwiedzić strony naszych partnerów - ich lubimy, ich polecamy!

SŁUCHAJ
ZALOGUJ SIĘ
ZAMKNIJ
Radio Paranormalium - zjawiska paranormalne - strona glowna
Logowanie przy użyciu kont z Facebooka itd. dostępne jest z poziomu forum
Hiperprzestrzeń

Hiperprzestrzeń

Odcinek: 27 lipca 2013 - Carlos Castaneda i droga z ktorej nie ma powrotu

Streszczenie odcinka

Audycja poświęcona jest Carlosowi Castanedzie, jego książkom o spotkaniu z indiańskim nauczycielem Don Juanem Mausem oraz wpływowi, jaki opowieści o szamanizmie i substancjach psychoaktywnych wywarły na kulturę Zachodu. Punktem wyjścia jest przypisywana Castanedzie myśl, że najbardziej przeraża człowieka świadomość istnienia rzeczywistości znacznie bogatszej, niż można sobie wyobrazić. Prowadzący zestawia ją z mitem o puszce Pandory, z której po uwolnieniu wszelkich nieszczęść pozostała nadzieja. Historia Castanedy zostaje przedstawiona jako opowieść o otwarciu takiej „puszki” w kulturze Zachodu: o zetknięciu cywilizacji z doświadczeniami, pojęciami i stanami świadomości, na które nie była przygotowana. Carlos Castaneda urodził się w 1925 roku w Peru, a po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych studiował antropologię. Na początku lat sześćdziesiątych zainteresował się kulturami rdzennych mieszkańców Ameryki, szamanizmem oraz wykorzystywaniem roślin psychoaktywnych. W ramach pracy badawczej miał udać się do Meksyku i Nowego Meksyku, aby zbierać informacje o tradycjach Indian. Tam, według własnej relacji, poznał Don Juana Matusa, starszego Indianina Yaqui, który miał zostać jego nauczycielem i przewodnikiem po świecie szamańskiej wiedzy. Pierwsza książka, Nauki don Juana: wiedza Indian Yaqui, ukazała się w 1968 roku. Początkowo miała być pracą antropologiczną opartą na notatkach i obserwacjach, jednak przedstawiała doświadczenia autora z perspektywy uczestnika, a nie zewnętrznego badacza. Castaneda opisywał w niej proces własnej edukacji, spotkania z Don Juanem, ceremonie oraz doświadczenia związane między innymi z pejotlem, meskaliną i bieluniem. Książka została napisana językiem stylizowanym na akademicki, lecz jej zasadnicza część ukazywała przemianę człowieka wychowanego w zachodniej kulturze, który próbuje zrozumieć zupełnie inny sposób postrzegania świata. W kolejnych tomach rozwijana jest historia nauki Castanedy i jego relacji z Don Juanem. W audycji wymienione zostają: Odrębna rzeczywistość, Podróż do Ixtlan, Opowieści o mocy, Drugi krąg mocy, Dar orła, Wewnętrzny ogień, Potęga milczenia, Sztuka śnienia oraz Aktywna strona nieskończoności. Do cyklu zaliczane są także Magiczne kroki. Największą popularność zyskała pierwsza książka, która pojawiła się w szczególnym momencie amerykańskiej rewolucji obyczajowej i kulturowej: w czasie rozwoju ruchów feministycznych i praw obywatelskich, protestów przeciw wojnie w Wietnamie, kontrkultury, fascynacji LSD i poszukiwania alternatywnych modeli życia. Publikacja trafiła na podatny grunt, ponieważ przedstawiała możliwość bezpośredniego doświadczenia innych wymiarów rzeczywistości i sugerowała, że zachodnia cywilizacja nie ma monopolu na wiedzę o świadomości. Według opowieści Castanedy Don Juan nie przekazywał mu jedynie informacji o tradycji, lecz wymagał uczestnictwa w praktykach i ceremoniach. Uczeń miał najpierw przejść próby związane z roślinami psychoaktywnymi, a dopiero później uzyskać dostęp do dalszej wiedzy. W tym ujęciu pejotl nie był zwykłym środkiem odurzającym, ale żywą istotą posiadającą własnego ducha. Zażycie rośliny miało prowadzić do kontaktu ze „światem drugiej uwagi”, czyli odrębnym sposobem postrzegania rzeczywistości. Doświadczenie to wiązało się z rozpadem dotychczasowych kategorii, osłabieniem ego i koniecznością zmierzenia się z własnym lękiem. Castaneda przedstawiał tę przemianę jako wejście na drogę, z której nie ma powrotu: po przekroczeniu pewnej granicy człowiek nie może już całkowicie powrócić do wcześniejszego obrazu świata. Prowadzący omawia również przykładowy przebieg ceremonii pejotlowej, zaznaczając, że różni się ona zależnie od grupy i prowadzącego. W opisywanym wariancie uczestnicy przygotowują się przez post, medytację, wyciszenie i abstynencję seksualną. Następnie wraz z szamanem udają się na pustkowie, gdzie wybierane są dojrzałe rośliny. Pejotl jest traktowany z szacunkiem, ponieważ przypisuje mu się własną duszę i moc. Przygotowania obejmują także oczyszczenie w prowizorycznej saunie lub szałasie, budowę ogniska i ustalenie ról poszczególnych uczestników, między innymi osoby odpowiedzialnej za ogień, bębnienie czy prowadzenie ceremonii. Właściwa ceremonia odbywa się nocą w tipi ustawionym wokół żaru ułożonego w kształt podkowy. Uczestnicy żują kawałki pejotlu albo przyjmują przygotowany z niego wywar, a następnie pozostają przy ogniu przez wiele godzin. Towarzyszą temu śpiew, rytm bębnów, grzechotki i obserwowanie żaru, w którym mogą pojawiać się wizje. Ważną rolę ma odgrywać osobista pieśń, pomagająca utrzymać orientację podczas intensywnego doświadczenia i powrócić do równowagi w chwilach lęku lub poczucia utraty kontroli. Ceremonia jest przedstawiona nie tylko jako sposób uzyskania wizji, lecz także jako praktyka terapeutyczna, mająca konfrontować uczestnika z nim samym, jego emocjami i intencjami. W audycji podkreślona zostaje różnica między doświadczeniami opisywanymi przez Castanedę a innymi tradycjami pejotlowymi. W jego książkach pojawiają się także inne, nie zawsze jednoznacznie nazwane rośliny. Rozmówcy wspominają o bieluniu, który miał być jednym z pierwszych środków użytych przez Castanedę przed dopuszczeniem go do ceremonii pejotlowej. Zwracają uwagę, że opisy działania substancji mogą być rozpoznawalne dla osób mających własne doświadczenia psychodeliczne, choć nie przesądza to o prawdziwości wszystkich elementów narracji. Każde takie doświadczenie ma część wspólną dla różnych osób, ale pozostaje też silnie zależne od psychiki, wspomnień i aktualnego stanu uczestnika. Największa część krytyki Castanedy dotyczy wiarygodności jego relacji. Badacze próbowali odnaleźć Don Juana Matusa, lecz nie udało się potwierdzić jego istnienia w sposób odpowiadający opisom z książek. Podważano także związki przedstawionych praktyk z kulturą Indian Yaqui, wskazując, że Yaqui z regionów, o których mowa, niekoniecznie używali pejotlu w opisany sposób. Pojawiła się hipoteza, że Castaneda skompilował informacje zaczerpnięte z różnych prac antropologicznych i stworzył literacką opowieść, a postać Don Juana mogła być fikcyjna, przekształcona lub celowo zamaskowana. Nie wykluczano również, że za tą postacią kryła się kobieta-szamanka albo że zmiana szczegółów miała chronić źródło przed zainteresowaniem dziennikarzy i kolejnych badaczy. Rozmówcy nie rozstrzygają ostatecznie, czy książki są zapisem autentycznych wydarzeń, literacką kreacją, czy połączeniem obu tych elementów. Zwracają jednak uwagę, że trudno uznać całość za prostą konfabulację, ponieważ opisy stanów psychodelicznych mogą wydawać się znajome osobom, które same ich doświadczyły. Jednocześnie Castaneda mógł przetworzyć własne przeżycia i podporządkować je spójnej mitologii. Istotne pozostaje pytanie, co właściwie zrobił z doświadczeniami, których doznał, oraz jak wykorzystał je w budowaniu własnego wizerunku. W opinii jednego z rozmówców Castaneda niewątpliwie coś przeżył, lecz nie oznacza to, że prawdziwe są wszystkie jego wyjaśnienia dotyczące szamanizmu i kosmologii. Sukces Nauki don Juana uczynił z Castanedy intelektualnego i kontrkulturowego guru. Autor stał się symbolem poszukiwania alternatywnej wiedzy, a jego książka jedną z podstawowych lektur dla osób zainteresowanych psychodelikami. Popularność pejotlu miała jednak konsekwencje, których Castaneda prawdopodobnie nie przewidział. Zachodni czytelnicy zaczęli podróżować do Meksyku i na południowy zachód Stanów Zjednoczonych, poszukując rośliny. Masowe zainteresowanie doprowadziło do presji na środowisko naturalne, wzrostu kontroli policyjnej i objęcia pejotlu zakazami. W audycji pojawia się teza, że książka przyczyniła się do spopularyzowania rośliny na tyle mocno, iż została ona umieszczona na listach substancji zakazanych w Stanach Zjednoczonych i przez instytucje międzynarodowe. Najbardziej dotkliwie skutki prohibicji odczuli rdzenni mieszkańcy, dla których pejotl był częścią religijnych i kulturowych praktyk. Opisywane są działania agentów DEA, którzy mieli obserwować okresy obrzędów i aresztować Indian uczestniczących w ceremoniach. W celu uniknięcia kontroli uczestnicy rytuałów mieli ukrywać się, wystawiać konne czujki i organizować ceremonie w sposób przypominający polowanie z czasów kolonialnych. Równocześnie w Stanach Zjednoczonych powstały organizacje religijne związane z pejotlem, próbujące ochronić prawo Indian do praktykowania tradycji. W audycji wspomniany zostaje Kościół Pejotlowy, którego działalność miała zostać prawnie uznana. Osobnym wątkiem jest późniejsze życie Castanedy. Po okresie ogromnej popularności autor odizolował się od rodziny i stworzył zamknięte środowisko skupione wokół niego oraz kilku kobiet. Pojawiły się zarzuty dotyczące sekciarskiego charakteru tej grupy, kontrolowania finansów i prowadzenia wystawnego trybu życia. Castaneda zmarł w 1998 roku na raka, a okoliczności jego śmierci budziły liczne pytania. Po jego śmierci odnaleziono na pustyni ciało jednej z kobiet związanych z jego otoczeniem; według przedstawionej relacji mogła ona popełnić samobójstwo. Rozmówcy zauważają, że finał życia pisarza pozostaje w sprzeczności z obrazem mądrego czarownika, który wyłaniał się z jego książek. Zamiast duchowego mistrza część krytyków widziała człowieka uwikłanego w władzę, pieniądze i destrukcyjne relacje. W dalszej części rozmowy fenomen Castanedy zostaje zestawiony z teorią „drzwi percepcji” i koncepcją, że zwykła świadomość działa jak filtr ograniczający ilość informacji docierających do człowieka. Zdjęcie tego filtra pod wpływem psychodeliku może prowadzić do doświadczenia nadmiaru bodźców, a tak zwany bad trip zostaje wyjaśniony jako sytuacja, w której człowiek otrzymuje więcej informacji, niż jest w stanie przetworzyć. W książkach Castanedy nie chodzi jednak wyłącznie o chwilową wizytę w innym świecie. „Odrębna rzeczywistość” ma istnieć równolegle z codziennym światem, a najważniejszą kwestią jest nauczenie się poruszania między tymi poziomami bez utraty orientacji. W tym sensie jego książki przedstawiane są jako jeden z pierwszych popularnych przewodników po doświadczeniu psychodelicznym. Prowadzący odnosi te idee do współczesnych badań nad substancjami psychoaktywnymi. Wspomina o konferencji naukowej w Londynie poświęconej psychodelikom, badaniach prowadzonych z udziałem pacjentów oraz powrocie do kontrolowanych warunków określanych jako „set and setting”. Jego zdaniem nauka zaczyna ponownie badać substancje, które wcześniej zostały całkowicie wyparte przez prohibicję, i sprawdzać ich możliwe zastosowania w medycynie oraz psychoterapii. Szczególnie dużo miejsca poświęca psylocybinie, która w przywoływanej perspektywie może pomagać w leczeniu różnych problemów, choć same tezy o jej działaniu mają charakter opinii i zapowiedzi dalszej dyskusji. Kluczowa jest nie tylko substancja, lecz także przygotowanie uczestnika, jego stan psychiczny, otoczenie i obecność odpowiednio przeszkolonych osób. Ostateczny wniosek audycji nie sprowadza się do zachęty do używania psychodelików. Najważniejszą lekcją z historii Castanedy ma być konieczność szczerości wobec siebie, własnych motywacji i świata. Kontakt z doświadczeniem przekraczającym codzienne kategorie może ujawnić lęk, chciwość, agresję i brak wewnętrznej spójności. Bez własnego kontekstu, przygotowania i odpowiedzialności poszukiwanie „innej rzeczywistości” może prowadzić do zagubienia, fascynacji guru albo destrukcji. Droga, z której nie ma powrotu, oznacza więc przede wszystkim nieodwracalną zmianę perspektywy: po zetknięciu z nieznanym człowiek nie może już udawać, że jego wcześniejszy obraz świata jest kompletny. Historia Castanedy zostaje zarazem ukazana jako metafora przemian drugiej połowy XX wieku. Pierwsze pokolenie zachodnich eksperymentatorów nie miało języka ani instytucji, które pozwoliłyby bezpiecznie przyswoić nowe doświadczenia. Rewolucja psychodeliczna wyprzedziła kulturę, a jej uczestnicy często szukali liderów i gotowych odpowiedzi zamiast budować własne rozumienie. Współczesność ma być lepiej przygotowana dzięki badaniom naukowym i większej świadomości zagrożeń, choć droga ta nadal wymaga ostrożności. Nadzieja z mitu Pandory zostaje odnaleziona w możliwości połączenia wiedzy dawnych tradycji z krytycznym namysłem, medycyną i odpowiedzialnym podejściem do świadomości. Najważniejsze pozostaje zachowanie „mapy”: umiejętność utrzymania relacji z samym sobą, innymi ludźmi i rzeczywistością nawet wtedy, gdy doświadczenie przekracza dotychczasowe wyobrażenia.
(rozwiń streszczenie)

Streszczenie zostało przygotowane przez AI w oparciu o transkrypcję odcinka. Pamiętaj, że nawet najlepsze streszczenie nie powie wszystkiego o całej audycji, szczególnie gdy jest ona długa - zachęcamy do wysłuchania całości!

Jeśli w streszczeniu bądź transkrypcji dostrzegłeś jakieś literówki bądź inne rażące błędy, będziemy wdzięczni za poinformowanie nas o tym.

Kopiowanie i umieszczanie naszych treści na łamach innych serwisów jest dozwolone na zasadach opisanych w licencji.
▼ Wyświetl transkrypcję ▼
Powiadomienia Web Push o nowościach w Radiu Paranormalium
Nie przegap żadnych nowości! Już dziś zapisz się na nasz newsletter emailowy lub włącz powiadomienia w przeglądarce, aby być na bieżąco z najnowszymi artykułami i audycjami.


Dodaj komentarz
Twój nick:
E-mail:


Powiadamiaj o odpowiedziach na mój komentarz. Do wysyłania powiadomień potrzebny jest poprawny adres e-mail (nie będzie publicznie wyświetlany).