Nie zapomnij odwiedzić strony naszych partnerów - ich lubimy, ich polecamy!

SŁUCHAJ
ZALOGUJ SIĘ
ZAMKNIJ
Radio Paranormalium - zjawiska paranormalne - strona glowna
Logowanie przy użyciu kont z Facebooka itd. dostępne jest z poziomu forum
AWF - Akademia Wszelkiej Fikcji (dawniej: Bibliotekarium)

AWF - Akademia Wszelkiej Fikcji (dawniej: Bibliotekarium)

Odcinek: Odc. 9
Tym razem na tapetę wybraliśmy coś, co sobie nazwaliśmy tematem "Obcy i UFO w literaturze". Punktem wyjścia do dyskusji będą dwie książki przewodnie - mianowicie zaczniemy od książek ludzi, którzy byli naukowcami, a którzy w międzyczasie popełnili kawałek literatury, czyli od "Kontaktu" Carla Sagana i "Czarnej Chmury" Freda Hoyle. Obie książki mówią o tym, w jaki sposób ludzkość kontaktuje się z inną formą rozumu. Książki te będą punktem wyjścia do rozmowy i przywoływania innych książek w dyskusji o tym, jak obcy byli widziani w literaturze.

Audycja miała więc tematykę po części ufologiczną, nie mogło więc obyć się bez zupełnie nagłej, nieplanowanej i niespodziewanej rejestracji drogą telefoniczną całkiem świeżej obserwacji UFO nad Lęborkiem ;-)
(rozwiń opis)

Streszczenie odcinka

Odcinek poświęcono obcym i UFO w literaturze, wychodząc od dwóch powieści pisanych przez naukowców: Kontaktu Carla Sagana i Czarnej chmury Freda Hoyle’a. Prowadzący i gość uznali je za dwa różne, ale ważne modele opowiadania o spotkaniu z inną formą rozumu. Kontakt został oceniony jako książka bardziej literacka i zarazem bardziej niejednoznaczna, natomiast Czarna chmura jako utwór mniej efektowny stylistycznie, ale mocniej rozwijający samą ideę obcości. Zwracano uwagę, że u Sagana kontakt pozostaje częściowo niedopowiedziany, co zostawia miejsce dla wyobraźni, a u Hoyla obcość ma bardziej namacalny, fizyczny charakter. Dużą część rozmowy poświęcono rozróżnieniu między „gościem” a „obcym”. Gość to istota w pewnym sensie rozpoznawalna, podobna do nas i mieszcząca się w znanych kategoriach, nawet jeśli jest przybyszem z zewnątrz. Prawdziwie obcy to coś, czego człowiek może nie być w stanie zrozumieć ani nawet właściwie dostrzec. W tym sensie za najciekawsze uznano nie tyle opowieści o humanoidach z kosmosu, ile utwory o bytach całkowicie odmiennych: Solaris Stanisława Lema, Niezwyciężonego, Czarnej chmurze, a także niektórych powieściach i opowiadaniach o świadomościach rozproszonych, chmurach pyłu, mgłach, oceanach czy strukturach zbiorowych. Rozmówcy szeroko prześledzili historię literackich wyobrażeń obcych. Wcześniejsze teksty, nawet jeśli zawierały dziwne istoty, nie były jeszcze traktowane jako opowieści o kosmitach w nowoczesnym sensie. Przywołano m.in. Lukiana z Samosat, w którym pojawiają się fantastyczne armie i stwory, ale raczej jako narzędzie satyry i żartu niż jako próba opisu obcych cywilizacji. Podobnie oceniono utwory Keplera i Cyrano de Bergeraca: były ważne dla rozwoju wyobraźni kosmicznej, lecz służyły przede wszystkim opisywaniu hipotez naukowych, satyrze obyczajowej albo projekcji ludzkich wyobrażeń na Księżyc i inne światy. Za przełom uznano dopiero końcówkę XIX wieku, kiedy literatura zaczęła traktować obcych jako rzeczywiście odmiennych przybyszy. Za fundamentalnego twórcę tego kierunku wskazano H.G. Wellsa. W Wehikule czasu obcość ujawnia się jeszcze nie jako kosmiczna inwazja, lecz jako przyszłe formy człowieka, elojowie i morlokowie, czyli istoty wyłonione z ewolucji. W Wojnie światów obcy stają się już marsjańskimi najeźdźcami, a w Pierwszych ludziach na Księżycu pojawiają się selenici, istoty owadopodobne, wyraźnie różne od ludzi. Wells został pokazany jako autor, który nadał tematyce obcych rozpęd i wyznaczył kilka podstawowych modeli ich przedstawiania. W dalszej części rozmowy padło wiele przykładów z pierwszej połowy XX wieku i z literatury popularnej. Wymieniono m.in. powieści Gustave’a Le Rouge, w których Mars staje się światem wielu dziwnych ras, od małych, skrzydlatych stworów po wielki rozumny mózg, oraz trylogię księżycową Jerzego Żuławskiego, z jej szernami i morcami. Wspomniano też Edgara Rice’a Burroughsa i jego Księżniczkę Marsa, a także H.P. Lovecrafta, którego kosmiczne byty uznano za odrębną odmianę obcości: nie tyle fizycznych najeźdźców, ile istot niemal boskich, potężnych, mackowatych i zarazem przerażających w swoim intelektualnym dystansie wobec człowieka. Pojawił się też wątek obcości jako odbicia problemów społecznych i historycznych. W opinii rozmówców literatura science fiction bardzo często nie mówi wyłącznie o przyszłości czy kosmosie, lecz w przebraniu obcych opisuje własną epokę, lęki polityczne, konflikty cywilizacyjne i napięcia kulturowe. W tym sensie obcy stają się odpowiednikiem innego narodu, klasy społecznej, ideologii albo systemu władzy. Podkreślono, że podobnie jak dawne mitologie i religie tworzyły wizerunki innych istot, tak nowoczesna SF zaczęła tworzyć obcych odpowiadających nieznanym lękom epoki industrializacji, ewolucji, rozwoju nauki i rodzącej się świadomości gatunkowej człowieka. Dużo miejsca zajęły też opowieści o obcych jako bytach niematerialnych, zbiorowych lub trudnych do wyobrażenia. Wspomniano m.in. inteligentną mgłę z powieści Alfreda van Vogta, chmurę życia z Czarnej chmury Hoyla, a także różne formy organizmów zbiorowych, chmury pyłu, nanostruktury i inteligencje rozproszone. Pojawiła się refleksja, że człowiek najczęściej potrafi wyobrazić sobie jedynie obcego zbudowanego z rozpoznawalnych elementów: dodać skrzydła, macki, pazury, zmienić skalę, połączyć cechy kilku zwierząt. Prawdziwie nieznana forma obcości, jeśli w ogóle istnieje, może pozostawać poza zasięgiem ludzkiej percepcji i języka. Ważnym wątkiem była także możliwość istnienia „nadistot”, czyli bytów stojących wyżej od człowieka w hierarchii rozumu czy świadomości. Nawiązano tu do koncepcji Adama Wiśniewskiego-Snerga z powieści Robot. Omówiono jego podział na kolejne generacje: minerały, rośliny, zwierzęta i ludzi, oraz hipotezę, że ponad człowiekiem mogą istnieć jeszcze inne poziomy organizacji życia i świadomości, których po prostu nie potrafimy dostrzec. Z rozmowy wynikło, że być może człowiek jest jak zwierzę wobec nas samych: widzi naszą cielesność, ale nie rozpoznaje pełni naszej natury. Analogicznie my moglibyśmy nie zauważać obecności istot znajdujących się ponad nami, nawet jeśli są tuż obok. Na marginesie literackiej rozmowy pojawił się też realny wątek ufologiczny: telefoniczna relacja o obserwacji UFO nad Lęborkiem. Świadek opisał kilka jasnych obiektów układających się w kształt rombu, widzianych nisko nad ziemią przez kilka minut, przy udziale wielu obserwatorów i kamer. Incydent ten stał się dla prowadzących przykładem tego, jak temat omawiany abstrakcyjnie w literaturze nagle styka się z aktualną relacją z obserwacji. Padła też uwaga, że to, co potocznie nazywa się UFO, nie musi oznaczać wyłącznie statku kosmicznego z obcymi. Rozmowa schodziła również na szersze refleksje o tym, że wszelkie wyobrażenia obcych są w gruncie rzeczy projekcją człowieka. Nawet najbardziej niezwykłe byty literackie, od marsjańskich najeźdźców po inteligentne mgły i chmury, są zwykle zbudowane z naszych lęków, doświadczeń i biologicznych intuicji. W tym sensie literatura o obcych mówi równie dużo o nas samych, o naszych granicach poznania, o naszym poczuciu wspólnoty i o tym, kto w danym momencie zostaje uznany za „swojego”, a kto za „obcego”. W końcówce audycji rozmówcy podkreślili, że temat ten pozostaje otwarty i nie da się go łatwo zamknąć jedną teorią, bo obcość może być jednocześnie motywem literackim, problemem poznawczym i pytaniem o granice ludzkiej wyobraźni.
(rozwiń streszczenie)

Streszczenie zostało przygotowane przez AI w oparciu o transkrypcję odcinka. Pamiętaj, że nawet najlepsze streszczenie nie powie wszystkiego o całej audycji, szczególnie gdy jest ona długa - zachęcamy do wysłuchania całości!

Jeśli w streszczeniu bądź transkrypcji dostrzegłeś jakieś literówki bądź inne rażące błędy, będziemy wdzięczni za poinformowanie nas o tym.

Kopiowanie i umieszczanie naszych treści na łamach innych serwisów jest dozwolone na zasadach opisanych w licencji.
▼ Wyświetl transkrypcję ▼
Powiadomienia Web Push o nowościach w Radiu Paranormalium
Nie przegap żadnych nowości! Już dziś zapisz się na nasz newsletter emailowy lub włącz powiadomienia w przeglądarce, aby być na bieżąco z najnowszymi artykułami i audycjami.


Dodaj komentarz
Twój nick:
E-mail:


Powiadamiaj o odpowiedziach na mój komentarz. Do wysyłania powiadomień potrzebny jest poprawny adres e-mail (nie będzie publicznie wyświetlany).