Radio Paranormalium, Wehikuł Wyobraźni i UFO
Historie zapraszają do Akademii
Wszelkiej Fikcji. Witamy wszystkie
Państwa bardzo gorąco i serdecznie. Mamy nadzieję, że
suchymi jesteście, bo troszeczkę mokro za oknem.
Zarówno dziś, w środę, gdy nagrywamy, jak i w piątek
ma jeszcze popadywać.
Zapraszamy na kolejną wizytę w Akademii
Wszelkiej Fikcji. Przy mikrofonie i za sterami technicznymi
audycji jak zawsze Marek Sęk "Ivellios", a po drugiej stronie
połączenia internetowego jest z nami jak zawsze gospodarz
AWF, Marek Żelkowski. Halo, halo
Bydgoszcz. Halo, halo. Dzień dobry wieczór
państwu. Cóż, startujemy zatem
z kolejnym odcinkiem AWF-u. Już się
pewno państwo przyzwyczaili, że na początku
audycji muszę sobie pogadać na tematy
wszelkie, często związane z
astronomią, z astronautyką, z różnymi
niesamowitościami. Dzisiaj będzie podobnie.
To dzisiejsze moje rozważanie
wstępne można byłoby zatytułować:
Gdzie się podział Mars Elona
Muska? Jeszcze kilka lat temu
wydawało się, że Mars jest dosłownie
tuż za rogiem. Elon Musk
występował na wielu konferencjach niczym
taki zwiastun nowej ery. Pokazywał
gigantyczne rakiety Starship, mówił
o milionie ludzi na Marsie, o
samowystarczalnym mieście pod kopułami
i o tym, że ludzkość musi stać się
gatunkiem wieloplanetarnym. W
mediach społecznościowych i
popularnonaukowych kanałach internetowych
Mars urastał dosłownie do rangi
kolejnego kontynentu czekającego
na odkrycie, a właściwie to na
podbicie. A dzisiaj
trudno oprzeć się wrażeniu, że ktoś
najwyraźniej ściszył głośność tego
wszystkiego. Mars oczywiście nie zniknął z
planów SpaceX, ale zniknął z
nagłówków prasowych, internetowych i w ogóle
wszelkich. Można zadać zatem pytanie:
dlaczego? Myślę, że odpowiedź jest prosta.
Rzeczywistość okazała się trudniejsza od
prezentacji w PowerPoincie czy
też w jakimś innym programie. Największym
problemem pozostaje Starship, rakieta,
która ma być jednocześnie statkiem kosmicznym,
lądownikiem księżycowym, tankowcem
orbitalnym i transportowcem
marsjańskim. Rakieta Starship to jest najbardziej
ambitny projekt kosmiczny od czasów programu
Apollo. A jednak ambitny
nie zawsze oznacza gotowy, przynajmniej w
tym momencie. Całkiem niedawno odbył się kolejny lot
testowy nowej wersji
Starshipa. I owszem, pojawiły się
sukcesy. Statek osiągnął przestrzeń kosmiczną,
przeprowadził część zaplanowanych manewrów i
oczywiście wrócił na Ziemię, ale pojawiły się
również awarie. Doszło do problemów z silnikami,
a Federalna Administracja Lotnictwa
rozpoczęła dochodzenie po
nieudanym lądowaniu boostera.
To przypomina nam o czymś bardzo ważnym.
Między demonstracją technologii a
regularnymi lotami kosmicznymi istnieje
przepaść i to ogromna przepaść. Przed
wysłaniem ludzi na Marsa SpaceX
musi jeszcze opracować tankowanie statków na
orbicie, wielokrotne używanie rakiet,
a także długotrwałe loty
międzyplanetarne, ochronę przed
promieniowaniem oraz bezpieczne
lądowanie wielotonowych
pojazdów na powierzchni Marsa. Żaden z tych
problemów nie jest trywialny. Co więcej,
sam Musk wydaje się obecnie mówić o Marsie
nieco ostrożniej, niż robił to wcześniej.
Jeszcze niedawno zapowiadał bezzałogową misję
marsjańską pod koniec
2026 roku. Obecnie
coraz częściej pojawiają się sygnały, że
SpaceX koncentruje się przede wszystkim
na Księżycu i programie Artemis. Reuters
informował nawet o przesunięciu
marsjańskich ambicji na dalszy plan,
a wszystko to na rzecz budowy stałej
infrastruktury księżycowej. I właśnie tutaj
tkwi chyba sedno sprawy. Mars nie przegrał
z Księżycem. Mars został
odłożony na wyższą półkę. NASA,
Chiny oraz prywatne firmy
coraz wyraźniej traktują Księżyc
jako taki poligon doświadczalny
dla dalszych wypraw. Powstają plany baz
księżycowych, nowych lądowników oraz
stałej obecności człowieka poza Ziemią. Księżyc
znajduje się tak naprawdę trzy dni lotu od
Ziemi, przynajmniej dla obecnych statków
kosmicznych. Mars nawet
dziewięć miesięcy. Różnica spora.
Księżyc pozwala popełniać błędy,
a mimo to wracać. Mars na
pewno nie wybacza pomyłek. Można więc
powiedzieć, że historia Marsa weszła
w mniej widowiskową fazę.W fazę
inżynierów. Teraz nie ma już spektakularnych
deklaracji o milionie kolonistów.
Są za to testy zaworów, osłon
termicznych, systemów dokowania i
procedur bezpieczeństwa. To jest znacznie
mniej romantyczne, ale właśnie tak wygląda
prawdziwa droga do innych światów. Czy
więc Elon Musk porzucił Marsa?
Wydaje się, że nie. Mars nadal pozostaje
oficjalnym celem SpaceX. Firma
wciąż deklaruje, że Starship został
zaprojektowany przede wszystkim z myślą o locie na
Czerwoną Planetę. Jednak między
wizją a realizacją pojawiła się rzecz,
której nie da się pokonać samym
entuzjazmem. To fizyka. A
fizyka, jak wiadomo, nie czyta
Twittera i nie jest od
brylowania w mediach społecznościowych. Być
może za kilka dekad historycy
uznają ten obecny okres za
początek marsjańskiej ery, a być może okaże
się, że kolonizacja Marsa była tylko
współczesną wersją marzeń o El
Dorado. Taką piękną wizją, która zawsze,
ale to absolutnie zawsze znajduje się tuż
za horyzontem. Na razie jedno jest pewne:
droga na Marsa na pewno nie została
zamknięta. Po prostu okazała się znacznie
dłuższa niż to obiecywały
nagłówki gazet. Proszę
państwa, skoro już dorwałem się do głosu,
to proponuję teraz korepetycje
filozoficzne, żeby państwa zaskoczyć. A
zatem zaczynamy. Dzisiaj opowiem
państwu o filozofie. Ja
ostatnio wybieram takich filozofów mniej znanych. Czy
państwo słyszeli o Pawle z Wenecji?
Posłuchajcie. Paweł z Wenecji należy do
tych filozofów, o których dziś pamięta
głównie garstka historyków filozofii. A w sumie
szkoda, bo gdyby średniowiecze miało
własnych profesorów celebrytów, to Paolo
Veneto z pewnością znalazłby się w
czołówce. Przez pewien czas był jednym z najbardziej
wpływowych nauczycieli Europy, autorem
podręczników używanych przez pokolenia
studentów i człowiekiem, który próbował
uporządkować ludzkie myślenie i robił
to z niemal księgową dokładnością. On
nie był wizjonerem na miarę Platona
ani buntownikiem pokroju Jordana
Bruna. Był raczej architektem pojęć.
Kimś, kto chciał wiedzieć nie tyle co
myślimy, ile w jaki sposób to
robimy. A to, jak się okazuje,
bywa równie fascynujące. Paolo
Nicoletti urodził się około
1369 roku w
Wenecji. Trudno wyobrazić sobie
bardziej niezwykłe miejsce do
dorastania. Wenecja nie była wówczas
romantycznym celem wycieczek. Takich wycieczek,
które dzisiaj odbywa się z aparatem fotograficznym,
a w każdym razie z dobrze wyczyszczoną
kartą w komórce. Wenecja była
jednym z najbogatszych i najbardziej
kosmopolitycznych miast świata. Kupcy
przywozili tam towary z Azji, Afryki
i Bliskiego Wschodu. W porcie można było usłyszeć
dziesiątki
języków. Młody Paolo dorastał więc w
świecie, w którym spotykały się różne kultury,
religie oraz idee. Być może właśnie
dlatego od początku fascynowało go
porządkowanie rzeczywistości. Wstąpił
do zakonu augustianów i rozpoczął studia
filozoficzne oraz teologiczne.
Szybko okazało się, że posiada niezwykły talent
do logiki. Nie był mistykiem,
nie szukał wizji, nie pisał o ekstazach
duszy. Jego interesowały
definicje. To brzmi mało romantycznie,
ale właśnie dzięki takim ludziom nauka
mogła później rozwinąć skrzydła. Kiedy
słyszymy słowo logika, wielu ludziom
przypomina się szkolna matematyka albo
niekończące się dyskusje w internecie. Dla Pawła z
Wenecji logika była jednak czymś znacznie
ważniejszym. Była narzędziem poznania
rzeczywistości. Jeżeli źle rozumiemy,
dochodzimy do błędnych wniosków. Jeżeli źle
używamy pojęć, zaczynamy kłócić się o rzeczy,
których nawet nie rozumiemy. Jeśli nie umiemy odróżnić
sensownego zdania od takiego, które jest
pozbawione sensu, jest po prostu zlepkiem
słów, możemy uwierzyć niemal we
wszystko. Czy to brzmi dla państwa znajomo?
Można odnieść wrażenie, że Paweł z Wenecji
byłby dzisiaj bardzo zajętym człowiekiem.
Przez większą część życia zajmował się analizowaniem
sposobu, w jaki język odnosi się do
świata. Rozważał kwestie znaczenia słów,
natury pojęć i poprawności rozumowań.
W jego czasach były to jedne z najgorętszych
tematów filozoficznych. Aby zrozumieć
Pawła z Wenecji, trzeba wspomnieć o jednym z
najdziwniejszych sporów w historii filozofii.
Wyobraźmy sobie trzy koty. Jeden jest biały,
drugi czarny, a trzeci rudy. Każdy jest
inny.Ale wszystkie, zdecydowanie wszystkie
są kotami. Pytanie brzmi, czym
właściwie jest kociość? Może
kotowatość? Czy istnieje naprawdę?
Czy jest czymś realnym? A może to tylko słowo
wymyślone przez ludzi? Dla współczesnego
człowieka brzmi to nieco egzotycznie, a
dla średniowiecznych filozofów była to
kwestia fundamentalna. Paweł z
Wenecji opowiadał się za umiarkowanym
realizmem. Uważał, że pojęcia ogólne
nie są wyłącznie pustymi dźwiękami, ale też
nie istnieją samodzielnie gdzieś w
niebiańskiej krainie idei. Są
zakorzenione w rzeczywistości, choć poznajemy je
tylko za pomocą umysłu. To brzmi
rozsądnie. Właśnie dlatego jego poglądy
zdobyły tak wielką popularność. W filozofii
istnieją dwa rodzaje wielkości.
Pierwszy reprezentują ludzie pokroju
Platona, Kanta, Nietzschego. Oni
tworzą nowe światy myślowe. Drugi rodzaj
wielkości reprezentują ludzie, którzy potrafią te
światy uporządkować i przekazać
innym. Paweł należał oczywiście do tej drugiej
kategorii. Jego najważniejsze dzieło,
„Logica magna” przez wiele
lat pełniło funkcję podręcznika akademickiego.
Korzystano z niego na uniwersytetach całej
Europy. Dla studentów XV wieku był
czymś w rodzaju połączenia podręcznika logiki,
encyklopedii i przewodnika po filozoficznych
sporach epoki. Nie jest przypadkiem, że wielu
historyków uważa Pawła z Wenecji za jednego
z ostatnich wielkich przedstawicieli
scholastyki. Scholastyka, najbardziej
niedoceniana przygoda intelektualna
Europy. Samo słowo scholastyka bywa dziś
używane niemal jak obelga. Mówi się
czasem o scholastycznych sporach,
mając na myśli jałowe dyskusje o niczym.
To jest, proszę państwa, niesprawiedliwe.
Scholastycy stworzyli jeden z
najbardziej imponujących systemów intelektualnych
w dziejach. Przez setki lat analizowali
język, analizowali logikę i naturę
wiedzy, a także strukturę argumentacji i
granice poznania. Oni nie mieli komputerów,
nie mieli laboratoriów, nie mieli teleskopów.
Mieli za to umysły i naprawdę
ogromną cierpliwość. Paweł z Wenecji
był jednym z ostatnich mistrzów tej tradycji. Gdy
żył, średniowiecze zaczynało już powoli
ustępować miejsca renesansowi. Na
horyzoncie pojawiały się nowe sposoby
myślenia. Ale zanim Europa zaczęła
zachwycać się Leonardem da Vinci,
Kopernikiem czy Galileuszem,
potrzebowała ludzi takich jak Paolo Veneto,
specjalistów od porządkowania pojęć.
Czy Paweł był nowoczesny?
Zaskakująco tak. W wielu miejscach
jego rozważania przypominają problemy, które
wrócą do filozofii dopiero po kilku
stuleciach. Na przykład jak słowa odnoszą się
do rzeczy? Co właściwie oznacza
znaczenie? Jak odróżnić poprawne
rozumowanie od rozumowania błędnego?
Czy język opisuje świat,
czy raczej go konstruuje? To pytania,
które znajdziemy później u Russella,
Wittgensteina czy nawet
dzisiejszych współczesnych filozofów języka.
Oczywiście Paweł nie znał wszystkich
odpowiedzi, ale znał sporo
pytań i właśnie dlatego jego pisma
bywają dzisiaj odkrywane na nowo. Paweł z
Wenecji zmarł w 1429 roku.
Jego śmierć przypadła na niezwykły moment w
dziejach. Europa stała jedną nogą w
średniowieczu, a drugą już w
renesansie. Wkrótce pojawi się druk.
Pojawią się odkrycia geograficzne, nowa
astronomia i nowa nauka. W takich momentach
historii łatwo zapomina się o ludziach,
którzy budowali fundamenty. A jednak
bez nich te późniejsze gmachy wiedzy
nie mogłyby powstać. Paolo Veneto
nie odkrył nowego kontynentu, nie stworzył wielkiego
systemu metafizycznego, nie przewidział
teorii względności ani sztucznej inteligencji, ale
zrobił coś, co było ważne, ale mniej
widowiskowe. Uczył ludzi myśleć
precyzyjnie. A jeśli przyjrzeć się współczesnemu
światu pełnemu medialnego hałasu,
sloganów, półprawd i emocjonalnych
sporów, można dojść do wniosku, że
jego specjalizacja jest dzisiaj
potrzebna bardziej niż kiedykolwiek.
Bo czasami najważniejszą przygodą filozofii
nie jest odkrywanie nowych światów. Czasami jest nią
nauczenie się, jak poprawnie
używać własnego umysłu. Proszę
państwa, i tyle jeśli chodzi o
polecanki filozoficzne, czyli
korepetycje. A teraz będą
polecanki te prawdziwe, polecanki książkowe.
Zaczniemy dzisiaj od tytułu „Las
papierowy”. Autorka Katarzyna Puzyńska,
wydawnictwo Prószyński Media.A książka na
rynku od 16 czerwca. Syn
podkomisarz Michaliny Murawskiej ma poważne
kłopoty. Policjantka postanawia wysłać go do
malowniczego Lipowa, które wydaje
się idealnym miejscem na przeczekanie. Odbywa
się tam właśnie coroczny zlot czytelników
książek miejscowej pisarki. Już na początku
imprezy dzieje się coś
niepokojącego. Na leśnej drodze
uczestników zatrzymuje tajemniczy autostopowicz.
Czeka zawsze w tym samym miejscu, a w
samochodach zostawia mroczną wiadomość.
Następnego ranka goście biorą udział w grze
terenowej. Dobrze rozpoczętą kryminalną zabawę
przerywa prawdziwe zabójstwo. Zostaje
zamordowany jeden z wolontariuszy. Murawska
rozpoczyna prywatne śledztwo. Wspierają ją
prokurator Grzegorz Hala i podkomisarz
Kaja Dalke. Dalke pochodzi z Lipowa i
wiele wskazuje na to, że pozostawiła tu
jakieś tajemnice. W Zalesiu również dużo
się dzieje. Komisarz Iwo Wilkowski próbuje
odnaleźć porwanego chłopca, a dziennikarka
śledcza Oliwia Bacewicz przyjmuje
zaproszenie początkującej youtuberki, która
odkryła zamurowane pomieszczenie w pewnym starym
domu. Szybko okazuje się, że
nie są tam same. Jak wiążą się tajemnicze
wydarzenia z Lipowa i Zalesia? Kto
zginie następny? „Las papierowy” to
kontynuacja „Nic takiego” i
„Nocy trzydziestej”. Zalesie to seria
łącząca elementy thrillera, klasycznego
kryminału i powieści z rozbudowanym
wątkiem psychologicznym. To również powrót do
ukochanego przez rzesze czytelników i
czytelniczek Lipowa. Przypomnę
tytuł: „Las papierowy”. Autorka Katarzyna
Puzyńska, wydawnictwo Prószyński Media.
Data premiery: 16 czerwca. Druga
książka nosi tytuł „Lud polski” i
jest pewnym zabytkiem, ale
zabytkiem godnym uwagi. Pełny tytuł
to „Lud polski. Jego zwyczaje i zabobony”.
Autor Łukasz Gołębiowski, wydawnictwo Replika,
a data premiery 9 czerwca. Dawne
zwyczaje i zapomniane zabobony. Żywa
kronika polskiej wsi. Fascynująca historyczna
panorama życia codziennego polskiej wsi
na początku XIX wieku. Panorama
spisana przez jednego z pierwszych polskich etnografów,
Łukasza Gołębiowskiego, powstańca
kościuszkowskiego, historyka i badacza
kultury ludowej. Autor wnikliwie opisuje codzienne
obyczaje, wierzenia, obrzędy i zabobony
chłopów z różnych regionów kraju,
zestawiając je z regionalnymi różnicami i
podobieństwami. Znajdziemy tu zarówno barwne opisy
tradycyjnych strojów, jak i przejmujące
relacje o ludowych wierzeniach. Od przesądów
związanych z pogodą po obrzędowe praktyki
lecznicze. Tekst ukazuje świat, w którym
sacrum i profanum, praca i rytuał
splatały się nierozerwalnie, tworząc
bogatą mozaikę polskiej kultury ludowej. Ta książka
to naprawdę cenny dokument etnologiczny
i zarazem żywy portret polskiego ludu sprzed
dwóch wieków. Źródło wiedzy dla historyków,
antropologów, folklorystów, no i wszystkich
miłośników kultury tradycyjnej. Przypomnę tytuł:
„Lud polski. Jego zwyczaje i zabobony”.
Łukasz Gołębiowski, wydawnictwo
Replika. Data premiery: 9 czerwca.
Trzecia i ostatnia książka na dzisiaj nosi
tytuł „Łowcy cieni. Kulisy działania
najbardziej tajemniczej jednostki policji”. Autor Piotr
Halicki, wydawnictwo Otwarte. Data premiery:
17 czerwca. Od początku swojego
istnienia łowcy cieni są jedną z
najbardziej tajemniczych jednostek polskiej policji.
Rozwiązują sprawy uprowadzeń dla okupu i
ścigają najgroźniejszych przestępców. To
oni złapali nazywanego polskim Hannibalem
Lecterem Kajetana P. i takich
bandytów jak Belmondziak, Smok,
Twardy czy Wielki Bu. Wszelkie
informacje na temat działalności łowców cieni są
owiane tajemnicą. O swojej pracy policjanci
nie rozmawiają nawet z najbliższymi, a tym bardziej
z dziennikarzami. Dla Piotra Halickiego
zrobili wyjątek. Jak tropią przestępców,
którzy przyjmują fałszywą tożsamość i
ukrywają się latami, często na drugim końcu
świata? Co robią, by wpaść na ich ślad? W
jakim stopniu nowe technologie ułatwiają polowanie
na najgroźniejszych przestępców? Jak działają,
gdy dochodzi do uprowadzenia dla okupu?
Dotychczas odpowiedzi na te pytania znali tylko nieliczni. W
tej książce oddajemy głos samym łowcom.
To oni opowiadają o zawodowych wyzwaniach
i zawodowych rozterkach. Poznaj kulisy działania
elitarnej jednostki i odkryj nieznane dotąd
szczegóły najbardziej spektakularnych akcji,
o których mówiła cała Polska. Piotr Halicki to
historyk z wykształcenia, dziennikarz z
powołania. W mediach pracuje od ponad 20
lat. Obecnie związany jest z redakcją Onetu.
Specjalizuje się w pisaniu o sprawach dotyczących
służb mundurowych, a także kwestiach
społecznych i politycznych. Był dwukrotnie
nominowany do nagrody Grand Press.A ja
przypomnę tytuł książki: „Łowcy cieni.
Kulisy działania najbardziej tajemniczej jednostki
policji". Autor Piotr Halicki, Wydawnictwo
Otwarte. Data premiery: 17
czerwca. Proszę państwa, to teraz
zapraszam na odrobinę
literatury. Bruno Kadyna i
„Reset". Zaznaczam, że to będzie
duża odrobina literatury. A
zatem Bruno Kadyna i „Reset" czyta dla
państwa Marek Sęk "Ivellios".
Bruno Kadyna
„Reset”.
Basia śpi jak zabita. Powinienem jak
ona spać z otwartą japą i smacznie się ślinić.
Zamiast tego wiercę się jak dwulatek.
Nie wiem, co się ze mną dzieje. Jestem przecież potwornie
zmęczony. Mam tak od kilku nocy,
pomimo prochów nasennych. Czas je odstawić,
bo tylko mnie zamulają. Wstaję,
biorę telefon i idę do łazienki. Siedzę na
wc-banku dłużej niż powinienem, bo zaglądam na
Facebooka, Instagram i Twittera. A to
trwa. Kiedy jestem przy Twitterze, mdli mnie
i odbija się porządnie. Prawie puszczam pawia.
Niedobrze. Przeszukuję łepetynę, czy nie
zżarłem czegoś niestrawnego, ale nie przypominam
sobie. Jadłem to, co zawsze. I przecież czuję
się tak od kilku dni. Przede wszystkim w
pracy. A może to właśnie przez robotę?
Nie cierpię jej. Znowu mi się
odbija. Odkładam telefon na pralkę i
oddycham głęboko. Przechodzi. Coś się ze
mną dzieje niedobrego. Nie powiem Baśce, bo
będzie się darła, że mam iść do lekarza i nie
odpuści. Ta mała pchła jest tak uparta,
że prędzej zdechnę od jej trucia niż od tego, co mi
tam jest. Lepiej nic nie mówić. Nic
mi nie jest. Gadam do siebie. To stres.
Wychodzę z łazienki, idę do kuchni, gaszę
pragnienie wygazowaną oranżadą i wracam do
łóżka męczyć się dalej.
„Znowu kiepsko spałeś?” – pyta Basia.
„Mhm” – mruczę. Nienawidzę gadać z
rana. Szczególnie taki niewyspany i ze
świadomością, że muszę iść do tej gównianej
pracy. Koła zębate korporacyjnej
wyżymaczki będą dziś zgrzytać przeze mnie. To
pewne. Dostanę szału, jeśli dołożą mi
roboty. Jak przyjdzie ten kierowniczyna
assessment, to rozwalę mu na łbie klawiaturę
i może w pierdlu się wyśpię. „Mój
biedaku, poprawić ci jakoś humor?” Mała
unosi jedną brew. Kocham tę drobniutką,
skoczną świntuszkę. „Nie teraz
łobuziCo. Kurde, nie czuję się dobrze”.
„To od tej chemii, którą się futrujesz. Wiesz o
tym?” „Od zawsze tak jem”. „Nasyciłeś
organizm syfami i w końcu wysiada. Czas
zacząć jeść zdrowo”. „Okej,
zacznę” – mówię na odwal. Basia
podchodzi. Już widzę, co się święci. Moja
śliczna mała kobietka, jędrna i sprężysta.
Cycuszki wypięte, kuperek odstaje.
„To jak? Sprawić ci przyjemność?” – pyta.
„Muszę się spieszyć. Zobacz która godzina”.
„Fy!” – udaje obrazę i zarzuca kuperkiem,
wychodząc z kuchni. Co ma znaczyć, żebym
żałował. I jakaś część mnie na
pewno żałuje. W autobusie zaczyna
boleć mnie głowa. W pociągu już napierdziela
zdrowo. Może to od czytania na
telefonie. Może muszę iść do okulisty?
Nie wiem. Nie mogę usiedzieć na miejscu. Wiercę
się. W końcu wstaję. Codziennie te same
twarze. Męczy mnie, że nikt ze sobą nie
rozmawia. Udaje, że nie widzi drugiego. A
przecież już się znamy. Kim my w ogóle
dla siebie jesteśmy? Dokąd zmierzamy?
„Co za masowy, nieludzki idiotyzm” – mówię
na głos. Ludzie tylko zerkają na mnie
i z powrotem w obojętność. Jak poczuję się
lepiej, zacznę z nimi gadać. Chociaż
spróbuję. Pewnie pomyślą, że jestem jakiś
stuknięty. A potem na Facebooku
poudostępniają posty o ludziach, którzy robią dobre
uczynki. W ten sposób pokażą swoją
wrażliwość, ludzką stronę.
Żenada. Najgorzej będzie w pracy.
Tam prawie każdy zamienia się w lizusa, byle przekonać do
siebie przełożonych za wszelką cenę. Bez
własnego zdania, życzliwości, empatii,
trzymając się rygorystycznie litery korporacyjnego
prawa. Przed oczami tylko procedury
i formułki, jak roboty.
Nigdy nie przestanę się wobec tego
buntować. W windzie biurowca robi mi się
niedobrze, jakby ktoś wstrzyknął mi coś w
żyłę. Jestem chyba zielony na twarzy, bo
ludzie patrzą na mnie dziwnie. Kiedy siadam za
biurkiem w open space'ie i odpalam kompa,
wymiotuję na klawiaturę barwną fontanną.
Nawet ekran obrywa. Paw jest tak
niespodziewany, że nie zdążam się odwrócić i
obrzygać kierownika. Podszedł właśnie
przypieprzyć się o parę minut spóźnienia.
Zostaję natychmiast zwolniony do domu.
Jedyne dobre.
Mogę ukryć nocne nudności, ale nie będę kłamał,
dlaczego wyszedłem z pracy zaraz po wyjściu i mam
kilka dni wolnego. Takie układanie ściemy nie
jest zdrowe dla związku, szczególnie tak
kozackiego. „Jutro rejestruję cię do lekarza” –
mówi Basia. Nie słyszę, co mówi. Siedzę
przy stole w kuchni, podpieram brodę, popijam
energetyka i gapię się na las za oknem.
„Sławek!” „What?” „Jutro do
lekarza”. Krzywię się. „No spróbuj
się wykręcać, to wpierdziel” – dodaje.
Księga mi ledwie po pachę, ale to zawodnik, z którym
lepiej nie zadzierać. Jesteśmy z sobą dwa lata i
jest świetnie. Zero bzdurnych kłótni czy
przepychanek. Jasna sytuacja. Nie
wkradają się między nas nieokiełznane damskie emocje i
pretensje, ani nadmierna męska zlewka i
niedocenianie. „Dobra, kurde, pójdę”.
„Nikt cię w ogóle nie pytał o zdanie”. Jest tak
śmieszna, kiedy się zachowuje w ten sposób, że rozwala
mnie dokumentnie. Wstaję od stołu, podnoszę
ją i niosę do sypialni na jednym ręku jak
dzieciaka. „Gdzie mnie niesiesz?”
„Pokażę ci, świrusko, że nic mi nie
jest”. Cieszy się. Ja też.
Zapominam o kiepskim samopoczuciu, ale
rano łobuzica i tak rejestruje mnie
do lekarza.
Wdech, wydech, osłuch, pytania, macanie brzucha,
lekarskie gryzmolenie w karcie, skierowanie na badania
krwi, sików i już. Robię to
wszystko w ciągu trzech dni i oczywiście wychodzi, że jestem
zdrów. Dostaję skierowanie na inne badania,
między innymi czachy. Wyjdzie na jaw, że jestem
pieprznięty. Wcześniej sam dochodzę, co
mi jest. Zawsze czuję się gorzej przy kompie,
telewizorze i z telefonem w ręku. Nawet kiedy
gotuję na indukcji. „Mam uczulenie
na technikę” – Basia mnie wyśmiewa. Upiera
się przy chemii, sztucznym żarciu i napojach
energetycznych, że nie jem nic zdrowego.
Wszystko przetworzone, napompowane i
zmodyfikowane. Pewnie po części ma rację.
„Skąd ci się wzięło, że od techniki?” – pyta.
„Sama zobacz”. Idziemy do łazienki. Kucam przy
sedesie, biorę telefon do ręki, włażę na
Instagrama i przeglądam fotki. Po
chwili kręci mi się w głowie i wymiotuję.
„O kurczę, Sławuś!”. Odkładam telefon
i oddycham głęboko. „Widzisz, kurde?”
„Nie. To musi być od czegoś innego”. „Mdli mnie
tylko, kiedy siedzę przed kompem albo patrzę w telefon”.
Podnoszę się, płuczę gardło i myję zęby.
„Może to jakieś uczulenie na promieniowanie z elektroniki czy
coś” – mówi Basia. „Mhm. Haha.
Tak” – wypluwam pastę i płuczę usta.
„Po tylu godzinach grania w Force of Globality wcale się nie
dziwię, że mózg ci się zlasował. Ile można
grać?” Dostaję klapa w dupę.
Prostuję się natychmiast, bo zapiekło. Te małe
łapki są naprawdę cięte. „Nie, bo
tobie się nie lasuje od tych seriali, wieśniaro”.
„Chcesz kopa w jaja?” „Zawinąć cię w ręcznik i
zrobić naleśnik, klucho?” „No spróbuj tylko”.
I wystarczy. Żarłoczne pożądanie dopada nas
natychmiast. Jest między nami jakieś dziwne,
niesamowicie dzikie uczucie. Potrafimy rozmawiać
na trudne tematy. Czytamy razem, gramy w gry
planszowe albo gotujemy. Ale wystarczy mały
impuls nie wiadomo skąd i każde zajęcie kończy się
w łóżku. W końcu zeżrę tę małą małpę
albo ona mi coś odgryzie.
„Co ci jest?” – pyta Basia. Znowu mnie
mdli. „To odłóż telefon”. Kręcę
głową i odkładam. Wkurza mnie, że nie mogę nawet
sprawdzić, co w trawie piszczy. Zaczynam się bać.
„Jutro idziesz na badania”. Przewracam oczami.
„Co? Bez dyskusji, chłoptasiu”. Nie
dyskutuję. Nie ma sensu. „Masz
ochotę na spacer?” – pytam. „Nie mam
siły” – zagrzebuję się w betach. Tylko nos
wystaje. „Nie marudź, tylko się ubieraj.
Idziemy do lasu. Musimy się dotlenić” – mówię.
„Ty musisz. Ja zostaję w łóżku”.
„Co?” Wychyla buzię spod kołdry.
„Ty musisz. Ja zostaję w łóżku”.
„Wstawaj, poniosę cię na barana”. Taka
mała babeczka jest bardzo praktyczna.
„Jeszcze zakręci ci się w głowie i mnie zrzucisz. Nie
chcę”. „I potoczysz się jak ten jeżyk w zaroślach”.
„Uważaj, żebyś ty się zaraz nie potoczył, dziki wieprzu”.
„No już wyłaź, bo cię wyciągnę”.
Podchodzę, a ona znika w czeluściach pościeli.
Wsuwam rękę pod kołdrę i szukam, ale wymyka
się, kiedy tylko jej dotknę. W końcu łapię
małą stópkę, wyciągam bez wysiłku i
całuję. Nie może jej wyrwać, tylko rzuca
się i kotłuje. „Przystań, dziku,
proszę, zabierz ryja”. „Ryja?”
Dodatkowo podgryzam i liżę, żeby łaskotało
bardziej. Kiedy widzę, że ma dość, puszczam.
Stopa natychmiast znika pod kołdrą.
„Fuj, jaka mokra! Obrzydlistwo”.
„Ubieraj się. Idziemy”. „Idź sam,
dziku”. „Powinnaś wykorzystać wolne i
zaczerpnąć świeżego powietrza”. „Jutro pójdziemy
razem. Dzisiaj cały dzień chcę spędzić w
łóżku”.Jak chcesz. Zjem i idę.
Czekam przy stole w kuchni, aż zupka chińska się
zaparzy. Patrzę za okno. Dopiero
niedawno się dowiedziałem, że to największy las w północnej
Polsce. Ciekawe, czy można w nim zabłądzić.
Chyba nie ma już takiego lasu czy puszczy w naszym kraju, gdzie można
by się zgubić. Najwyżej po pijaku.
Zupę popijam szklanką coli. Odbija mi
się niezdrowo. Jest źle. Chyba mała
ma rację. Za dużo sztucznego żarcia.
Czekam, aż mi przejdzie, ale żołądek wścieka
się i wygania mnie do łazienki. Chcę jak
najszybciej wyjść. Sam nie wiem, skąd ten
pośpiech. Może przez pracę, w której normalnie o tej
godzinie zasuwam jak chomik w kołowrotku. Może
organizm to kuma. Idę do
kuchni napić się wody. „Wyluzuj
chłopie. Relaks” – gadam do siebie.
„Co mówiłeś, prosiaku?” Słychać z sypialni.
„Ubieraj się i chodź ze mną”. Cisza.
Wiedziałem. Pewnie jak wyjdę, włączy jakiś
odmóżdżający serial. Patrzę za okno.
Wciąż myślę o drzewach, liściach, o leśnym
zapachu i zwierzętach. Dziwne, bo mieszczuch
ze mnie pełną gębą. Nie przepadam za
przyrodą, nie ciągnie mnie. W dupie mam, że
wycinają lasy i puszcze. Obcowanie z
naturą ograniczam do plaży i kąpieli w
morzu. A teraz cieszę się, że pójdę do
lasu. Naprawdę dziwne. Mieszkamy tu od
roku i na palcach jednej dłoni można policzyć, ile
razy tam byliśmy. Wkładam szklankę do
zmywarki. Przed wyjściem mam ochotę znów
wyłowić stopę Basi, ale powstrzymuję się.
Jeszcze się podjaram i nie wyjdę. „Wychodzę,
Pipko. Nie biorę telefonu”. „A idź dziku.
Przynieś trufli”.
Wchodzę do lasu. Wczoraj padało i dziś
ładnie pachnie. Biorę duży haust
powietrza. „Aaa” – wypuszczam
głośno. Ups, zawstydzam się.
Jeszcze ktoś mnie weźmie za świra. Ludzie na pewno tłumnie
spacerują tu z psami. Widzę jakąś panią w oddali
między drzewami. Dotyka jednego. Idę
głębiej. Słońce przebija przez korony. Gra
świateł i cieni przyjemnie uspokaja.
Ptaki drądzioby. Cichną odgłosy
osiedla. Miałem gdzieś drzewa.
Szczególnie to, jak się nazywają. Nie żebym ich
nie lubił. Są mi po prostu obojętne, ale
teraz mam ochotę ich dotknąć.
Podchodzę do sporego z gładką, szarą korą.
Zbliżam kilol i zaciągam się porządnie.
Ale pachnie! Znowu się zapominam.
Uciekam stąd żwawo, jakbym pierdnął głośno w
galerii handlowej. Nawet widzę kilka osób
między drzewami. Im dalej w las, tym czuję się
lepiej. To był dobry pomysł nawdychać się
świeżego powietrza. Dotykam kolejnych
drzew. Obejmuję, przytulam i wącham.
Mam nawet ochotę posmakować. Ale przecież to
wariactwo lizać korę. Nigdy taki nie
byłem. Debil. Czuję
dziwną tęsknotę, jak za babcią. Jakąś
rodziną z przeszłości, której nie poznałem, bo umarli
długo przed moim urodzeniem. Ale jest między
nami jakaś silna więź.
Zielonego pojęcia nie mam, skąd to się wzięło.
Zbaczam ze ścieżki pomiędzy drzewa i po kilkudziesięciu
metrach wychodzę na malutką polanę zalaną
światłem. Trawa wygląda jak miękkie,
soczyste posłanie. No proszę, ale tu
fajnie. Kiepskie samopoczucie dawno
minęło, za to ogarnia mnie znużenie.
Dają o sobie znać nieprzespane noce. A
co tam, mam wolne. Kładę się na
chłodnej trawie. Nade mną błękit nieba
okolony zielenią. Płyną chmury leniwe.
Wielkie pierogi. Żałuję, że nie ma ze mną
Basi. Polanka jest dobrze ukryta. Można tu
siedzieć na golasa, nawet pofiglować.
Następnym razem łobuzica się nie wykręci.
Weźmiemy koc, żarcie, jakieś wino i spędzimy
tu trochę czasu. Zamykam oczy.
Słucham ptaków, szmeru liści. Jest tak
przyjemnie i kojąco, że odjeżdżam.
Nie wiem, jak długo śpię. Budzi mnie ciepły podmuch
i dziwny odgłos. Otwieram oczy i
prawie robię w gacie. Widzę łeb
rudej krowy albo byka. Zasłania mi cały
świat. Sapie na mnie. Ani drgnę.
Ma ogromne rogi, jakieś nietypowe.
Zastanawiam się, skąd tu bydło. Jest w lesie jakieś
gospodarstwo? Staram się odsunąć i nie
rozjuszyć bydlaka. O ja pierdziu!
Widzę coś gorszego. Obok byka siedzi niedźwiedź.
Prawdziwy wielki grizzly czy coś. Jak z
filmu z Leonardem DiCaprio. Łeb ma ogromny.
Patrzy na mnie małymi ślepiami jak naćpany psychopata.
Dziury w nosie ma jak tunele. Czuję mrowienie
poniżej pasa, ale chyba niczego nie popuszczam.
„Dobra, tylko spokojnie” – myślę. Wycofuję
się na siedząco i trafiam głową na coś
puchatego. Przełykam ślinę.
Najchętniej zamknąłbym oczy i udał, że mnie tu nie
ma. Odwracam się powoli. Wielki szary
pies siedzi sobie i pochyla nade mną.
Może wilk? Za nim widzę kilka podobnych
osobników.Rozglądam się. Pełno
dookoła zwierzaków. Jakieś wielkie ptaki drapieżne
chyba. Jest lis, ryś, jakieś wydry
i mały miś podobny do skunksa. Za nimi
sarny i jelenie z wielkimi rogami. Chyba
jelenie. Nie znam się. Kurde,
i łoś! Taki jak w serialu „Przystanek Alaska”.
Ten ma gigantyczne poroże, czy jak to się nazywa.
Wyglądają jak wielgaśne, szerokie dłonie.
Żałuję, że jestem takim ignorantem w kwestii zwierząt i
przyrody, ale jedno rozumiem już dobrze, dlatego
jestem spokojny. „Nie ma was. Śpię
jeszcze” – mówię głośno. Nie reagują,
więc na pewno śpię. Nie mam wątpliwości.
Takie zwierzaki w takim lesie? I nie
atakują mnie ani siebie nawzajem. To
abstrakcja. Zaraz pewnie któryś zacznie
gadać. „Jakaś Narnia czy coś?” –
mówię i wstaję. Las też wygląda
inaczej. Drzew jest więcej. Dookoła
wielkie paprocie i gęste krzaczory. Pełno
powalonych drzew porośniętych mchem. Las
wygląda jak nieruszony przez człowieka. Tak tu
nie było, kiedy przylazłem. Musiałbym się
przedzierać. Zarośla zaszeleściły.
Co teraz wyjdzie? Lew czy jakiś człowiek
pierwotny? Pytam się byka i miśka.
Szelest zamienia się w trzask łamanych gałęzi. To
nie człowiek, ani nawet lew. Korony
drzew trzęsą się jedna po drugiej.
Sen? Nie sen? Muszę przyznać, jestem z
lekka spietrany. Z mroku wyłazi
olbrzymi żubr. Nie taki, jakie żyją w puszczy,
ale taki jak z reklamy piwa. Wielkie rogi
wyrastają ze łba z jednej i drugiej strony jak
długie ciosy słonia. Można by na nich
rozwiesić pranie. Zbliża się.
Ale z ciebie kloc. Ma niesamowicie
szeroki nos. Morda porośnięta skołtunioną
sierścią. Prawie nie widać oczu. Jest wyższy
ode mnie o jakieś półtora metra, a mam ponad
metr osiemdziesiąt. Jak słoń.
Byk wygląda przy nim jak cielak, a niedźwiedź jak,
kurde, Puchatek. Trawa prawie się kładzie od
jego oddechu. Czuję podmuch. Pewnie zaraz
odezwie się głosem Fronczewskiego i powie, że nie
ma jak towarzystwo żubra czy coś. Czekam na
to, ale nie gada. Patrzy na mnie z
zaciekawieniem, jak reszta zwierząt. Jakby szef
wszystkich szefów przyszedł sprawdzić, co się dzieje na jego
ulubionej polance do srania. Sen
jest naprawdę rzeczywisty. Czuję nawet zapachy.
Ten olbrzym śmierdzi gorzej niż spocony robol w
autobusie w upalny dzień. Zbliża łeb,
wącha mnie i parska, aż mi koszulka
faluje. Widocznie śmierdzę mu tak
samo jak on mnie. Sprawdzam, czy mnie
obsmarkał. Burak z ciebie
niewychowany, ale rogi masz kozackie.
Można by usiąść jak na gałęzi albo zawiesić
huśtawki dla dzieci i jeszcze byłoby miejsce.
Bydlę odwraca się z zadem do mnie. Dupę
masz ufajdaną koło ogona. Nie reaguje.
Znika w lesie. Reszta zwierząt też się rozchodzi.
Zostaję sam. I co teraz?
Mógłbym się położyć, ale jakoś się rozbudziłem w tym
śnie. Spróbuję wrócić do domu. Ciekawe,
czy zaraz wszystko się rozjedzie i znajdę się w Łodzi na
morzu. Albo moja przyszła teściowa poda do stołu,
gdzie siedzą już zwierzaki z polanki ubrane w garnitury, a
ja się spóźniłem i jestem na golasa, rzecz jasna.
Zarośle utrudniają przedzieranie. Wszystko jest
inaczej. Ptasie wrzaski są głośniejsze niż na
jawie. Pełno dookoła życia. Nie ma
ścieżki, którą szedłem. I sen jest
spójny. Nic się nie rozjeżdża. Zaczynam się
bać, jakbym rzeczywiście się zgubił. W
mordę. Mega rzeczywisty sen. Mam
nadzieję, że idę w stronę osiedla na południe.
Chyba. Nic nie wygląda jak wcześniej.
Paprocie, krzaki i zagajniki przeszkadzają jakby
specjalnie. Pełno wszędzie powalonych
drzew i wiatrołomów. Wyrżnąłem
się dwa razy i podrapałem trochę, a uświniony już
jestem jak menel. Muszę uważać, żeby
nie złamać giry. Wydaje mi się, że idę
bardzo długo. Pewnie dlatego, że nie jest
łatwo. Niektóre zwierzęta podchodzą za
blisko. W rzeczywistości by tak nie
było, ale to i tak niewielki odchył jak na
sen. Pogwizduję dla kurażu, bo sraczka w
majtkach coraz większa.
Dobrze myślałem, że osiedla nie ma. Pewnie nic nie
ma. Widać śnie o odległej przeszłości.
Może cała Polska to las. Pewnie nie ma jeszcze
Polski. Zero ludzi albo bardzo mało.
Tylko Malbork, Frombork, Gniezno. Jakieś grody
otoczone fosą, coś takiego. Gówniany
byłem z historii. Kretyńskie myśli.
Wszystko przez to, że to takie prawdziwe. Słyszę
najdrobniejszy dźwięk, nawet ziewanie komara. I
powietrze smakuje świetnie, świeżo jak nigdy.
Mózg jest niesamowity. Stworzył każdy
szczegół. Rozglądam się, sam nie wiem, za
czym. Mam dość. Chcę się obudzić i wrócić
do Basi, ale szczypanie tu i ówdzie i trzepanie
w pysk nic nie daje. Łażenie nie
ma sensu. Siadam na powalonym
drzewie.I co teraz? Do zachodu
słońca jeszcze trochę, ale w gęstym lesie mrok
zapada szybciej i ciągnie od niego chłód.
Koszulka i krótkie spodenki marnie grzeją.
A co jeśli przeniosłem się w czasie?
Śmieszne, ale pomysł zostaje w głowie.
Wszystko przez realność tego snu.
Ale muszę mocno spać. Jeśli przeniosłem
się w czasie, hipotetycznie oczywiście, bo wiadomo, że to
bzdury, to doszło do tego na polanie. Wracam
tam. Po co tu siedzieć? Osiedle nie istnieje,
a las pewnie ciągnie się aż do Adriatyku i
Morza Śródziemnego. Tylko jak teraz
znaleźć polanę? Jest coraz ciemniej i
straszniej. Nic nie widzę. Próbuję iść tak
samo. I lipa. Gdzie ja w ogóle
jestem? Czuję mrowienie w dupie, jak
wtedy, kiedy zgubiłem się w magię. Zapomniane
uczucie, które żywo wraca. To
ciekawe. Widać, jest w nas pełna gama
emocji. Niektóre nigdy nie wychodzą na wierzch,
ale są w środku uśpione na specjalne
okazje. W tym lesie nie da się nie zgubić.
Księżyc słabo świeci, chmur jest za dużo.
Słychać coraz więcej, a widać coraz mniej.
Czuję podmuch skrzydeł jakiegoś wielkiego ptaka.
Przelatuje tuż nad głową. Ożeż w
ryj! Kucam. Ostatni koszmar
śnił mi się w dzieciństwie i chyba nigdy tak
realny. To pewnie od tych problemów ze snem
i zdrowiem. Coś na przemian pohukuje,
popiskuje, szeleści i łamie gałęzie.
Zaraz narobię w gacie. Kawałek dalej dociera do
mnie, że to nic nie da. Równie dobrze mogę
kręcić się w kółko. Lepiej znaleźć
schronienie. Łatwo powiedzieć — szepczę.
Myślę, żeby zagrzebać się w liściach i liczyć, że
nic mnie nie zeżre. Dziwne, że do tej pory
jestem cały. Co to za durny sen?
Wpadam na inny pomysł. Wlezę na
drzewo. Na drzewie bezpieczniej, choć w
liściach pewnie trochę cieplej. To sen
przecież. Wybieram liście.
Co to? Wielki kształt nade mną. Serce
wpada w panikę. Zaraz rozerwie mi klatę albo
ucieknie dupą. To coś szeleści,
zbliża się, a ja nie mogę się ruszyć ze
strachu. Chcę się obudzić. Teraz.
To idealny moment. Już się kurde wyspałem.
Kiedy kształt jest jakieś dwa metry ode mnie,
rozpoznaję tego wielkiego żubra. Teraz
zaatakuje? Tak się boję, że trzęsę się jak
pinczer na mrozie. Zbliża gigantyczny łeb,
parska i trąca mnie lekko. Czego?
Znów trąca. Chyba chce, żebym za nim poszedł.
Idę. Co mi szkodzi? Ależ
śmierdzi.
Rozpoznaję polankę dopiero, kiedy na niej
jesteśmy. Sam bym tu nie trafił. Co
teraz? Żubr mruczy, pochyla łeb
i skubie trawę. Rozglądam się chwilę i
siadam. Co innego robić.
„Dzięki” mówię i się śmieję. Takie
to idiotyczne. Tutaj się zaczęło.
Położę się, zasnę i może obudzę z tego
porąbanego snu. Trzęsę się z
zimna. Spałem jak zabity. Później pewnie
rozwali mnie przeziębienie wszech czasów.
Zaczyna świtać. Prażubra nie ma. Po
puszczy ani śladu. W porównaniu z nią
las wygląda jak park albo jak drzewa
między grobami na cmentarzu. Aż
smutno jakoś. W mordę! Całą
noc tu byłem. Myślę o mojej Świntuszce.
Ależ się musi martwić. Powrót do
przyszłości. Zrywam się i pędzę w
stronę ścieżki. Jest! Po kilkunastu
minutach między drzewami w brzasku wyłania się
osiedle niczym zaginione miasto Majów.
Co za ulga.
Basia wrzeszczy, kiedy słyszy mnie przez domofon.
Dobrze, że jest w domu, bo nie wziąłem kluczy. Wyszedłem
przecież na chwilę. Jestem brudny tak samo
jak we śnie. Mam też te same zadrapania.
Lunatykowałem? Nie wiem, jak to wytłumaczyć i nie
mam teraz na to siły. Mózg potrafi płatać
figle i tyle. „Sławek”
wskakuje na mnie. Przywiera tak, że
dynamitem bym nie oderwał. „Dusisz mnie,
babo” zaskakuje i wyprowadza cios w
bęben. Zginam się
wpół. Od razu dostaję kopa w zadziec.
Prostuję się. „Co ty? Gdzie
byłeś? Jak ty wyglądasz?” „W lesie
przecież” łapię tę małą pchłę i zanoszę
do sypialni. Rzucam na łóżko, ale natychmiast
się podrywa. Nie odczytuje mojej tęsknoty
jak trzeba. Pracuje w trybie
wojowniczym, nie romantycznym. „Co się z tobą
działo?” „Zabłądziłem w lesie” próbuję
się zbliżyć. Odskakuje. „O nie, nie
bratku. Gadaj, co się z tobą działo. Niebo i ziemię
poruszyłam. Byłam na policji” „Na policji?
Po co?” „Gadaj” szykuje się, żeby znowu
mi przylać. „Zaraz wszystko wyjaśnię”
unoszę łapska. Poddaję się. „I wio do
łazienki, śmierdzielu” „Najpierw zjem, bo
zdechnę”Myję
się i opowiadam, że chciałem tylko poleżeć, ale
zasnąłem głęboko. Basia siedzi na sedesie
i obdzwania wszystkich. Daje znać, że się
znalazłem. Wycieram się i próbuję
zwrócić jej uwagę. Prężę się, wyginam, a
odwracając się prawie pacam w głowę swoją
najważniejszą kończyną. Ale mała jest
za bardzo przejęta, żeby to odczytać jak trzeba.
„Głupi jesteś!” Strzela mnie w poślad.
Zapiekło. „Szukaliśmy cię. Niektórzy wzięli
psy” — wyrzuca z pretensją. Policja olała
sprawę, bo od zniknięcia nie minęły
24 godziny. Wyobrażam sobie
tropiącego Ratlera Hanki i Yorka Kuby.
Śmieję się i dostaję w łeb, bo małej nie jest do
śmiechu. „Widocznie nie trafiliście na
polankę”. „Trafiliśmy na całe mnóstwo polan i
polanek, a ilu spotkaliśmy dziwnych ludzi. Przytulali
się do drzew, leżeli na liściach”. „Świrów nie
brakuje”. „Obeszliśmy tylko połowę. Kuba tak
zaplanował poszukiwania, żebyśmy niczego nie pominęli”. „To
w końcu survivalowiec”. Czuję zazdrość.
„Szukaliśmy do późnej nocy. Z samego rana mieliśmy szukać
dalej. Wysłał mi mapę, co już sprawdziliśmy”.
Basia odpala komputer, a mnie znów kręci się w
głowie. Awersja do elektroniki nie
minęła. Fajnie, że w lesie czułem się
wybornie i przynajmniej pospałem.
„Stanę z tyłu” — mówię. Oglądamy mapę.
Na przeszukanym terenie nie widać polany. Zdjęcia
satelitarne też jej nie zdradzają. Widocznie jest za
mała. Ale wiem, gdzie się znajduje. Mniej
więcej. Na pewno tam, gdzie szukali.
Powinniście bez problemu mnie znaleźć śpiącego na łonie
natury, na samym jej futerku.
Łapię Basię od tyłu za piersi.
Ręcznik, którym jestem zawinięty poruszył się.
„Zabieraj łapska. Nie zasłużyłeś”. „Biorę, co
moje”. „Nie twoje, skoro wolisz futerko natury
zamiast mnie gładziutką”. „I po co to
przekomarzanie, pchełko?” Załącza jej
się tryb uległy i namiętny. „No
chodź” — mówię. Biorę ją na
ręce i niosę do sypialni. Patrzę w zielone
oczy, na malutki nosek i lekko kuszący
uśmiech. „Ale ty jesteś śliczna
koteczko”. W sypialni moja stopa
wita się małym palcem z nogą łóżka.
„Ała, kurde, szlag!” „He he he he
he” — śmieje się ze mnie zaraza.
Wypuszczam ją z rąk na wyro. Odbija się jak
piłeczka. „Zaraz nie będziesz się śmiała”.
Siadam i masuję giry. Basia przestaje
się śmiać, a ja cieszę nią oczy.
„Niefajnie długo cię nie widzieć, ślicznotko” —
mówię. „Musisz się teraz dobrze przyjrzeć”.
Zdejmuje koszulkę. „Przyjrzę się z bliska”.
Zapominam o palcu.
Leżymy. Patrzę na las za oknem.
„Chcesz zobaczyć tę polanę?” — pytam. „Możemy
iść, ale wcześniej kawy bym się napiła”.
„Okej”. Zabieram do łazienki telefon.
Sprawdzam nieodebrane połączenie, SMS-y i
wiadomości na WhatsAppie, potem Fejsa,
Insta i Twittera. Zawroty głowy
prawie ściągają mnie z klopa, ale nie
odpuszczam. Wpisuję w Google „wilk”
i szukam grafik. Te w moim śnie były
większe. Wpisuję też „pierwotny żubr”
i wyskakuje podobne bydle jak ten mój.
Coraz bardziej kręci mi się w głowie. W końcu
wymiotuję. Co mi jest, kurde?
Nie poddam się. Płuczę usta, siadam na podłodze
i szukam dalej. Łudzę się, że w końcu
się uodpornię. Szukam zdjęć
byka. Ten mój był sporo większy od
zwykłego i rogi miał inne. Jak
był prażubr, to może był też tur?
Wpadam. Te w necie wyglądają podobnie.
To musiał być tur. Czuję się
jeszcze gorzej. Odkładam telefon, łykam
powietrze i próbuję nie zemdleć. I jak
mam funkcjonować? Jak pracować?
„Muszę iść do tego lekarza” — mówię do siebie.
Dzisiaj miałem iść na badania. Nawet mała
zapomniała. Puka do drzwi łazienki.
„Sławek, idziemy?” „Już wychodzę”.
Dźwigam się z podłogi, myję twarz w zimnej wodzie i
wychodzę. Telefon zostawiam przy pralce.
Nigdy się z nim nie rozstawałem i dbałem jak o dziecko
swoje ukochane, a teraz gardzę jak
czymś wstrętnym.
Na dworze jest ładniej niż wczoraj. Idziemy za
rączkę. Wygłupiamy się jak młodzi zakochani,
tylko deczko stuknięci. Popychamy się,
podstawiamy sobie nogi, wrzucamy szyszki za kołnierze.
Muszę uważać z doborem siły. Kiedyś pchnąłem
Kruszynkę za mocno i wleciała w pokrzywy.
Odwdzięczyła się błyskawicznie. Wrzuciła mi w
gacie szyszkę i zapaliła kopa. Dobrze,
że zatrzymała się na pośladku, a nie we
wrażliwszych rewirach. „Słyszysz ptaki?
Nieźle, co?” — pytam. Baśka patrzy
na mnie zdziwiona. „Zawsze miałeś gdzieś,
jak mówiłam, że ładnie śpiewają”.
„Wczoraj zacząłem zwracać uwagę. Kurde,
nie mają ust, tylko dzioby. Nie mogą ich układać
jak my, a wyśpiewują takie melodie,
zmieniają tony i tak dalej. Słyszysz tego,
jak napieprza pięknie?”Naprawdę
jesteś chory albo dojrzewasz. To
romantyzm, wieśniaro. Dochodzimy do
ścieżki. „A tej co?” – pyta
Basia. Młoda kobieta przytula drzewo.
Wącha świerk? Może chce zgwałcić.
Głupek. Przechodzimy obok. Nie
istniejemy dla niej. Skupia się na pniu.
Wącha, obejmuje, jakby witała bliską
osobę po rozłące. Pełno takich wariatów
widzieliśmy wczoraj. Nie gap się tak.
Dostaję kuksańca w bok, bo dziewczyna jest ładna.
Ciekawe dlaczego się tak zachowuje. W głębi
lasu obraz kobiety się ulatnia. „Już
niedaleko” – mówię. – „Zaraz odbijemy na
polankę.” „Sławek” – mała
szepcze i ściska moją rękę.
„Co?” „Patrz.” Pokazuje na coś
między drzewami. „Tam ktoś jest” – mówi.
„No to co?” „Na ziemi. Wczoraj
widzieliśmy dwie osoby, jak tak leżały, ale ruszały się
i nie podchodziliśmy.” W końcu widzę. Kilkanaście
metrów dalej leży facet zagrzebany w liściach.
Może ten nie żyje. W głowach
włączają się projekcje zbrodni, że ktoś kogoś
zamordował i w pośpiechu chował ciało.
„Rusza się” – mówię. Zdemaskowany
mężczyzna odwraca głowę, jakby się wstydził.
„Halo! Pomóc panu?” – pytam. Nie
odpowiada. „Może coś mu się stało” – mówi
Basia. Patrzę na bystrzachę i uśmiecham
się. „No co?” – pyta. Facet nie
jest zakryty zupełnie. Wystaje w kilku miejscach.
Chowa twarz, kiedy podchodzimy. Jest jakoś w
moim wieku. Po dwudziestce, max trzydzieści
lat. Kucam. „Hej kolego,
coś się stało? Możemy jakoś pomóc?” – pytam.
„Nie, proszę mnie zostawić.” „Okej” –
mówię i wstaję. Mnie tyle
wystarczy. „Ale dlaczego pan tak leży?
Zdradzi pan powód?” – pyta Basia. „Ścipskie
baby” – myślę. Ale chłop odpowiada:
„Wiem, jak to wygląda. Proszę mnie zostawić.” „Możemy
zadzwonić po kogoś. Tylko z domu, bo nie wzięliśmy
komórek” – mówi mała. „Nie
zwariowałem. Moi już próbują mi pomóc. Proszę mnie
zostawić.” „Ale co panu jest?” „Nie wiem.
Inni też to mają. Nie mogę wrócić do domu.”
Żarcik mi się nasuwa. Wypalam: „No
tak, wielu ma żony zarazy.”
Dostaję z łokcia od Baśki. „Zaczęło się
od elektroniki i samochodu” – mówi gościu.
Zamieramy. Facet siada. „Co się
zaczęło?” – pytam. „Wymioty i
mdlenie. W domu było coraz gorzej. To jakiś wirus
cywilizacyjny. Badają moją krew. Żona z bratem i z mamą
załatwiłem wszystko, bo ja musiałem uciec ze szpitala.”
„Dlaczego?” – pyta mała. „Umarłbym tam.
Jestem już wrażliwy na wszystko, co sztuczne. Dadzą mi pewnie
jakieś leki odczulające.” „Na pewno. Proszę się nie
martwić” – mówi Basia. „I tylko tutaj czuje się
pan dobrze?” – pytam. „Tak. Blisko ziemi
i drzew. Mam halucynacje. Nawet
ciekawe.” „Jakie halucynacje?” – pytam.
„Ziemia mówi do mnie, jak to było kiedyś. Jak powinno
być.” „Jak mówi?” „Mieszkam w szałasie. O,
tam w wąwozie.” – Pokazuje głową kierunek.
– „Sam zbudowałem, bo w sztucznym namiocie bolała mnie
głowa. Często budzę się w innym miejscu. To
znaczy w tym lesie chyba, ale setki albo tysiąc lat
wcześniej. Tak ziemia do mnie mówi. Jestem
pewien.” Czuję mrowienie w gaciach. Coś
tam się skurczyło. „Po co?” – pytam.
„Nie wiem. Jestem tam, dopóki znowu się nie położę i
nie obudzę. Chociaż ostatnio coraz częściej kładę
się i budzę dalej w przeszłości. Boję się,
że zostanę tam na zawsze.” Teraz stado
ciarek przebiegło mi przez plecy. „Widzisz
zwierzęta?” – pytam. „Mnóstwo. Nawet
wymarłe gatunki. Co, ty
też?” „Nie. Musimy iść.
Trzymaj się.” – Odciągam Baśkę. „Czekaj!
Czemu już chcesz iść?” „Może nas zarazić.
Chodź” – szepczę. „Wygląda na to, że już
jesteś chory. Sławuś. Wystraszyłeś się?” Nie
odpowiadam. Pokażę jej polanę i wracamy do
domu. „Sławek, mów do mnie.” „To nie
może być prawda.” „Co takiego? Ty też masz
takie objawy.” „To świr. Złapaliśmy
jakiegoś wirusa i może podrażnia go elektronika jak
mnie, ale on sobie wkręcił, żeby mieszkać w lesie. To
wariat.” „Myślisz?” „Ja nie mam zamiaru
przeprowadzać się do lasu. To paranoja.” Opuszczamy
ścieżkę i po chwili jesteśmy na polance. „To
tu?” – pyta Basia. „No tu.”
Zadowolony mrużę oczy przed słońcem.
„Fajnie, nie? Przyjedziemy tu jutro z kocykiem i
pogilam cię trawką po serkach.” „Sławek,
my tu byliśmy.” „Nie byliśmy tu
jeszcze.” Już widzę, jak dobieram się do jej
stópek. „Byliśmy tu, kiedy cię szukaliśmy. Na
pewno.” „Niemożliwe. To musiała być inna
polanka. Spałem tu przecież.” – Wskazuje
soczysty zielony dywan. – „Było ciemno.
Pomyliło ci się.” „Nie dziku. Byliśmy tu na
pewno.” Nie wierzę. Kobieca
orientacja w terenie jest słaba. Nie ma sensu
ciągnąć tematu. „No to nie wiem. Fajnie
tu, co?” – pytam. „Martwię się o ciebie,
dzikusie. Ty też lepiej czujesz się w lesie, co?
Widzę po tobie różnicę.” „Każdy przecież dobrze czuje
się w lesie.”A co jeśli rzyganie od telefonu to
dopiero początek? Łapię małą w talii i
podnoszę wysoko. Przestań szukać problemów,
świrusko. Nic mi nie jest. Postaw mnie.
Tam ktoś jest. Kurde, znowu?
To miała być nasza prywatna polanka. Basia
ląduje na nogach. Odwracam się w kierunku, w którym
patrzy. Widzę ludzi między drzewami.
Następni stuknięci? Pytam. Kawałek
dalej, oparci o drzewo siedzą jacyś ludzie. Chyba
trzy osoby. Jedna z nich wstaje.
Kobieta. Idzie tutaj. Sławek, boję
się. Uspokój się.
Zatrzymuje się na skraju drzew. Wygląda
normalnie. Ma jakieś 40 lat.
Przepraszam państwa. Macie może telefon? Gdybyście
mogli zadzwonić do mojego męża, byłabym ogromnie
wdzięczna. Nie mamy. Przykro nam — mówi
Basia. Ach, szkoda. Też to
macie? Co mamy? Pytam. Tę
alergię na wszystko, co sztuczne. Patrzymy
na siebie. Małej drży broda.
Ja mam — mówię. Jakie stadium?
Nudności od komórki i komputera. Czuję
się jak na jakimś mityngu chorych na to samo.
Kobieta kiwa głową. Potem jest gorzej?
— pyta Basia. Wrażliwość na chemię w jedzeniu, na
plastik, nawet na farbę na ścianach, na sztuczne
ubrania. Może być tylko bawełna bądź
len. Cały nasz świat jest sztuczny, a przecież
my nie jesteśmy sztuczni. Zawsze to mówiłam.
Kobieta chowa twarz w dłonie i zaczyna płakać.
Basia też już płacze. Spokój, mała.
Ściskam jej rękę. Jeden z towarzyszy kobiety
podchodzi i ją obejmuje. Macie
halucynacje? Pytam. To nie są
halucynacje. Przenosimy się naprawdę na coraz
dłuższe okresy czasu — mówi facet.
Chodźmy stąd — szepcze Basia i ciągnie mnie za
rękę. Naprawdę? Jest pan pewien?
Zabrałem stamtąd rośliny, które dawno wymarły.
Mogę panu pokazać, jeśli się pan na tym zna.
Nie znam się kompletnie. Baśka ciągnie
uparcie. Do widzenia — mówię. Do
zobaczenia. Możecie się do nas przyłączyć. Znajdzie
nas pan nad rzeczką. Tutaj spotykamy się z
rodzinami. Unoszę ramię na pożegnanie.
Wystraszyłaś się? Coraz więcej ludzi na to
choruje. I co to za przenoszenie? Gdzie?
O jakich halucynacjach mówiłeś? Zbieram
myśli. Może wciąż śpię. Sławek, mów
wreszcie! Nie mogliście mnie znaleźć, bo byłem na tej
polanie, ale w przeszłości. W prehistorii albo w
średniowieczu. Nie wiem. Kręcę głową i
śmieję się, jak kretyńsko to brzmi. Nie
żartuj dziczku, nie mam nastroju. Myślisz,
że ja mam? Opowiadam o zwierzętach i
lesie jak wyglądał. Po co to? Nie
rozumiem. A myślisz, że ja rozumiem?
Dlaczego te zwierzęta się tak zachowywały? Nie mam
pojęcia. Przestajemy rozmawiać.
Spotykamy innych zaintrygowanych. Całe
mnóstwo. To nie spacerowicze. Z pewnością.
Niektórych znamy z widzenia. Mieszkają na osiedlu.
Ich oczy błyszczą rozpaczą i strachem przed
nieznanym. Przyglądają się nam, bo
wracamy tam, skąd uciekli.
Dlaczego jedni chorują, a drudzy nie? Chodźmy
szybciej, może znajdziemy coś w necie — mówi Basia.
Na samą myśl o internecie odbija mi się
niestrowo. Czuję, że w domu będzie źle.
Już swędzą mnie stopy i dupsko, bo klapki
sztuczne i spodenki z plastiku.
I miałem rację. Zawroty głowy dopadają mnie
już na klatce schodowej. Chwilę później swędzi
mnie już wszystko. Nie wyobrażam sobie wziąć
do ręki telefonu. Basia wraca z
sypialni z tabletem, wskakuje na kanapę w
salonie i grzebie w necie. Ja zdejmuję
spodenki i zostaję na gaciach, bo
bawełniane. Wysypka nie grozi.
Niczego nie dotykam. Musi coś być.
Mała mówi do siebie. Czuję się coraz gorzej.
Chcesz mnie uratować, moja mała ślicznotko?
Nie odpowiada. Nie jest jej do śmiechu. Mnie
też, ale próbuję stwarzać pozory.
Malutka, zostaw to. Chodź do mnie. W sypialni
nie ma żadnych urządzeń. Możemy tam posiedzieć. Chcę
być z nią jak najdłużej, bo coś mi się wydaje, że to
szukanie jest daremne i rozstanie nas nie
minie szybciej niż sądzimy.
Cicho, może coś znajdę. Bierze ze stołu
pilota. Może coś w tiwiku będzie.
Włącza kanał informacyjny i dalej grzebie w
tablecie, ale przestaje, kiedy słyszy, o
czym mowa w telewizji.
Mamy doniesienia z całej Polski. Sytuacja w innych krajach
wygląda bardzo podobnie. Wiemy o kilku ogniskach w
Niemczech i Francji. Z godziny na godzinę docierają
kolejne informacje. Panie profesorze, to świeże
zjawisko postępuje w zastraszającym tempie. Najwięcej
zachorowań odnotowano w dużych miastach. Co możemy
zrobić? Skąd się to wzięło? Uczeni
próbują to rozwikłać. Tak, ale do tej pory nic nie
ustalono. Czy są jakieś domysły? Mówi się o wirusie,
pandemii. Prowadzone są badania, które mają to
wyjaśnić. Niektórzy mówią, że to wirus albo silny
alergen, który zmutował w miastach. Czy przyczyną może być
smog?Profesor się śmieje. „To najpewniej
patogen, który trzeba zidentyfikować.” „A co pan na
to, że nie wszyscy chorują? Niektórzy są odporni.” Twarz
profesora zdradza irytację ciągłym przerywaniem.
„Badani są jedni i drudzy.” „Przepraszam, mamy już
połączenie z jednym z ekologów. Łączymy się z Kampinoskim
Parkiem Narodowym, gdzie jest Krzysztof Nowak. Witamy.” Na
pierwszym planie pojawia się grubasek z grzywką
zaczesaną na bok. Dociska słuchawkę w uchu.
W lesie za nim widać całe mnóstwo ludzi zmuszonych do
ucieczki z miasta. „Witam państwa.” „Panie
Krzysztofie, proszę powiedzieć, co pan sądzi o tych, którzy są
zdrowi i wspierają bliskich. Czy im nic nie
grozi?” – pyta kobieta ze studia. Facet
czeka chwilę, aż głos do niego dotrze.
„Wydaje się, że niektórzy są odporni, jednak z naszych
obserwacji wynika, że to zależy od uwarunkowań
organizmu i jest tylko kwestią czasu.
Obawiam się, że czeka to każdego.” „Czy to niezbyt
daleko posunięte przypuszczenie?” „To nie przypuszczenie.
To się dzieje naprawdę na naszych oczach. Oczywiście
możemy się mylić, ale coraz więcej osób, którym wcześniej nic
nie było, zgłasza typowe objawy, czyli złe samopoczucie
w kontakcie z telefonem komórkowym na przykład. Miejmy nadzieję,
że szybko uda się temu zaradzić.” „Dziękujemy.”
Ekolog znika z ekranu i wracamy do studia.
„Co pan na to, panie profesorze?” „Oczywiście
nie wiemy wszystkiego.” „Czy to może być jakaś agresywna
choroba cywilizacyjna XXI wieku?” „Pani
redaktor, możliwe, ale poczekajmy na opinię ekspertów.
Z pewnością wykażą przyczynę. Być może sami
wywołaliśmy problem.” „Zapewne my. O tym właśnie
mówiłam. Z pewnością gdybanie i wywoływanie paniki
w niczym nie pomoże. Miejmy nadzieję, że uda się pomóc
poszkodowanym i szybko wrócą do normalności.
Inaczej bardziej niż dotychczas będziemy potrzebowali lasów,
których tak niewiele sobie zostawiliśmy.” „Dziękuję
panu. Był z nami profesor
uniwersytetu...”
Basia wyłącza telewizor. Spogląda na mnie.
Pierwszy raz widzę taki smutek na jej buzi.
Przełykam gorzką kluchę i robię dobrą minę.
„Co to za smutek, świrku? Będzie dobrze.
Zamieszkam w lesie, dopóki nie znajdą lekarstwa.
Dobrze, że mamy blisko i jest lato.” Próba
wesołości wypada cienko. W głowie krążą
myśli, co jeść w lesie, jak żyć.
Wyobrażam sobie tłumy chorych. Jak się
pomieszczą? Przecież wybuchnie anarchia. Ludzie
zdziczeją, będą walczyć o jagody i grzyby.
Wzdrygam się na samą myśl i otrząsam z tego.
Nie chcę marnować czasu. „Malutka,
chodź.” Basia podchodzi wtulić się
we mnie. Zanoszę ją do sypialni i
wykochuję porządnie.
Śpi. Mnie ból głowy nie pozwala
zasnąć. Oczy szczypią, w nosie i w gardle
drapie od plastiku, farb, klejonych mebli z
płyt wiórowych i paneli podłogowych.
Cała ta chemia atakuje jak wrogie
środowisko. Nie mogę znaleźć pozycji, w której
czułbym się dobrze. Chcę się napić wody,
ale zamiast tego lecę do łazienki i
wymiotuję. Wracam zrezygnowany i
staję przy oknie. Las przeciąga
zaczerwienione oczy. Chwieję się jak pijany.
Nie wytrzymam tu dłużej. Szukam bawełnianych
spodenek. „Łobuzico” – szepczę.
Nie chcę jej budzić, ale znaleziony później liścik
pewnie wkurzyłby ją niemiłosiernie.
„Mała wariatko.” „Co? Co
jest?” – zakotłowało w pościeli.
„Śpisz, a tu środek dnia.”
„Porąbało cię, wieśniaku?” Przytula kołdrę,
kicha i chce spać dalej, ale przypomina sobie,
co się dzieje. „Co robisz?” – pyta.
Nie odpowiadam. Patrzę na nią. Od razu
rozumie. „O nie.”
Zaczyna płakać i kichać raz za razem.
„Kręci cię w nosie?” „Nie wiem.”
Zataczam się. „Nie wygłupiaj się, Sławuś.”
Ledwie stoję. Nie mam czasu na gadanie. Ruszam
do drzwi. Chwytam się toaletki, potem
futryny. Przedpokój obraca się jak bęben
pralki. Lecę na ścianę i na suwane
drzwi szafy. Słyszę kichanie Basi.
Zbliża się. Czuję jej ręce. Podtrzymuje mnie
od tyłu. „Chodź, kochanie.” Prawie
spadamy ze schodów. Na zewnątrz jest trochę
lepiej. Nie musi mnie trzymać, ale budynek,
chodnik i samochody na parkingu wydzielają toksyczne
opary. Niemal je widzę. Śpieszymy do
lasu i dopiero między drzewami jest jak
ręką odjął. Chociaż igły i szyszki
wgryzają się w podeszwy gołych stóp. „A
twoje buty?” „Nie mam niesztucznych
przecież.” Basia jest przerażona. „Co
teraz będzie?” – pyta. „Nie wiem. Muszę
sobie jakoś poradzić. Wróć do domu i przynieś mi,
proszę, scyzoryk, zapałki, bawełniane spodnie
dresowe i mój wełniany sweter. Mamy
jakiś koc niesztuczny?” „Nie wiem.” –
zaczyna ryczeć. „No weź, szajbusko, przecież będę
tu cały czas blisko ciebie.” „Nawet do ciebie nie zadzwonię,
żeby zapytać, czy wziąć coś jeszcze.” „Będę tu
czekał. Nigdzie nie pójdę. Możemy tu sobie
spędzać dnie na kocyku, dopóki nie znajdą
lekarstwa.”A jak nie znajdą? Ludzie sobie
kiedyś radzili, kiedy nie było techniki. My też sobie
poradzimy, przystosujemy się. Nie mam pojęcia, co
gadam. Nie wyobrażam sobie tego, ale muszę być
silny. W końcu jestem facetem, samcem. Co z
tego, że zupełnie oswojonym. Okej,
idę. Czekaj tutaj – mówi Basia.
Zaciskam pięści. Będę musiał o nią zadbać,
kiedy do mnie dołączy. Karmić i chronić.
Trochę zdziczeć. Mimo tego, że jestem przerażony
i chyba nie do końca dociera do mnie powaga sytuacji, to
jest nawet ekscytujące. Jakbym wyruszał w
nieznane. Liczę, że koleżka Kuba mnie czegoś
nauczy. Zna się na przetrwaniu. Moja
wrażliwość rośnie z każdą chwilą. Wyczuwam
toksyny bijące z osiedla. Są jak smród z
pobliskiego wysypiska, ale naturalna bariera ochronna
lasu nie pozwala im się wedrzeć. Ciekawe,
czy tu doszedłem, kiedy mnie przeniosło. W
czasy bez toksyn. Jesteśmy
wirusem. Ciekawe, co mnie czeka. Czy
znów mnie przeniesie? Kurde, moje giry.
Siadam pod drzewem i masuję stopy. Jest
cicho i przyjemnie. Ptasie trele
odprężają. Korony drzew przyciągają wzrok.
Czuję się jak przed domem, do którego mam wejść.
Jakby w środku czekało przytulne wnętrze, gdzie mój
spokój stanie się jak rzeka i będzie płynął bez
końca. Patrzę na osiedle i zaczynam
rozumieć. Ale my jesteśmy głupi.
Nie będzie żadnego lekarstwa. Przyroda cofa
się tam, gdzie nie było syfu, naszych frajerskich
wynalazków i szkodliwej władzy.
Zwierzęta przypilnują, żebyśmy już niczego
nie spieprzyli.
Proszę państwa, a teraz zapraszam na
Filmotekarium. Dzisiaj porozmawiamy o
filmie „Szept”. Zapraszam. Piotr
Cielebiaś już czeka.
Dzień dobry wieczór państwu. Zaczynamy.
Już dalej nie mogę szeptać. Zaczynamy kolejne
Filmotekarium. Zapewne państwo się domyślili,
że będzie coś à propos tego
szeptu z początku. Dokładnie.
Dzień dobry wieczór, Piotrze. Dzień dobry wieczór. O
matko, ja to żem się wystraszył na samym początku. Mówię: co to się
dzieje? Ty się dusisz? A to rzeczywiście szept, drodzy
państwo, szept prawie teatralny.
A to z racji tego, że dzisiaj mówimy o filmie właśnie pod tym
tytułem, czyli „Szept” – „El susurro” produkcji
południowoamerykańskiej. Jest to film
wyprodukowany przez dwa kraje. Jeden z tych krajów to jest
Argentyna, a drugi Jourega?
Urugwaj. Tak się nazywa ten kraj, mniej
znany. Żartowałem oczywiście.
To jest film z 2025 roku
prezentowany nam jako horror, ale on się
zaczyna dość nietypowo. Do
tego stopnia, że myślałem, że coś się pomyliło i włączyłem
inny film albo że ktoś się pomylił w opisach.
To znaczy jest to opowieść
tak na pierwszy rzut oka kryminalna, bo rozpoczyna się
od sceny napadu na dom, bogaty dom gdzieś tam w
tym Jouregaju, w którym
uczestniczy córka z ojcem, ale jako napastnicy.
A potem widzimy sceny makabryczne. Wszystko się potem przenosi do
innej lokalizacji, gdzie nam się pojawia jeszcze jeden bohater,
mały bohater. Początkowo to nawet myślałem, że to jest syn tej
dziewczyny. Okazuje się, że to jest jej brat i
oni uciekają do domu matki. I nadal jeszcze wtedy myślałem,
oglądając ten film jakoś może mało uważnie, ale chyba nie,
że oni mają problemy z prawem po tym, czym się
zajmują. Dodatkowo ona mówi,
że może trafić do więzienia. Ten mały pójdzie
do poprawczaka. Chłopak jest,
widać, straumatyzowany. Dodatkowo on nie
mówi, choć umie ponoć. On nie mówi,
porozumiewa się językiem migowym, aczkolwiek się dowiadujemy i
widzimy, że on mówi. Z
jakiegoś też powodu tajemniczego na samym początku widzimy, że
siostra mu każe nosić słuchawki i to jest potem wyjaśnione,
ale to może nie będziemy zdradzać. Wiemy też, że w
okolicy, do której oni się przeprowadzają, odbywa się
karnawał. Czyli cała okolica schodzi się gdzieś. Nie
pokazują nam chyba w sumie gdzie, ale
równocześnie po lesie grasują jacyś dziwni ludzie.
I powiem ci, Marku, tak: finalnie zdajemy sobie
sprawę po czasie, że to nie jest film o
złodziejach. To nie jest też film o jakichś tam zboczeńcach
czy spaczeńcach, którzy chodzą z fuzjami po lesie,
ale o wampirach. Tak,
ta rodzina, o której mowa, to jest rodzina wampirów. Tu
wam wiele nie zdradzamy, bo tego się dowiecie.
Oni przeprowadzają się do domu gdzieś na uboczu, trzymają
swojego starego skutego w pokoju,
a sama główna bohaterka, która wąpierzycą nie jest,
to też chyba nie zdradzamy za dużo, bo szybko się to okazuje,
musi sobie radzić z bandą nachodzących ją osób. A
wiesz, to, że my się nagle dowiadujemy, że to jest film o wampirach, to nam
wprowadza do tej chaotycznej strasznie opowieści pewien
porządek. Tylko czy na długo? Oj chyba nie
na długo, bo jakby to ująć
tak delikatnie. To, że film jest o
wampirach, toTak jak powiedziałeś,
wprowadza pewien porządek, ale też
rozpierdziela trochę narrację,
bo najpierw dostajemy dosyć
drastyczne sceny i dosyć
przerażające fakty
dotyczące nagrywania filmów. To ci ludzie,
którzy chodzą ze strzelankami
albo z pukawkami po lesie. Oni sobie
organizują aktorów. Ja wiem, że to brzmi
absurdalnie, ale uwierzcie państwo na słowo:
filmy, które oni kręcą, można by nazwać,
tak zresztą często się te filmy nazywa w
literaturze, a w każdym razie w opisach,
filmy ostatniego tchnienia. Czyli
kręcimy, jak kogoś się
zabija. I to jest niesamowite i
to się dobrze sprzedaje. Ja jestem nawet skłonny uwierzyć,
że tego rodzaju twórczość jest
produkowana w niektórych krajach i co więcej, tego rodzaju
twórczość znajduje
swoich koneserów i z takimi ludźmi mamy do
czynienia. Zobaczcie państwo, jak to bardzo
dobrze ustawia dramaturgię tego filmu.
Otóż mamy wąpierzy,
którzy z natury są tacy, jakby to powiedzieć,
mało społeczni, a w każdym razie społeczni w sposób
specyficzny. To może lepsze określenie.
Trafiają na ludzi absolutnie aspołecznych, którzy w
dodatku mają ochotę
skrzywdzić, a przynajmniej
siostrę tego chłopaka, który nie mówi.
I tu się dzieją rzeczy, wiecie
państwo, brutalne to mało powiedziane.
Ja się cały czas zastanawiałem, przygotowując się
do naszej dzisiejszej rozmowy, czy
z tego, że akcja została w taki sposób zaplątana,
my i tak ją troszeczkę państwu rozsupłaliśmy,
bo sam film się toczy tak, że trzeba dużej
cierpliwości, żeby te wszystkie klocki
poskładać, bo on nawet nie jest długi, ale wydawał
mi się dwa razy dłuższy niż był, ponieważ
tempo akcji jest, powiedzmy, umowne. I tak
jestem łagodny w określeniach. Tego tempa
po prostu nie ma. To się tak toczy
od sceny do sceny. Raz ta
scena ma sens, raz mniejszy sens. Ja się
zastanawiam, bo sam pomysł
całkiem atrakcyjny. Można przedstawić
wampiry trochę inaczej niż dotąd, bo
bardzo często kojarzymy sobie wampira z
Drakulą, z trumną, z spaniem w
trumnie albo z jakimś bardzo
eleganckim panem. Nie tylko. Przyznaję, że są też
takie sceny i takie filmy, w których te wampiry
troszeczkę mniej luksusowo
wyglądają. Niemniej jednak tu jest zupełnie
nieluksusowo, chociaż sama willa, do której
trafiają, jest ciekawa architektonicznie, bo
jeśli chodzi o jej utrzymanie, to tak sobie.
Ale wiecie państwo, ten film
jest skomplikowany i pomysł tam jest. Jest ten
pomysł, tylko on jest tak głęboko ukryty
pod warstwą, nie chcę być
brutalny, takich dosyć
bezładnych scen.
Ja się wcale nie dziwię. Powiem tak, z innej strony
zacznę. Wcale się nie dziwię, że ten film nie zyskuje
wielkich not w różnego rodzaju
rankingach, a komentarze
pod filmem, komentarze w internecie
bywają okrutne, brutalne nawet
chwilami, bo coś w tym jest. Naprawdę, jeśli
chce się przedstawić ciekawą
historię, bo ta historia w swoim jądrze, w
zamyśle jest ciekawa, ale robi się to w
taki sposób, jak zrobili to
producenci, scenarzyści i reżyserzy czy
reżyser tego filmu, to ja nie
wróżę sukcesu, bo film,
przynajmniej dla mnie, tu osobnicze swoje upodobania,
powinien się toczyć z jakąś dynamiką.
A w tym filmie jest wszystko poza dynamiką.
Może jest tak dlatego, że my nie odczytujemy tu jakichś kulturowych
niuansów. Już raz tak było, kiedy
omawialiśmy film horror produkcji,
nie pamiętam już, na pewno gdzieś z tamtego regionu.
Podejrzewam, że to polega na tym, że my nie umiemy
odczytać pewnych kodów kulturowych i nie
potrafimy wczuć się w klimat
karnawału, kiedy oni mówią, że jest karnawał. Czyli nas to
powinno bardziej natchnąć, że
tam jest luźno, że oni tam
świętują teraz i można robić, co się chce. Myślę, że to
tak jest. Ja bym nie był tak surowy dla tego filmu, dlatego że generalnie on
jest zrobiony bardzo dobrze. Jego się da oglądać
i tam wszystko jest na swoim miejscu.
Problem polega na tym, że
albo czegoś
nie wychwyciliśmy w
klimacie, gdzie powinniśmy, albo zostało to
słabo przekazane, albo to jest film kręcony dla
mieszkańców Urugwaju. Może
tam mają jakieś problemy z takimi typami, którzy chodzą po
lesie? Nie wiem, ale też nie wiem,
dlaczego takie są oceny. To znaczy ten film nie zasługuje na
aż tak niskie noty. Coś tutaj nie
zagrałoJednak jest ta bariera kulturowa.
Jakkolwiek to dziwnie brzmi, bo jakby nie patrzeć
Ameryka Południowa to jest przedłużenie Europy, ale
jednak jest to rys pewnej egzotyki.
Nie każdemu się to może podobać i chyba nie każdy to wyłapie. A
poza tym to jest film mocno
melancholijny. No
właśnie jaki? Tu nie ma grozy. To jest główny problem.
On ma wszystko, co powinien mieć dobry horror, czyli ma
w miarę naprawdę dobrych aktorów, ma
klimat mroku,
bo jest ten dom, są oni. Są
nawet sceny, które wzbudzają pewne emocje, na przykład ta
z policjantami. W rozumieniu wizualnym i
artystycznym jest wszystko naprawdę głęboko
okej. Szczerze mówiąc, to jest jeden z
lepszych filmów do oglądania, do zawieszenia oka,
o których mówimy. Tylko że tam czegoś brakuje.
Właśnie chyba tej grozy i takiej głębi. Ta
głębia może jest, ale nie każdy to wychwyci. Widzimy tam
sceny dziejące się w lesie, po którym
grasują jacyś wykolejeńcy porywający ludzi, ale
też strzelający do ludzi. Ja chyba bym nie chciał tam
mieszkać, skoro tam jacyś watażkowie,
gangsterzy, wampiry i zboczeńcy grasują po
prowincji. I pomimo że ta historia się na końcu
układa w pewną całość, to jakoś
po drodze ten film nie jest długi, aczkolwiek
też krótki nie jest. On jest jakimś dramatem
familijnym bardziej niż horrorem.
Może to kogoś
rusza. Może to jest jakieś podejście
regionalne do tematu wampirów.
Ja tu mam jeszcze jeden problem, wiesz Marku, bo ja nie lubię filmów o wampirach.
One
mi się przejadły już. Jest bardzo mało filmów
tego typu, które uznałbym za
atrakcyjne. Pomimo tego, co tutaj powiedziałem,
uznaję, że ten jakiś jednak jest. On nam sprzedaje pewną
historię, która nie jest taka oklepana.
Nawet to, że się w pewnym momencie zaskakujemy, iż oni,
znaczy on, czyli ten stary, on taki stary w sumie nie jest,
ojciec rodziny i ten mały coś tam mają
przekazywane z pokolenia na pokolenie, co ich zmusza do picia
krwi. To już też jest plus. Natomiast
może trzeba to było ubrać w jakieś inne szatki.
Bo wampir, prowincja,
dramat, jakkolwiek by tego nie przedstawiać w
otoczeniu nowym,
w innej kulturze, myślę, że to już wszystko jednak
gdzieś kiedyś było i to dodatkowo
pozbawia tą historię jakiejś temperatury.
Pomimo wszystko uważam, że to nie jest zły film.
Filmy produkcji południowoamerykańskiej o horrorach, dlatego
że innych oglądałem mało,
one są charakterystyczne. One niekiedy mają duży
ładunek
regionalizmu,
są nacechowane tamtejszą kulturą. Ona dla nas się
wydaje trochę odległa jednak, pomimo wszystko.
Stąd one się mogą wydawać
nudniejsze od innych,
aczkolwiek nie zawsze. Wspominam chociażby "Nocne istoty".
Bardzo fajny horror. A tutaj
jakby się ktoś nudził,
jakby ktoś miał chęć na taki horror,
który nie wybudza za bardzo,
to owszem, można. Nie jest to film aż tak
zły jak ta
węgierska antologia, o której żeśmy mówili,
ale zabrakło jakiejś iskry w tym wszystkim.
Takie mam wrażenie. Niemniej jednak uważam, że pastwienie się
nad nim, tak jak to ma miejsce w internecie w niektórych
komentarzach, nie jest do końca na miejscu. Nie do
końca się zgodzę z tobą Piotrze, bo sam powiedziałeś:
grozy nie ma. Ja dorzuciłem, że akcji nie ma.
To nie jest ten sposób narracji. Inaczej,
ta historia może by się udała jako
opowieść przy ognisku. Myślę, że to by
się mogło udać. Natomiast ja
jestem o tym głęboko przekonany, aczkolwiek
prezentuję tutaj swój pogląd na kino. Ja po
kinie oczekuję, jako po sztuce jednak
lirycznej, że ono dostarczy mi
rozrywki. I to nie chodzi o to, żeby się aktorzy po
tyłkach kopali albo nieustannie gonili,
ale że akcja, która tam będzie, nie
będzie wydłużana po to, żeby
zbudować nastrój, który i tak nie do końca
udaje się zbudować.
To
nie jest ten rodzaj kina. I zgadzam się z
tobą w pełni akurat, że być może to są kwestie
kulturowe, chociaż znając
te kraje Ameryki Południowej, które są
żywiołowe, ja nie wiem, ale nie
znam ich na tyle, żeby dać
diagnozę, czy oni na przykład
potrafią nakręcić kino akcji,
czy to ich też kręci, czy oni cały czas poruszają
się w takim paradygmacie pewnej sennej
opowieści, w dodatku od czasu do czasu
lekko poetyckiej. Mnie te klimaty nie
odpowiadają, a w każdym razie nie w tego rodzaju
kinie, które ma mnie postraszyć. To kino,
sam to zauważyłeś, nie straszy, niczym mnie nie
przestraszyło. Nawet to budowanie
nastroju wydawało mi się takie
sobie.Jedną scenę
muszę pochwalić. To scena w lesie. Mówiłeś o tym
lesie, kiedy nagle
chłopakowi, który jest bohaterem,
ktoś strzela w głowę, a my później
dostajemy rozwiązanie tej sytuacji. Ono
nas właściwie wprowadza w to, co się
dzieje w filmie i o co tak naprawdę chodzi. To
było świetne rozwiązanie, tylko tego rodzaju
rozwiązań było tam mało, a rzecz się
toczy w tym domu. Gdyby to było „Sto lat
samotności”, to ja bym to pierwszy kupił i bym oglądał i
jeszcze państwu polecał. Ale nie na to się
umawiałem, umownie zupełnie, z
reżyserem i scenarzystą. Nie na „Sto lat
samotności”, tylko na rodzaj
horroru, który ma mnie przestraszyć. A w dodatku jeszcze
wampiry. To powinno być krwawo. Jest
krwawo, ale mnie w ogóle nie
interesowała ta krwawość. Dlatego
ja, w przeciwieństwie do Piotra, nie
będę entuzjastą tego filmu.
Już go nawet nie będę przyrównywał do tej węgierskiej
produkcji, bo to rzeczywiście ta węgierska
produkcja jakiś kraniec wyznacza.
Ale wiecie państwo, jak macie
okazję i macie jakiś inny film na
odtwarzaczu albo gdzieś na streamingu,
to obejrzyjcie państwo ten inny film.
Patrzę w tej chwili na rozpiskę, co powinno być
wyemitowane i jakbym nie patrzył, z której strony,
wychodzi, że teraz się pojawią polecanki z
pogranicza. Przypominam zatem o stronie
Nieznany.pl. Tam książki, o
których będę mówił i całą masę innych możecie
państwo znaleźć. Ale to jest dopiero początek.
Możecie też państwo zamówić i
później czekać, aż te książki do państwa
pocztą przybędą. Zaczynamy zatem
przegląd. Pierwszy tytuł, który wybrałem, to
„Antykruchość. Jak żyć w świecie, którego
nie rozumiemy?”. Autor to postać znana,
Nassim Nicholas Taleb. Tłumacz tej
książki to Olga Siara, a wydawca
Zysk i Spółka. „Antykruchość” pokazuje, jak
żyć w świecie czarnych łabędzi,
bo autor napisał również tę książkę.
Długookresowe strategie obecnie już nie
działają. Taką tezę stawia Nassim Nicholas
Taleb. W dzisiejszym świecie przeważa
to, co nieznane, przypadkowe i
zmienne, co autor błyskotliwie
opisał w swoim światowym bestsellerze
„Czarny łabędź”. Jak więc przetrwać w tej
niepewności, oswoić nieobliczalność zjawisk
i chaos, a nawet na tym wygrać?
Odpowiadając na te pytania w swojej erudycyjnej i
dowcipnej książce, Taleb dotyka
najważniejszych dylematów gospodarki,
biznesu, życia społecznego w XXI
wieku. Po potężnym krachu finansowym w
2008 roku, w trakcie największego w
historii kryzysu długu w Europie,
Taleb uspokaja. Niektórym rzeczom
służą wstrząsy, rozwijają się i
rozkwitają pod wpływem zmienności,
przypadkowości, nieładu i stresu.
Przygody, ryzyko i niepewność to ich żywioł.
Te rzeczy nazywa antykruchymi. Potem
błyskotliwie i z pasją wykorzystuje pojęcie
antykruchości do wyjaśnienia, jak dziś
postrzegać rzeczywistość, istnieć w świecie,
podchodzić do podejmowania decyzji. A ja
przypomnę tytuł „Antykruchość. Jak
żyć w świecie, którego nie rozumiemy?”. Autor
Nassim Nicholas Taleb. Tłumacz Olga Siara,
wydawca Zysk i Spółka. Druga książka,
którą dla państwa wybrałem, to tak zwany
klasyk. Socjologiczny klasyk, ale
też filozoficzny i w ogóle
klasyk pozwalający trochę lepiej rozumieć
świat. Ta książka to „Bunt mas”
José Ortegi y Gasseta. Tłumacz Magdalena
Olejnik, wydawca Vis-à-vis Etiuda.
José Ortega y Gasset, żyjący w latach
1883–1955,
był hiszpańskim filozofem, eseistą,
socjologiem, profesorem filozofii na
Uniwersytecie w Madrycie. Był jednym z twórców
hiszpańskiej konstytucji. Po hiszpańskiej wojnie
domowej przebywał na emigracji, z której
wrócił do Madrytu w 1946
roku i objął z powrotem Katedrę Filozofii.
Autor kilkunastu książek i setek artykułów oraz
esejów. Jego najważniejszym dziełem,
publikowanym pierwotnie w formie artykułów w
gazecie „El Sol” w
1929 roku, a następnie w
formie książki, to tłumaczony na wiele
języków i uznawany za jeden z ważniejszych
tekstów socjologicznych „Bunt mas”.
Ortega y Gasset zajmuje się w nim sytuacją
społeczną w Europie w początkach XX wieku.
Przerażało go zwłaszcza dojście do
głosu szerokich mas społecznych, a
zwłaszcza związanej z tym, jak
pisze Buck Fuller, we
wzbierającej fali wulgarnościBezprawia
i barbarzyństwa znikają wszelkie
drogowskazy postępowania, co powoduje
demoralizację i dezorientację wszystkich
ludzi, a zwłaszcza współczesnej młodzieży. A
przecież trzeba mieć jakiegoś przewodnika. W
przeciwnym bowiem przypadku cały tok
życia, jego dzieje i perspektywa
stają się chaosem. Przypomnę państwu tytuł:
„Bunt mas", José Ortega y Gasset,
tłumacz Magdalena Olejnik, wydawca
vis-à-vis Etiuda. Trzecia książka
nosi tytuł: „Gwiezdne dzieci”.
Autorka Joanna Malinowska, wydawca
New Space. Zazwyczaj biegniemy dokądś sami,
nie bardzo wiedząc po co, bo tak postępuje
większość. Taki jest trend. Niektórzy jednak
zatrzymują się na chwilę zadumy. Po co to robimy?
Gdzie leży nasz cel? Skąd przybyliśmy?
I wówczas ten pęd donikąd przestaje być
pociągający. Nowy cel rysuje się
jeszcze niezbyt wyraźnie, niczym w porannej
mgle. Niektórzy ludzie zaczynają zaglądać w swoje
serce, a dusza podejmuje dialog z
ego. Odkrywają gwiezdne korzenie,
ale także ścieżkę tu i teraz, na Ziemi. Pojawia
się rozumienie dawnych tęsknot i
cechującej niezwykłej wrażliwości. Tym, co się w
nich budzi, pragną się dzielić z innymi.
Niosą w sercach światło, które opromienia
świat. Siłę czerpią ze źródła,
a przewodnikiem staje się dusza.
Zwą ich gwiezdnymi dziećmi lub
anielskimi posłańcami. Odnajdują się wzajemnie
i cieszą z takich spotkań. O tym właśnie
traktuje opowieść Joanny Malinowskiej. Jej
nieco baśniowa forma przemawia lepiej niż
niejeden filozoficzny elaborat, poruszając głęboko
ukryte w nas struny. Niech zabrzmi więc ta
świetlista muzyka, a jej dźwięki pomogą
nam odnaleźć własną drogę oraz cel
tu i teraz. Przypomnę państwu tytuł:
„Gwiezdne dzieci”. Autor Joanna
Malinowska, wydawca New Space.
Tak, proszę państwa, to już koniec polecanek z pogranicza.
Przypomnę oczywiście adres:
Nieznany.pl. Otwieracie państwo tę
stronę i naprawdę bogactwo
książek. A teraz zapraszam na
sentymentalnik. Dzisiaj z Arturem
Wójtowiczem i Piotrem Cielebiasiem
porozmawiamy o systemie kaucyjnym i
zbieraniu surowców wtórnych w PRL-u.
Chociaż nie tylko o tym. Zapraszam.
Dzień dobry wieczór państwu. Sentymentalnik
czas zacząć. A dzisiaj, proszę państwa,
będzie sentymentalnik, który
tak się zastanawiam, czy on do końca jest sentymentalnikiem,
bo całkiem niedawno jedyna
władza, która jest słuszna, wprowadziła system
kaucyjny. Proszę państwa, to odkrycie na
skalę europejską. Możemy teraz spokojnie
zbierać butelki i szklane, i plastikowe, i
gromadzić się, i prowadzić życie towarzyskie
przy butelkomatach. Okazuje się jednak,
że system kaucyjny to nie jest
wynalazek współczesny. Ten system istniał
w zupełnie innej formie i może nie był tak
zautomatyzowany, ten system istniał również
w PRL-u. I o tym właśnie będziemy
dzisiaj rozmawiać, a będę rozmawiał z Arturem
Wójtowiczem. Dzień dobry wieczór. Witam serdecznie
wszystkich. I oczywiście z Piotrem Cielebiasiem.
Dzień dobry wieczór, Piotrze. Dzień dobry wieczór wszystkim.
Witam. Panowie. Ten obecny system
kaucyjny, jak państwo zresztą
słyszeli, wzbudza spore emocje.
I tak jak powiedziałem, już w PRL-u
mieliśmy namiastki systemu kaucyjnego.
W PRL-u zbierano różne rzeczy, zbierano
butelki po różnych napojach i
różnych trunkach i nie tylko trunkach w dodatku,
zbierano makulaturę, zbierano
szmaty. Panowie, ile wy pamiętacie i co
pamiętacie? Jak wyglądało życie
w epoce, która nie miała co
prawda opakowań PET, ale za
to miała rozbudowany system
zbieractwa wszelakiego. Arturze, co
ty pamiętasz? Ja nie ukrywam, że
rozmowa o systemie kaucyjnym to dla mnie jest taka podróż w czasie.
Chociaż tak jak ty powiedziałeś, że w tej chwili mamy to samo, to
wydaje mi się, że wtedy było mimo wszystko normalniej, bo
w chwili obecnej, jak słyszę, że rząd zamierza zrobić tak,
że skarbówka się dobierze do zbieraczy butelek, ponieważ to
nie jest ich przychód, bo nie oddają swoich
butelek
albo chcą zalegalizować żebractwo jako zawód,
od których trzeba będzie ZUS płacić, to mi się
włosy na głowie jeżą, bo ja pamiętam tamte
czasy, bo w czasach PRL-u
recykling w ogóle nie był jakimś takim, bym powiedział, modnym hasłem
albo nie było jakiejś jako takiej ekologicznej strategii
państwa. Zwłaszcza jak ja pochodzę z Płocka, gdzie była petrochemia i wszystko
waliła do
Wisły. Wolała płacić kary niż ten. Ale w epoce przed
tymi opakowaniami PET każda butelka praktycznie, bym
powiedział, była szklana i ona była wielokrotnego użytku.
Kiedy się kupowało oranżadę, mleko, piwo czy wodę mineralną, to
oczywiście płaciło się za kaucję. Ja pamiętam, jak się szło
kupić oranżadę w sklepie, to zawsze byłaAlbo na miejscu,
albo na wynos. I wtedy się stało przed tym sklepem i piło się tą
oranżadę i się butelkę zwracało. To
też są bardzo ciekawe wspomnienia.
Albo ja mam z tym bardzo ciekawe
wspomnienia, bo
najpierw, kiedy było normalnie, można było te butelki oddawać. Potem ta pani
patrzyła przykładowo, czy któraś nie jest wyszczerbiona. Jak była z
lepsza wyszczerbiona, to już w ogóle nie chcieli jej przyjmować. Co mnie zresztą
dziwiło, że niby co, łatwiej jest wyprodukować nową butelkę niż przetopić
starą? Nie wiem, ale oczywiście wydaje mi się, że w
każdym mieście
były jakieś takie skupy surowców wtórnych, takie, bym
powiedział, małe centra zarobków, bo
dla dzieci, dla młodzieży to bardzo często była taka okazja
do zdobycia własnych pieniędzy, bo się wtedy chodziło,
zbierało makulaturę, zbierało się butelki, złom, szmaty
czy nawet czasami był skup kości zwierzęcych z tego, co
kojarzę. Dzisiaj troszeczkę to brzmi tak, jakbym powiedział
egzotycznie, ale to było w latach 70., 80.
całkowicie normalne. Też na przykład
pamiętam, jak u mnie na początku ulicy stał taki stary
barak i tam można było sprzedawać szmaty na kilogramy albo
makulaturę. Ja oczywiście trochę kantowałem i jak tę
makulaturę sprzedawałem, to maczałem w wodzie
tą najniższą warstwę, bo wtedy było to troszeczkę cięższe
oczywiście, a co za tym szło, mogłem zawyżyć
troszkę wagę. Natomiast jeśli chodzi o skup butelek, to
pamiętam, że butelki od octu i butelki od wódki były takie
same. Różniły się tylko plakietkami. Z tym, że butelki od wódki
przyjmowano, natomiast od octu bodajże nie albo odwrotnie,
nie pamiętam. Nie zmienia to postaci rzeczy. Wtedy się siedziało w
łazience, zmywało te plakietki i się sprzedawało,
bo butelka była butelka. Ja pamiętam, że na działkach czasami
chodziłem i różne takie butelki zbierałem i można było sobie fajnie
wtedy zarobić. Szmaty też oczywiście miały
swoją cenę. Dzisiaj te szmaty różnej maści trafiają albo do
kontenerów, albo na śmietnik. A w czasach PRL-u to
też był surowiec. Przyjmowano do
skupu stare prześcieradła, jakieś zniszczone ubrania, jakieś kawałki
materiałów, jakieś szmaty bawełniane. To później było
gdzieś tam przerabiane w przemyśle. Powiem szczerze wam, że
świat bez PET-ów był jednocześnie takim światem, w
którym przedmioty wydaje mi się, że miały dłuższe
życie, bo wtedy rzeczy się naprawiało,
a nie wyrzucało. Pęknięty czajnik naprawiano, buty
oddawano do szewca, parasole się reperowano. Ja nie wiem,
czy ktoś w tej chwili z młodych ludzi wie, kto to jest w ogóle kaletnik na
przykład. I w wielu
domach, jak nie było nic w sklepach, to istniało takie przekonanie,
że to gdzieś tam jeszcze może się
przydać. I takie chomikowanie właśnie wydaje mi się, że się wzięło z
czasów komuny. Potem
właśnie nadeszły te PET-y
i na początku lat 90. te plastikowe butelki
zaczęły wypierać szkło. Dla konsumentów oczywiście niby to
było wygodne, było lekkie, nie tłukły się, łatwo było je
transportować, ale wtedy automatycznie zaczęły znikać
te skupy butelek z tego, co pamiętam. Wydaje mi się,
że ja bardzo lubię na przykład piwo w
takiej butelce, małym takim grubasku, które miało
pojemność 0,33. Nie półlitrowe piwo, tylko takie małe,
bo to jest takie piwo mojego dzieciństwa. Oczywiście ja wtedy tego piwa nie
piłem, ale widziałem, jak ludzie stali pod budką z piwem i takie piwo właśnie pili.
U mnie akurat był Kasztelan w Płocku. Potem
Kasztelana długo nie było, a w chwili obecnej wiem,
że też takie butelki, takie beczułki, takie grubaski chyba
Łomża Browar ma czy jakieś inne też takie butelki
mają. I to powiem wam szczerze, że dla
mnie osobiście PRL pachnie taką oranżadą w
szklanej butelce, jakimiś takimi gazetami,
które się niosło do skupu, jakimś takim
charakterystycznym dźwiękiem tych butelek w skrzynce, które się
oddawało. Na pewno to nie był jakiś idealny system,
ale miał jedną cechę, której dzisiaj często bym powiedział brakuje, bo
większość rzeczy była projektowana z myślą, że
weźmie się to ponownie wykorzysta. Dziś projektuje się tylko po prostu na
wyrzucenie. Więc paradoksalnie, zanim
świat nauczył się mówić o ekologii, to mi
się wydaje, że taki zwykły, przeciętny zjadacz chleba w
PRL-u ten recykling to chyba niemal
codziennie uprawiał. Nie dlatego wcale, żeby ratować
planetę, tylko po prostu tak wyglądało życie w tych czasach,
gdy każda gazeta, każda butelka czy każdy kawałek
materiału to był żywy pieniądz i miał swoją wartość.
Te butelki 0,33
do piwa uwiecznione zostały
chociażby w takim filmie jak „Nie
lubię poniedziałku”. Tam też budka z
piwem i to właśnie z tym takim piwem w małych
butelkach była ważnym elementem krajobrazu.
Piotrze, ty byłeś na granicy epok,
czyli PRL-u i III
Rzeczpospolitej. Czy ty coś w ogóle
pamiętasz z systemu kaucyjnego w PRL-u?
Obserwowałeś to jako dziecko? Czy coś
zapamiętałeś? Bardzo dużo pamiętam, bo on przetrwał i
to trwał bardzo długo. Zaraz o nim powiem.
Wpierw o butelkach. U nas się mówi o bączki
i one były swego czasu, już jak ja byłem taki
świadomy, że jest coś takiego jak bron, to u
nas one były rzadkie. Dopiero się potem pojawiły. Trochę
były. Był browar w Częstochowie, Kmicic
najlepszy i tam były, natomiast tak nie szło
tego dostać. One dopiero gdzieś późno znowu
się pojawiły. Co do tego życia na
krawędzi systemu kaucyjnego, to ja pamiętam z tego okresu
bardzo dzisiaj powiedziałbym wstydliwą rzecz,
bo to tak trochę zalatuje trzecim światemAle ja pamiętam
jako dziecko, że kiedy odwiedzało
się różnych ludzi, to oni mieli na przykład
na segmentach ustawione
puszki albo butelki,
albo kartoniki na przykład po
bardziej kapitalistycznych napojach. Oczywiście też jako
kilkulatek coś takiego zbierałem, bo skoro wszyscy mieli, to czemu ja
miałbym nie mieć? Ale to szybko poszło do kosza. Wiadomo, że śmierdzi jak jest
puste. Nie było tam oczywiście puszek po
wiecie czym, bo jeszcze jako dziecko nie spożywałem
takich rzeczy. Ja powiedziałem, że ten system
przetrwał, bo on przetrwał w pewnym
sensie. Nie wiem, jak to wyglądało w innych
rejonach. Ja to mówię z perspektywy
tutejszej i ona jest trochę inna, bo
mieliśmy pod ręką bardzo dobrze prosperujące
zakłady produkujące napoje i wodę mineralną
i niemal w większości sklepów można
było wymienić
sobie duże opakowania szklane. Dzisiaj już takiej rzeczy nie
robią. Ja to jeszcze gdzieś widziałem w Kauflandzie
chyba. To wygląda po prostu jak duża butelka. Dzisiaj
wodę mineralną się sprzedaje w takich butelkach dużych, szklanych niekiedy. To takie
były
napoje pomarańczowe czy inne. Były
też rzeczywiście małe. Te małe się sprzedawało na kraty, na
skrzynki i to było w ten sposób. To
można było wymienić, prawda? I wtedy
dawałeś pustą skrzynkę, brałeś
pełną i płaciłeś za wodę na przykład. To był
szczyt luksusu. Oczywiście można sobie było wziąć
oranżadę i to był dopiero szczyt luksusu.
Ten system wymiany przetrwał bardzo, bardzo długo.
Ja szczerze wam powiem, że ja nie wiem, czy nawet gdyby się
teraz poszło do niektórych sklepów, ale dosłownie
pojedynczych, takich, które jeszcze nie są
sieciowe, czy nie można byłoby czegoś takiego jeszcze kupić.
Poza tym przez bardzo długi czas i to jeszcze względnie
niedawno sklepy niektóre kupowały butelki.
Sklepy kupowały butelki po na przykład
browarze. Tylko to były jeszcze te czasy, to było
dosłownie kilka, może
kilkanaście lat wstecz, kiedy te butelki nie były tak
zróżnicowane, bo teraz to w sumie każdy
producent ma swoją butelkę i ona się czymś cechuje i w
większości ich nie chcą kupować. Ale dawniej było tak, że te
butelki w zasadzie albo miały jeden,
albo dwa kroje, style. Nie będę
wymieniał producentów, bo one się trochę różniły te butelki w zależności od
producenta, ale były po prostu albo trochę wyższe i węższe u
góry, albo takie w starym stylu, prawda? I to
kupowano. I muszę powiedzieć, że taka butelka
była droga jeszcze kilka lat temu. Pamiętam, że ona
potrafiła kosztować naprawdę bardzo
dużo. Zresztą dzisiaj nawet jak idziecie do Biedry,
to też można sobie wymienić butelki. Wielokrotnie byłem świadkiem
czegoś takiego, że ktoś zostawiał butelki, chociaż oni za bardzo nie chcą, bo
wiadomo, że się trzeba z tym tarabanić. To jest jedno.
Kupowano też butelki i one też były bardzo
drogie. Powiem wprost: z jaboli. Tylko że
tak. Jabola trzeba było mieć skądś.
Wypić i sprzedać to nie, bo by się nie zarobiło. I to już było
trudniejsze. Bo jeszcze w PRL-u, kiedy ludzie
spożywali wino marki Wino i ono nie miało tak złej
sławy jako napój dla menela, to
więcej tego było. A potem to już tak naprawdę tylko tam, gdzie
siedział jakiś spożywacz, można było tą butelkę znaleźć.
Teraz nawet nie wiem, czy coś takiego jak jabol funkcjonuje,
czy jest już w folii w
100%. Kupowano też oczywiście po
wiadomo czym, Białej Damie butelki też w
okresie, kiedy one były jeszcze jednego stylu,
ale potem to się wszystko radykalnie zmieniło. Teraz w sumie każdy producent
ma swoją tłoczoną butelkę
i nawet nie wiem-- znaczy podejrzewam, że jeszcze te
browary mogą kupować niektórzy, dlatego
że bardziej się to opłaci producentom, kiedy sobie
wleją coś takiego. Pamiętajmy, że oni
czasami sprzedają też taki asortyment na na
przykład festyny. I te butelki już też
nie są takie ładne zawsze. Nie wiem, ja mam takie wrażenie. To chyba zależy od
hurtowni. Trzeba by się kogoś zapytać.
Dobra, to jest jedna rzecz. Kupowanie,
sprzedawanie innych rzeczy. Pamiętam,
że po wsi jeździł, u nas się na to mówiło tak po
regionalnemu smotek, czyli ktoś, kto kupował
szmaty, stare ciuchy.
Nie wiem, jak pamiętacie „Noce i dnie”, to tam też jeździł
Szymszel i on krzyczał: „Stare łańcuchy” i tak dalej.
To było coś takiego. Tylko że już nie Szymszel jeździł, tylko jakiś typ
Roburem czy tam Karpanem. Pamiętam
go, ale wiem tylko tyle, że jeździł.
Wiem, że coś tam kupował. Czy to w ogóle mu się opłacało, to nie mam
pojęcia. Funkcjonowały jeszcze skupy innych rzeczy i one funkcjonują w
sumie do tej pory tylko na niektórych obszarach. Oczywiście nie
muszę mówić, że owoce. Owoce się nie liczą, bo to jest
norma. Ale funkcjonowały skupy oczywiście
grzybów, funkcjonują nadal. Funkcjonowały skupy i
funkcjonują poroża, szyszek nawet,
jagód. To wiadomo, jest cały czas.
Także było coś takiego jak ten system
kaucyjny, tylko że ograniczało się nie do petów, a do
szkła. Szkła, które potem
wskutek przemian na rynku
zaczęło się troszkę
zmieniać i każdy producent chciał
miećswoją butelkę tłoczoną,
specjalnie oznaczoną i to chyba
zabiło ten system. Nie jestem pewien, czy oni jeszcze kupują,
ale skoro można wymieniać butelki w Biedrze, to znaczy, że
tak. Nie wiem, czy kupują, ale podejrzewam, że
gdzieś jakiś ledwo działający rynek może jeszcze
istnieć, bo oni przecież muszą skądś te butelki brać.
To jest
jedna rzecz. Co mi jeszcze tutaj? Coś miałem na rzeczy, ale
holender zapomniałem. Oczywiście mleko, ale to z
mlekiem to ponieważ mało go spożywałem jako
dziecko, to nie mogę wiele powiedzieć. Ale nim
sobie przypomnę, to Marku, może ty nam teraz opowiesz, jak
to w Bydgoszczy wyglądało? Myślę, że to wyglądało
bardzo podobnie co do niektórych spraw w całej Polsce,
ponieważ ja przez rok, z racji różnych swoich
turbulencji, powiedzmy to,
uczniowsko-szkolnych,
musiałem pracować, więc przez rok byłem mleczarzem i to
mleczarzem nocnym, więc doskonale
wiem, jak to wyglądało z butelkami. Ja jeszcze
pamiętam czasy, bo mleczarze działali w ten sposób,
że wystawiało się butelkę przed drzwi. Przychodził
mleczarz, zamieniał butelkę pustą na pełną,
pustą zabierał i tak to funkcjonowało. To też był
rodzaj jednak wymiany. Butelka była
wielorazowego użytku, a co w niej było, to
tak naprawdę można było poznać po kapselku.
Kapselek żółty albo żółty paskowany to było to
mleko pełne, natomiast kapselek
srebrny to było mleko niepełne. Tak
to sobie powiedzmy, chude. Bardzo podobne w
kształcie były butelki po śmietanie czy do
śmietany. One były w różnych kolorach.
To było białe szkło, a czasami było
ciemne, takie brązowe. Ale śmietana też miała
kapselki. Odpowiednio były te kapselki też
oznaczane. Już kolorów nie pamiętam. Wiem, że maślanka
w butelkach była z kolorem kapselka
niebieskim, więc tego było dosyć sporo
i to wszystko jakoś się dało. Jedną rzecz
tylko powiem znowu jako doświadczony mleczarz. W
PRL-u zmienił się w pewnym momencie
kształt butelki. Kształt butelki w latach
60. był zupełnie inny niż
kształt butelki w latach 70. i 80.
Ona troszeczkę wysmuklała ta butelka. Przedtem
była bardziej pękata. Nie będę państwu opisywał, jak
wyglądała butelka, bo to może nie najważniejsze. Sam fakt się
liczy, że tam również następowały zmiany. One
funkcjonowały przez jakiś czas równolegle. Później te grubsze,
bardziej pękate butelki gdzieś po prostu
zniknęły. To jeśli chodzi o mleko i przetwory
mleczne. Natomiast jeśli chodzi o
półlitrówki, bo tak naprawdę w skupach
butelek to głównie się liczyło. Jak ktoś
potrafił przynieść dużo półlitrówek, to
zarabiał. I pamiętam takie czasy, kiedy za
półlitrówkę płaciło się trzy złote. To
oczywiście jest kwota zawieszona w próżni, bo kto wie,
jakie wtedy były pensje. Ja już dzisiaj z trudem to odtwarzam,
ale za butelkę półlitrówkę, taką typowo po
Żytniej z taką pękatą szyjką,
to było trzy złote. Ale były też butelki i
to był drugi rodzaj i innych nie było.
Takie kwadratowe po różnych winiakach albo
tam było Złota Jesień, to calvados
był i ona miała przekrój kwadratowy.
I to była mniej cenna butelka, bo ona chodziła
w skupie za złotówkę. Ważne było, że do
skupu trzeba było zanieść butelkę bez
kapselka i bez obrączki. Wiadomo,
że jak się butelkę otwiera, to zostaje ta obrączka na
tym gwincie. Ta butelka nie mogła tej
obrączki mieć. Trzeba ją było pracowicie
zdjąć. To była pewna praca, którą należało
wykonać, ale później za to była kasa. To jeśli
chodzi o alkohole mocne. Natomiast
było też piwo i z tym piwem to było tak,
że z tego, jak ja pamiętam, ale z lat 80.
funkcjonowały trzy rodzaje butelek. Takie,
które dzieliły kształt z butelkami po
oleju. Takie bardziej pełne. Dzisiaj spora
część browarów takich butelek używa półlitrowych.
Były butelki smukłe. One były
takie... Zostańmy przy słowie smukłe. Nie będę
znowu opisywał. I były te 0,33.
Tam była rzecz ważna, bo znawcy czy powiedzmy
koneserzy piwa bardzo uważali, żeby nie kupić
piwa w zielonej butelce. Wtedy to
się liczyło. Wtedy butelka musiała być
brązowa. Nie wiem. Wiecie państwo, w tej chwili łapię się na
tym, że trochę chyba o czymś
zapomniałem. Inaczej. Było rozróżnienie
brązowa i zielona butelka. Ale która była która?
Któraś była bardziej po oleju, a któraś była po piwie i
którejś nie należało kupować piwa w tym kolorze.
Jakoś mi się zatarło, więc wybaczcie państwo. To
widocznie postępy jakiejś tam
neurodegradacji. To jeśli chodzi o piwo, to
mniej więcej tak wyglądało. Cóż.
I rzeczywiście było w ten
sposób, że właściwie można było butelkę kupić w Bydgoszczy i
sprzedać ją w Katowicach. I to nie był żaden problem.
Sprzedać czy też oddać. Natomiast
no cóż, dzisiaj bywa różnie. Tak
jak z biletami. Kiedyś jak się kupiło bilet w Bydgoszczy
autobusowy, to można nim było jeździć również na
Śląsku i w Warszawie. Dzisiaj te rzeczy nie
przejdą.Ale to przykład niezwiązany
z recyklingiem. Chciałbym jeszcze powiedzieć o tym,
że owszem, szmaty zbierano, kręcił się
po bloku pan, który raz na miesiąc zbierał do
wora chleb dla konia. Suchy
chleb. Właściwie on nie mówił, tak jak w sławnym serialu, że
zbiera chleb dla konia. On zbierał po prostu suchy chleb.
Domyślnie było, że dla zwierząt gospodarskich albo coś
takiego. W każdym razie zbierał ten chleb.
Zresztą z tego, co pamiętam, suchy chleb
można też było sprzedać, ale to już mi się
prawie zaciera. Co jeszcze chciałbym powiedzieć? Otóż
wtedy funkcjonowały butelki, które dzisiaj czasami też
funkcjonują w wydaniu piwnym. Wtedy
funkcjonowały w wydaniu oranżadowym, że tak
się wyrażę, czyli butelki,
to jest chyba typ niemiecki,
z fikuśnym urządzeniem, które zamyka tę
butelkę i ma porcelanowy
korek. Dzisiaj te korki są w większości przypadków
plastikowe, ale wtedy, jeszcze w PRL-u on był
porcelanowy, może porcelitowy bardziej.
Odpowiednia uszczeleczka i oranżada była jak się
patrzy. To też było ważne i tu któryś z
was wspominał o tym, że wchodziło się do sklepu jak jaśnie
pan i mówiło się, że oranżadę na
miejscu, czyli wiadomo, nie doliczamy kaucji.
Piękne czasy, jak ja sobie przypominam wtedy
panisko to był ktoś taki, kto przed
sklepem wspólnie z kolegami zbierał
20-groszówki i 10-groszówki, żeby starczyło na
jedną oranżadę na miejscu i piło się
ją we trzech albo czterech. Ona chyba właściwie
lepiej smakowała jak była taka współdzielona, że
się wyrażę. I tak to wyglądało.
Czy tęsknię za tym? Sam nie wiem. Ale
rzeczywiście mówiliście o tym, że czasy
PRL-u, które dzisiaj wydają się łupieżcze i
dosyć okrutne, co jest prawdą, w sensie na przykład
zanieczyszczenia środowiska i tego, jak traktowano
rzeki, powiedział o tym Artur. Ale w ogóle jak traktowano
przyrodę. Ale jeśli chodzi o surowce wtórne,
to chyba jednak nie z powodu ochrony
przyrody, a bardziej z tego, że to była biedna
gospodarka i musiała te surowce troszeczkę
oszczędzać, to właśnie oszczędzano w ten sposób systemem
kaucyjnym, systemem skupu.
I to funkcjonowało ku uciesze bardzo
młodych ludzi, tak jak ja, ale też ludzi
starszych. To gdzieś było w stałym obrocie.
Jeszcze taka mi się anegdota na koniec przypomniała. To nie były
surowce wtórne, ale byli też pomysłowi
nauczyciele. Nasz pan od zajęć
praktyczno-technicznych wpadł w pewnym momencie na pomysł, że
będziemy budować różne obiekty, głównie
statki i okręty z patyczków po lodach.
I wyobraźcie sobie państwo całe osiedle, na
którym mieszkałem, 30-tysięczne osiedle, więc całkiem
spore. O ile było tak w PRL-u, że te
patyczki walały się wszędzie, po wszystkich trawnikach, wszędzie,
to jak pan wymyślił budowanie
łodzi z patyczków, tak całe osiedle
było wysprzątane. Patyczka nie było
ani jednego. Po prostu absolutnie
nie. Ludzie stawali na głowach, żeby patyczki zdobyć.
Jadali lody albo w ogóle kombinowali jak koń pod górkę.
Ale Błonie, moje osiedle, było
wysprzątane co do patyczka.
Tak, też mam taki epizod, że tak powiem,
ale akurat z budowaniem chałupki z takich
patyków. I muszę powiedzieć, że to była super
zabawa w szkole. Powiedziałeś o tych
trunkach, które miały specjalne opakowania,
specjalne butelki, pojemniki od tych na
mleko po te na napoje wyskokowe. Arturze,
rzeczywiście było tak, że niektóre butelki były
cenniejsze od innych. Inne
z kolei praktycznie zniknęły. Jak wyglądają twoje wspomnienia
związane właśnie z takimi fikuśniejszymi opakowaniami albo
takimi, których się dzisiaj nie spotyka? Opakowanie, którego się dzisiaj nie
spotyka, to
na przykład ja pamiętam opakowania po pierwszych
jogurtach. Też wyglądały dość typowo. Dzisiaj już takich
nie ma. Z dość miękkiego plastiku one były
w formie, która też dzisiaj nie występuje.
Już nie wspomnę, wiesz, Piotrze, o cytronetach.
One były marzeniem dla mnie po
prostu. Cytronety, które były badziewiem, bo to była woda
farbowana, ale to były cytronety. Ale wiesz,
tutaj Marek powiedział o tych butelkach po mleku. Jeśli ty już
wspomniałeś „Nie lubię poniedziałku”, to oczywiście mleko też kojarzy mi się z
filmem „Nie lubię poniedziałku” i z filmem „Alternatywy 4”, jak
tam ukradła Walcerkowa tę butelkę
mleka. Ale wiesz co? Wydaje mi
się, że to były chyba najbardziej takie charakterystyczne szklane butelki. One miały
albo pół litra, albo litr. Były wykonane z takiego grubego
szkła i tam na górze był taki cienki kapsel, tak jak już
wspomniałeś. Srebrny kapsel jeżeli był, to było to mleko.
Złoty, z tego, co pamiętam, kapsel to była to
śmietana. Nie, tu się fachowiec
musi odezwać. Złote albo złote ze srebrnym
paskiem to było mleko pełne. Śmietana była
w pełni złota, ale taki inny kolor złoty. Tak, ale
mi się wydaje, że inny pasek miało mleko
tłuste, inne półtłuste. Nie.
Tłuste było złote ze srebrnym
paskiem, a chude, czyli to nietłuste
było srebrny kapselek. Możliwe. To już
pamięć mnie, widzę, zawodzi. Ale kefir czy maślanka też
miały inne te kolory.Być może było różnie w
różnych częściach kraju. Tego nie wykluczam. Ja pamiętam,
że u mnie było tak, że mleko w ogóle zawsze miało srebrny,
natomiast tam były paski. Tam był na jednym chyba niebieski pasek, na
drugim zielony pasek. Z tego, co ja pamiętam jako dziecko,
jakoś tak to było. Ale to tak jak mówisz, być może w różnych
częściach Polski różnie to było oznaczane, a może mleczarnia sobie to inaczej
oznaczała? Nie wiem. Natomiast chodzi
mi o to, że zawsze pod sklepami spożywczymi z rana
ustawiały się kolejki z pustymi butelkami, bo wtedy można
było kupić nawet świeże mleko. To, co mi się
podoba, na przykład jak jeździłem do Austrii czy do
Niemiec, chyba w Polsce też widziałem gdzieś tam w górach taki mlekomat, że mogłeś
sobie podjechać z butelką po mleku i nabrać mleko
obecnie. Ale dla wielu osób
charakterystyczny był taki stukot, bo te butelki to jedno,
ale te skrzynki były takie druciane wtedy, takie
metalowe siatki. I to chyba jest jedno z moich
najmocniejszych wspomnień dzieciństwa. Dodatkowo jest jeszcze
kwestia tej oranżady, która miała te swoje własne masywne
butelki, często nawet grubsze.
I to jest też ciekawe, że wtedy po wypiciu nikt tego nie
wyrzucał, bo wartość kaucji była na tyle odczuwalna,
że te butelki chyba automatycznie do sklepu wracały.
Ciekawe były też butelki po polo kokcie, po
różnych wodach mineralnych, bo to była taka długa, wąska po tej
wodzie mineralnej czy po tonikach, czy po jakichś tam napojach
owocowych. I to było fajne, że te
butelki mogły wiecznie krążyć między rozlewnią a klientami
przez kilka albo kilkanaście nawet cykli.
Królem systemu zwrotnego to było piwo,
bo to była ta
klasyczna brązowa butelka, która miała pół litra
albo te grubaski, bączki, jak Piotrek mówi, które
miały po 0,33. To chyba był niemal
standard wszystkich browarów. Zresztą jeszcze
w latach 90. z tego, co pamiętam, wiele osób zbierało takie porzucone
butelki po piwie, bo wtedy można było za nie otrzymać nawet dosyć,
powiedziałbym, całkowity zwrot gotówki. Jeśli chodzi o
te butelki po wódce albo po jakichś tam
mocniejszych alkoholach,
tych winach patykiem pisanych, to tutaj nie byli alkoholicy, tam byli
smakosze. Pod budkami siedzieli smakosze. Ale
ta sytuacja była bardziej wyjątkowa, bo
niektóre zakłady alkoholowe miały własne wzory butelek.
Inna była butelka od żytniej, inna od wyborowej, inna od
luksusowej, jeszcze inna od żołądkowej gorzkiej. W tej chwili też niektóre
butelki są kompletnie inne. Niektóre
trafiały oczywiście, tak jak mówiłem, że identyczna była butelka po
occie i po wódce żytniej.
Ale powiem wam szczerze, że starsi
sprzedawcy potrafili producenta w ogóle
rozpoznać po samym kształcie szyjki
butelki. Bo to też było ciekawe. W ogóle osobną kategorią
były butelki po winach albo te słynne, jak to się mówiło, że
patykiem pisane, bo
to były takie smukłe butelki. One bardzo często były
nazywane takimi patykami. One były jeszcze długo
po, wydaje mi się, '89 roku i wiele sklepów
spożywczych przyjmowało oddzielnie
te butelki. To też jest ciekawe. Niektóre były bardziej
cenione niż zwykłe butelki po piwie,
dlatego że trudno było je pozyskać. Ale
wiecie co? Te wszystkie napoje to jest
jedna rzecz, ale ja mam w głowie technologię, która
chyba praktycznie niemal zaniknęła, a u mnie na
parapecie w kuchni króluje. Bo ja sobie kuchnię zrobiłem
rustykalnie, tam mam sierp tatowy, tam mam do
prania taką tarkę i różne inne rzeczy. I na
parapecie mam właśnie syfony, bo to był chyba
prawdziwy fenomen, te syfony
domowe. Teraz to nie te syfony. Teraz to jakieś plastikowe
popierdółki, ale wtedy były takie fajne, masywne,
szklane i takich kilka mam na pamiątkę jeszcze z tamtych lat.
Takie ciężkie, metalowe, które były
ładowane nabojami dwutlenku węgla
i wymieniano nie tylko naboje, ale często również całe pojemniki.
Niektóre w ogóle miały takie miejsce, gdzie można było naboje
brać, a ja mam jeszcze takie, które nie miały, bo jeszcze
starsze. Myślę, że dla młodszych pokoleń to brzmi
w ogóle jak jakaś egzotyka. Postrachem kuchni
wydaje mi się, że to były też butelki po occie,
bo problem polegał na tym, że one właśnie tak jak
powiedziałem, wyglądały bardzo podobnie do
butelek po wódce i
tylko różniła je etykieta.
Wydaje mi się, że chyba,
nawet nie wiem, czy nie stąd, że butelka po wódce i butelka
po occie były takie same. Nie wiem, czy nie stąd wzięło się
jedno ze słynnych wspomnień ze schyłku PRL-u,
że zawsze mówiono, że były półki pełne octu.
Tak naprawdę czort wie, co na tych półkach było,
skoro naród rozpijany też na swój sposób. Wydaje mi się,
że wielu kojarzy ten
system zwrotny wyłącznie z PRL-em, ale on długo po
'89 trwał. I jeszcze wydaje mi się, że na
początku XXI wieku w wielu miejscowościach były takie skupy
butelek po piwie czy po wodzie mineralnej, czy po różnych
napojach gazowanych. Dlaczego to działało? Chyba tylko
dlatego, że cały klucz tego i clue tego
programu tkwiło w prostocie. Polska nie mogła
sobie pozwolić na wywalanie wszystkiego. Trzeba było coś wyprodukować, co
będzie ponownie używane. Butelka wtedy nie była
odpadem, ale ona była częścią produktu i
producent zakładał, że ta butelka i tak do niego
wróci.A dzisiaj wszyscy się
dziwią i słuchają opowieści jak świnia grzmotu,
że współczesny system
kaucyjny jest w pewnym sensie powrotem
do rozwiązań, które były znane naszym
dziadkom czy naszym rodzicom. Tak
naprawdę dawniej wystarczył sklep
osiedlowy, skrzynka pełna szkła i pani
ekspedientka, która potrafiła
ocenić wszystko -- czy dana butelka jest
uszczerbiona, czy nieuszczerbiona i czy nadaje się
do zwrotu. I w tym tkwiła tajemnica
recyklingu PRL-u, mi się wydaje.
O systemie mlecznym już powiedzieliśmy, o tym, że
odziedziczony po PRL-u system kaucyjny
przetrwał też. Nie powiedzieliśmy o
niektórych zapomnianych typach
butelek czy opakowań szklanych, bo one też
funkcjonowały. Mi się wydaje, że takim
egzotycznym opakowaniem było opakowanie po oleju.
Nie przypominam sobie, abym gdzieś takie widział
po latach. One musiały szybko lądować w
śmieciach, wiadomo z jakich powodów.
Były też inne opakowania po kosmetykach na przykład.
I mieliśmy chociażby Coca-Colę jeszcze. Tą
Coca-Colę wspominam w ten sposób, że -- nie wiem, czy też tak macie
-- ale mnie się wydaje, że
tamte napoje były trochę inne. Nie mówię o wodzie mineralnej i
reszcie. One były mocno gazowane, na pewno były tak gazowane, że
te dzisiejsze się nie umywają, bo oszczędzają na dwutlenku węgla.
Ale mam wrażenie, że kiedyś, wiadomo, nie było tego,
było to coś droższego, ale kiedy się piło tę Colę wtedy,
Coca-Colę, to ona była inna.
Dużo była inna, znacznie się różniła od tego, co
dostajemy dzisiaj. Ja na przykład parę razy zrobiłem taki eksperyment teraz,
że kupiłem sobie tą w szkle. To nie jest to.
Ja mam wrażenie, że ona nie tylko była mocniej nabuzowana
dwutlenkiem węgla, ale też smak
był zupełnie inny. Może mi się
tak wydaje, bo się kubki smakowe zmieniły, ale
za dużo ludzi mówi, że to jednak smakowało inaczej.
Marku, dodałbyś coś jeszcze do tych naszych dzisiejszych rozważań na
temat systemu butelkowego i nie tylko?
Oczywiście, że bym dodał. Po pierwsze
zacznę od tego, że wspomniałeś o
Coca-Coli. Byłeś w tym regionie Polski,
w którym Coca-Cola była, a ja byłem w innym regionie,
w którym była Pepsi-Cola, bo nie wiem, czy
państwo to wiedzą albo pamiętają, ale
Polska była wtedy przedzielona. Nie
pierwszy i pewno nie ostatni raz. Była
część coca-colowa i
była część pepsi-colowa. W pepsi-colowej
części cuda były, proszę państwa, bo były na przykład
wielkie szklane butelki litrowe albo nawet
dwulitrowe. Tu nie jestem w stanie
wrócić pamięcią, ale duże, wielkie butle z
Pepsi-Colą używałem jak najbardziej. Były
oczywiście te mniejsze szklane butelki. W ogóle wszystko
było w szkle i Pepsi i Coca-Cola były w szkle.
Żeby się napić Coca-Coli, jeździłem do Warszawy. Może nie
tylko po to, ale przy okazji. Ciekawe było też
to, że żeby zjeść jogurt, to ja, mieszkaniec
Bydgoszczy, musiałem jechać do Warszawy. Pierwsze co
robiłem, kiedy wysiadałem na dworcu Warszawa Centralna,
to kicałem do jakiegoś sklepu spożywczego,
żeby kupić jogurt. Z dzisiejszej
perspektywy on był ohydny, bo to był jogurt,
owoce wszelkie tam były wmieszane.
Ale i tak sam fakt, że był jogurt, którego w
Bydgoszczy na przykład nie było. Był kefir, były
inne przetwory mleczne, ale jogurtu nie
było. Tak funkcjonował PRL. Co
ważne, wielkie koncerny, które wtedy
udzieliły licencji, pracowały na opakowaniach
szklanych, na żadnych tam petach. Cóż,
jeszcze Artur wspomniał o
syfonach. Ja pamiętam te syfony z nabojami z
dwutlenkiem węgla, ale to
był bajer. Owszem, to było
wygodne. Natomiast i wtedy i
właściwie dzisiaj, jak ktoś miał szklaną
butlę, którą kicał do
najbliższego miejsca, w
którym napełniano te syfony, to był szczęśliwcem. Ja
do dzisiaj pamiętam, że jakoś
wywalczyłem ze swoją mamą, że mieliśmy w domu trzy
syfony, takie właśnie starego typu szklane butelki z
rurką i z odpowiednim aparacikiem u góry.
Problem polegał na tym, że jak się niosło puste,
to było wszystko w porządku. Jak się niosło pełne, to już
jako dzieciak mi było ciężko nieść trzy, więc
zabierałem siostry. O co chodziło? Szło się
do tej syfoniarni, bo tak to nazywaliśmy
i zamawiało się, że jeden syfon ma być
napełniony żółtą, tym czymś
żółtym, tą wodą sodową z sokiem żółtym,
drugi z czerwonym, a trzeci ma być
czysty. I to był, proszę państwa, bajer.
Znacznie lepszy bajer niż te syfony z
nabojami. Dlaczego? I znowu jest kwestia
gazu. Jakoś w PRL-u tego gazu nie żałowano
i syfoniarnie również gazu nie żałowały.
A to, co było w naboju, takie
miałem wtedy wrażenie, że owszem, woda była
gazowanaAle jakoś tak mniej.
Ta z tej przysłowiowej syfoniarni nabita
była dwutlenkiem węgla tak, że po prostu
język odpadał, jak się to piło. I o to
właśnie tak naprawdę chodziło. Cóż,
jeszcze miałem jedną uwagę dotyczącą
piwa. To piwo też było
podzielone regionalnie. Pewnych
gatunków w pewnych miejscach nie było można dostać.
Żeby wypić Żywca, to znowu jeździłem do Warszawy
i to było pod koniec PRL-u. Był 1988
rok. W Bydgoszczy dostanie
Żywca? Może był na
przykład w Pewexie.
Może. Nie wiem, nie patrzyłem, kto by kupował
wtedy piwo za dolary. Bez sensu. Więc żeby się napić
Żywca, jechało się do Warszawy. Kilku innych
gatunków też można się było napić w Warszawie. W
Bydgoszczy wybór był ograniczony do miejscowego
browaru. Całkiem niezłego zresztą.
Może jeszcze jakieś okoliczne piwo było, ale ten
wybór był bardziej niż skromny.
Cóż, i to też była specyfika PRL-u,
że niby było, ale nie wszystko.
To też taki chyba ważny rys tamtej nie
wiem, czy to gospodarki, czy tego sposobu
handlowania. Tam nikomu na niczym nie zależało.
Mówię o sprzedawcach. Jeśli chodzi o klientów, to i
owszem, ale ci klienci
potrafili sobie radzić. Do dzisiaj pamiętam na przykład
swojego podekscytowanego wuja, który gdzieś
zdobył piwo. Do dzisiaj pamiętam nazwę, które się
nazywało Radeberger. Gdzieś z NRT bodajże.
I to był człowiek tak absolutnie
rozanielony, że to piwo gdzieś zdobył od kogoś. Nie
pamiętam od kogo, co, gdzie, jak. Ale to było
wtedy polowanie i to polowanie,
jeśli było udane, to człowiek zachowywał się jak
rasowy łowca. Jak mu łowy wyszły, to był
szczęśliwy, podekscytowany i w ogóle
wszystko było piękne. Ja wiem,
że takie wspominanie PRL-u, że wszystko wtedy było piękne.
Było może piękne, bo byliśmy młodzi, ale warto
zdawać sobie sprawę, jak to wszystko było chore. A
z drugiej strony jak człowiek coś
zdobył, to był szczęśliwy. Jak upłynnił w
punkcie skupu, to też był szczęśliwy. Jakoś
łatwiej było po prostu wtedy o szczęście. Takie
małe, bardzo skromne, ale było to szczęście.
Dzisiaj w gospodarce
dobrobytu, a w każdym razie gospodarce nadmiaru
kupienie piwa nawet jakiegoś tam
specjalnie ekstramarkowego,
naprawdę to nie jest żadne osiągnięcie ani
specjalnie nie ekscytuje nikogo.
Arturze, jakieś słowa podsumowania? Ja jeszcze
powiem taką jedną rzecz, że jak mówimy o kwestiach syfonów,
to pewnie można by powiedzieć jeszcze, bo o tych tematach można by mówić
masę. O saturatorach to też ciekawy temat, prawda? Ach, no
właśnie! O saturatorach, gdzie się chodziło i
się brało za złotówkę. Kupowało
szklankę wody gazowanej a 1,50 zł z sokiem
wtedy. Ale ta złotówka miała inną wartość wtedy, no nie?
Tak samo mi się wydaje, że takimi cichymi bohaterami
polskich kuchni na pewno były słoiki. Słoika nigdy w
życiu nie wyrzucano. Nigdy nie był odpadem. On był myty
i on się zawsze przydawał. Na weki na przykład. To jest
chyba niemal zapomniany system. Wydaje mi się. Wekowano
wszystko: kompoty, mięsa, warzywa, przetwory na
zimę, wszystko, co tylko się po prostu
dało zawekować, no nie? Ale
Arturze, przepraszam. Do weków były specjalne
słoiki. Tak, gumką. Specjalne gumki i specjalne
sprężynki. Ale te zwykłe
słoiki też były wykorzystywane.
Te zwykłe też były. Oczywiście były te do wekowania się specjalnie
kupowało z tymi gumkami. Można było gumki dodatkowo dokupić i te
druciaki takie, co na dwóch stronach się zamykało dekiel.
To też jest ciekawe. Ale wiecie co? Oprócz tych wszystkich butelek
podsumowując ten temat, to
mnie po prostu do tych wszystkich butelek do kompletu ja
bym jeszcze dodał siatki sznurkowe. Taką siatkę awangardę,
która jest już dzisiaj zapomniana, a wtedy była po
prostu kultowa, w której się te butelki nosiło.
Powiem wam szczerze, że to był
kompletnie inny świat. Te butelki po piwie,
gdzie zbierano kapsle po piwie, gdzie były
aluminiowe kapsle i drugie życie. Te kapsle były na
wszystko wykorzystywane, bo niektórzy zbierali kapsle, niektórzy
grali w kapsle, niektórzy te korki od wina
to napełniali saletrą i strzelali z saletry potasowej.
Tak naprawdę w czasach PRL-u to się kompletnie nic nie
marnowało i to chyba była najbardziej
charakterystyczna cecha tamtych czasów. Tam
istotą nie były konkretne butelki czy jakieś
konkretne słoiki, ale po prostu sposób
myślenia, że pęknięty słoik gdzieś
też się przydał, bo w nim można było śrubki trzymać, że
butelkę zawsze wykorzystano ponownie, że jakieś
pudełka po butach mogły służyć do
przechowywania dokumentów albo jakieś słoiki
po kawie stawały się jakimiś słoikami na cukier, na mąkę, na
gwoździe. W wielu mieszkaniach,
jakbyście zaszli do takiego zachowanka jeszcze. Co jest ciekawe
na Mazowszu właśnie. Te słoiki oczywiście
myto i trafiały zawsze do spiżarki. To jest bardzo
ciekaweNa Mazowszu na to się mówiło
„zachowane", dlatego, że coś tam się zawsze zachowywało na
później. Natomiast na Śląsku na to się
mówiło „kamerlik".
Ciekawą rzeczą jest to, że w tej chwili, jak ci
deweloperzy się pojawili, tak powiem jako
zakończenie, to ci deweloperzy stawiają normalne bloki. Ale
jeżeli weźmiemy jeszcze osiedla Katowic, ja już pomijam
familoki stare, bo to jest inna rzecz, inna rzeczywistość.
Ale weźmy nawet mieszkania z wielkiej płyty. Ja mieszkam na wielkiej
płycie i w Płocku też mieszkałem na wielkiej
płycie, więc mam porównanie. Jaka jest
różnica? Różnica jest taka, że w mieszkaniach na Śląsku,
jeżeli mieszkanie było budowane w czasach wielkiej płyty, w czasach
PRL-u, to do każdego mieszkania
przysługiwał kamerlik, czyli spiżarka
i albo na klatce schodowej była,
albo w wielu przypadkach, w tej chwili nawet w
blokach z końca lat 80.
w mieszkaniu jest specjalnie wydzielone pomieszczenie, które ma
ze dwa, trzy metry kwadratowe i ten metraż
nie wchodzi w ogóle w czynsz i w metraż
mieszkania, bo to jest traktowane jako kamerlik,
jako spiżarka, gdzie się kładło
słoiki. I to zostało
niezapomniane, a na przykład w
Płocku tego nie było. Ale tutaj na Śląsku była stara zasada, że
każde mieszkanie musiało mieć spiżarkę i to było fascynujące.
Tam mogły stać te wszystkie butelki, te wszystkie różnej
maści słoiki, weki, różne rzeczy
tego typu.
Zanim
zjawiły się takie modne słowa na
zasadzie zero waste albo
recykling, czy
buńczuczne słowa w postaci gospodarka
obiegu zamkniętego czy coś z tego typu,
to paradoks
polega na tym, że te współczesne trendy
ekologiczne, które często są przedstawiane, że
ktoś coś teraz niby wymyślił, to dla Polaków,
którzy się urodzili przed rokiem 1990 albo przed latami
90. w zasadzie, gdzieś 1970 któryś rocznik
czy dalej, to była zwyczajna codzienność.
Myślę, że nie powiedzieliśmy jeszcze o jednej
rzeczy, która była w PRL-u bardzo
ważna. Otóż o makulaturze.
Makulatura to było coś,
czym dręczono uczniów
chyba przez cały PRL, bo
ślady tego znajdujemy przecież w „Wojnie domowej", sławnym
serialu, gdzie zbierano makulaturę. I ja
też zbierałem makulaturę i jak się nie przyniosło
określonej ilości, już nie pamiętam, bodajże
10 kilogramów makulatury do takiej
zbiórki szkolnej, to się miało
niższą ocenę ze sprawowania. Tak to
było. Więc makulatura była w
systemie szkolnym zbierana, była też
kupowana w odpowiednich punktach,
więc makulatura też rządziła. Tam głównie trafiały
gazety. Trzeba było odpowiednio to
segregować, bo ten papier był
różnego rodzaju, ten bardziej kredowany, oddzielony od tego
zwykłego. To cała magia była,
więc warto o tej makulaturze również
wspomnieć, bo tego się dzisiaj chyba tak
do końca nie robi. Przy okazji tych
słoików
przypomniało mi się, że ze
szkłem PRL miał pewien problem,
bo na przykład, nie wiem, czy państwo wiecie,
szklanki w PRL-u, ja to pamiętam jeszcze z wczesnego
dzieciństwa, jak moja babcia kupowała szklanki,
ale te szklanki trzeba było w domu odpowiednio
zahartować. To się robiło w odpowiednim
wielkim garze, do którego się nalewało zimną wodę, na
dno kładło się szmatki, wodę się soliło
i powoli doprowadzało wodę do wrzenia.
Odpowiednio długo się te szklanki w tej wodzie
gorącej trzymało na tym małym ogniu i
powolne studzenie i wtedy szklanka była w
pełni wartościowa. To później
umknęło, ale tak było, więc
PRL miał w ogóle ze szkłem pewne problemy.
Piotrze, czy ty coś jeszcze pamiętasz z czasów
PRL-owskiej kultury oszczędzania
surowców wszelkich?
Pamiętać to nie pamiętam. Jeżeli chodzi o
makulaturę, to na 100%, kiedy chodziłem
do podstawówki, to jeszcze funkcjonowało.
A jednak! To jeszcze 90. lata dosyć. Proszę. Tak
funkcjonowało. Tylko że ja pamiętam tylko
jeden przypadek, kiedy każdy
musiał przynieść makulaturę i potem oni
to zestawili razem z Dniem
Ziemi. I wtedy już
takie dziwne rzeczy się robiło na ten Dzień Ziemi,
makulatura i tak dalej. Już takie nowoczesne myślenie
recyklingowe. I tak, wtedy
był obowiązek przyniesienia tej makulatury.
Szukałem, pamiętam, wujek mi dał kartony
jakieś, ale były ogłoszenia,
że zbiera się makulaturę, że się przyjmuje, tylko że to funkcjonowało już w
takim obiegu drugim, że jeżeli
ktoś miał, to okej. Czyli pewnie były jakieś przepisy, że
ta szkoła makulaturę zbiera, może skądś bierze i ktoś to potem
odbiera, ale nie pamiętam, żeby ktoś przynosił
w jakikolwiek sposób.
Jeżeli chodzi o syfony, toRzeczywiście były,
ale już za moich czasów to raczej był taki wynalazek
odchodzący. Już rzadko
gdzie można było dostać naboje. Pamiętam. Chyba
dlatego te syfony przestały
funkcjonować. I w sumie to jest chyba wszystko. Musiałbym się
dokładnie jakoś zagłębić pamięcią w
ten system jeszcze, co tam mogło być skupowane, bo
jeżeli chodzi o takie płody rolne, to skupowano wiele rzeczy,
ale to nie podpada chyba pod naszą tematykę dzisiejszą, bo i wełna
była i różne, czasami
dziwne produkty. Natomiast jeżeli chodzi o te
butelki, pamiętam, że swego
czasu, nie wiem jaka to była
firma, nie wiem kto to był, wypuścił właśnie taką oranżadę
w tych porcelanowych, takich
dziwnie otwieranych butelkach. Jaka to była
egzotyka! Pamiętam wtedy, kiedy żeśmy sobie to kupowali,
rzucali okiem jak to wszystko wyglądało.
Dzisiaj by to chyba nie przeszło. Pety królują niestety.
Ale jednak są też tacy ludzie, którzy mówią, że ze
szkła smakuje lepiej. Dużo lepiej
smakuje ze szkła niż z plastiku i
niż z puszki. I
nie wiem, chyba nie muszę przekonywać nikogo,
że nie tylko są tacy, którzy ciągle kupują w szkle,
ale że rzeczywiście jakaś drobna różnica jest. Ja ją na przykład
wyczuwam i szkoda, że
czasami, chociaż to jest cholernie nieporęczne,
muszę powiedzieć, jeżeli chodzi o te butelki. Szkoda, że czasami nie
serwuje nam się różnego rodzaju napojów w tym szkle.
Napojów oczywiście niewyskokowych, chociaż ja sobie na przykład nie wyobrażam
zakupu sześciopaka napoju
po półtora litra właśnie w opakowaniu szklanym. To by
było naprawdę cholernie niewygodne. To chyba
przede wszystkim wygoda przeważyła nad petami niż
inne względy. Ja pamiętam, że w Europie Zachodniej próbowano
wprowadzać czy nawet lansowano te opakowania
szklane. Ale bądźmy szczerzy,
dziś wypija się tej wody mnóstwo. Zresztą to jest też ciekawe
panowie, bo dzisiaj słyszymy, że
trzeba tej wody wypić dziennie tyle a tyle i że mineralną się pije.
Ja słyszałem ostatnio, że przeciętna polska rodzina wypija tej
mineralki bardzo dużo. Ja nie będę już
strzelał ile, bo mogę się pomylić, ale to były jakieś
ogromne ilości. A dawniej? A
dawniej ludzie wypijali tyle, ile wypijali.
Posiłkowali się zwykłą wodą albo przegotowaną, albo
herbatą, albo jakimiś naparami. I tak to
było. Ja pamiętam takie czasy, że
napój okej był, ale to było
coś, co nie pije się tak jak dzisiaj. No
tak. A były jeszcze kompoty,
wynalazki naszych mam i babć, które
dzisiaj właściwie zeszły na margines.
Powiem jeszcze jedną rzecz, która się troszeczkę
wiąże z tymi opakowaniami,
bo troszkę w grę wchodzi także psychologia. Ja
pamiętam, jaki to był bajer, jak się okazało,
że w Niemczech jest wino w
kartonikach i człowiek koniecznie chciał
spróbować, jak to wino z kartonika smakuje.
Ja wiem, powiedzmy poza egzotyką
nic w tym specjalnego nie było. Rzeczywiście coś
jest na rzeczy w tym szkle, o którym
powiedziałeś, Piotrze. Być może to jest
psychologia czysta, a być może nie, ale
rzeczywiście wolę jak coś jest w szkle
niż w plastiku chociażby
albo na przykład w jakimś metalu. I tu
przypominam sobie tak na koniec zupełnie pewne
opowiadanie klasyka literatury science
fiction zatytułowane
„Dumny robot". I w tym
opowiadaniu była mowa o tym, że
straszna rzecz się stała, bo
puszki, takie zwykłe klasyczne puszki
po piwie, od piwa, do piwa zostały
zastąpione plastikówkami. I to
był problem dla głównego bohatera. Więc
być może rozglądajcie się państwo uważnie, bo
to, na co dzisiaj narzekamy, czyli na przykład te
rozmaite puszki, nagle zostaną zastąpione
jakimś nowym rewelacyjnym wynalazkiem i będzie się nam
tłumaczyło, że to oczywiście będzie smakować
lepiej, bo to jest neutralne takie śmakie. A
to już jest. Ja spotkałem się z tymi plastikówkami.
Nie pamiętam co w tym sprzedawano. Jakieś napoje, raczej
niegazowane, ale ja to kupiłem parę razy. Rzeczywiście to
jest taki twardy plastik i u góry są dwa
denka. Możesz zobaczyć co jest w środku. Wygląda to dość
makabrycznie i to chyba nie przejdzie, ale rzeczywiście
funkcjonuje. Nawet mogę powiedzieć, w którym sklepie
kupiłem. Tak, proszę państwa,
więc różne wynalazki
przed nami. A ten autor, jakbyście państwo pytali,
kto napisał „Próżnego robota" i poruszał
problem plastikówek czy też zwykłych puszek,
to był Henry Kuttner. Polecam, bo to
całkiem niezły pisarz. I tym optymistycznym
akcentem kończymy dzisiejszy Sentymentalnik,
który w założeniach był poświęcony
surowcom wtórnym i systemowi kaucyjnemu w
PRL-u, a trochę nam się rozpełzł po
bokach. Ale to chyba dobrze.
I jak zwykle na koniec audycji zapraszam
na drugą porcję literatury. Dzisiaj
przygotowałem opowiadania
JulianaPrzelecieć Amerykę bez lewego skrzydła
Roberta Zawadzkiego o strachu i
jeszcze dwa razy opowiadania Juriana.
Pierwsze z nich to „Spuścizna", a drugie
„Szczęśliwa liczba". Cztery teksty, które
zagwarantują państwu godzinę myślę,
że całkiem fajnej rozrywki. Zapraszam. Czyta
Marek Sęk "Ivellios".
Jurian. Przelecieć Amerykę bez
lewego skrzydła.
Usiadłem wygodnie, wszystko dopięte tak, jak
lubiłem. Zasłonięte zasłony i rozświetlone
światło, mimo że słońce nasłoneczniało
pokój. Kawa po prawej stronie myszy, mysz
po prawej stronie klawiatury. Teraz oderwać
myśli od przygruntowego smogu i znaleźć temat.
Może o miłości i zdradzie. Banał.
Dziś ludzie mają tego pełno po obu stronach
srebrnego ekranu. O tym, że życie jest ciężkie?
To w takim razie powinienem napisać autobiografię na
tyle uniwersalną, żeby pasowała do każdego. To
mógłby być bestseller. Autobiografia
uniwersalna. Na okładce zaraz pod autorem
miejsce na dane osobowe, jak na dyplomie i
marker w gratisie. Wszystko już zostało
wymyślone i spisane. Zamknąłem
oczy. Do hotelowego pokoju wpada granat.
Pięciu mężczyzn patrzy na turlający się po drewnianej
podłodze stalowy walec. Wszyscy jak jeden
mąż padli na kolana, próbując go chwycić.
Myśl. Myśl co dalej? Sześć,
pięć, cztery... No niech coś
zrobią! Skoncentrowany do granic poruszałem
gałkami pod zamkniętymi powiekami. Mężczyźni
stanęli na baczność i zasalutowali. Dwa,
jeden. Błysk eksplozji. Siła
podmuchu rozrzuciła poranione ciała.
Nie zdążyłem. Przyjrzałem się bliżej tym
ofiarom losu. Wstali z kolan.
Ale wymyśliłem. Może jakby się zastanowić,
dziś to ktoś doceni. Śmierć na baczność
znaczy honorowa. Mogliby dostać medale,
a rodziny zapisać wnuki do młodzieżówki
ZBoWiDu. Pomysł rozwiał się i odszedł
razem z nimi. Przecież są tacy, którzy
piszą o byle czym. Tak, pomyślałem
głębiej, ale oni piszą o byle czym.
Dobrze. Można też pisać byle jak,
ale na dobry temat. Musi być balans.
Wiadomo, najlepiej być pięknym i bogatym.
Ja na tę chwilę byłem co najwyżej spójnikiem.
To może o obcych? Oni jeszcze nigdy mnie nie
zawiedli. Wyobraziłem sobie niewielki
lądownik na czterech amortyzowanych łapach.
Lądują i wychodzą. Jak
wyglądają? Mają rybie pyski, w skafandrach
wodę i wielkie płaskie buty.
Pochodzą z wodnego świata. I co robią?
Idą ociężale i chlupiąc przy każdym kroku
znikają w pobliskim zagajniku. Jeden z nich
zachowuje się nieprzyzwoicie. Wygląda, jakby
sikał, idąc. Ale jednak nie. To
nic obscenicznego. Uspokoiłem się.
Po prostu akurat w tym miejscu ma przebity
skafander. Później do nich wrócę.
Ale, ale! Otwiera się portal. Przez tę
energetyczną taflę wpadają do naszego świata kolejni
przybysze. Rozbiegają się jak karaluchy po
zapaleniu światła w kuchni studenckiej stołówki.
Zastanawiałem się, gdzie toczy się akcja.
Niedobrze. Na całym świecie. Oczami
wyobraźni widziałem setki portali i jeszcze
więcej lądujących pojazdów obcych.
Mnożyli się jak wirus. Istna inwazja.
Starałem się dostrzec, jak na to reagują ludzie,
ale jakoś nie mogłem ich nigdzie dojrzeć. Obcy
powoli zapełniali ulice. Różnobarwne
korowody. Stało cieplej i
zmiennokształtni. Świetliste smugi i
blaszane kanciaki. Okupowali puby i
restauracje, kościoły i sklepowe pasaże.
A może gdyby tak inwazja Międzygalaktycznej Federacji
miała ściśle określone miejsce? Muszę ograniczyć to
ich pączkowanie. Pomysł fajnie rokował, bo
nikt przede mną nie zapełnił całej ziemi, ale
miałem zamiar napisać opowiadanie, a nie
trylogię. Do tego na konkurs o ściśle
określonych tematach. Fabułę dopasuję,
jak coś się zacznie dziać. Kreatywnie
poprowadzę akcję, żeby w miarę podpasowała.
Tymczasem ta nadmiernie wybujała ilość
bohaterów potrzebna tu jak,
jak plac zabaw w tunelu.
Dziś nawet celnego porównania nie potrafiłem
wymyślić. Och, nie! Nie mogę
tracić czasu na poboczne wizje. Na ostatnim
łuku toru, tuż przed tunelem, bo w kolejnictwie nie ma
zakrętów, pojawiła się lokomotywa
odmalowana w ostrzegawcze barwy jak wielki
stalowy szerszeń ciągnący łańcuch cystern.
Czy to przypadkiem nie amoniak? Szybko
przeskoczyłem myślami. Dobre maniery,
kultura, finezja. O czym będzie bezpiecznie
pomyśleć? O filharmonii.
Tu też dotarł tłum. Czy oni są tak mało
inteligentni? Nikt nie używał instrumentów zgodnie
z prawidłami sztuki. Mimo to wywoływali
skandaliczny harmider. Mix odgłosów jak z
zakładu ślusarskiego, długiej przerwy w podstawówce
i ubojni trzody chlewnej. Najbardziej rozbawiła
mnie obca, wielka samica ani to płci
pięknej, ani tym bardziej słabej.
Próbowała zagrać na oboju, ale że złośliwy instrument
nie wydał żadnego dźwiękuWyprostowała trójkąt
gołymi łapskami i tym prętem zabrała się za
przerychanie. Kiedy nic to nie dało, rzuciła
instrumentem do środka fortepianu i poprawiła
różową sukienkę założoną na głowę.
Uciekłem myślami. Sam już nie wiem, czy nie
lepsza byłaby masakra na torach. „Obcy
na Madagaskar” – wyrwało mi się półgębkiem.
Nie wszyscy posłuchali. „Firanki byś
zawiesił” – dotarło do mnie z kuchni przez
niedomknięte drzwi. Udałem, że nie słyszę.
Niech zawieszają ci, co wpadli na pomysł zdejmowania.
Co dalej z tymi obcymi? Łażą po ulicach,
wchodzą do opuszczonych ludzkich domostw i przymierzają
ubrania wyciągane z szaf. Rechoczą przy tym.
Inni rżą albo parskają. W sumie
mają prawo – konstatowałem. Poczucie
humoru nie jest jedynie ludzkim wynalazkiem.
Mogą się śmiać, ale z pewnością dziwnie.
Każda rasa inaczej. Niektórzy na przykład kłapią
paszczami, a im śmieszniej, tym więcej śluzu na
podłodze. To wszystko bez sensu. Obcych
było coraz więcej. Co za burdel!
A właśnie, co z nimi? Śliski
temat. Myśli błądziły zbyt blisko własnego
ego. Wszystkie nieziemskie prostytutki były
podobne do sąsiadki, tylko nie miały
dzieci. Chociaż kilka żeńskich stworów miało tak
niezręczne pyski, że niezależnie od pewnego
podobieństwa najchętniej deportowałbym je karnie z
Ziemi za sam wygląd albo przynajmniej kazał
przejść się do najbliższej drogerii. To
drugie – nie byłem pewien, czy cokolwiek
mogłoby pomóc. Dobrze, że moich myśli nie widzą
dzieci, także te z tunelu uratowane w
ostatniej chwili. Dość. Byłem
bliski rozpaczy. Nie umiałem wydobyć z głębin
umysłu przyczyny, dla jakiej przybyli, nie mówiąc
nawet o przybliżonych zamiarach. W
desperacji rozważałem rozprawienie się z całą
tą międzygalaktyczną bandą, obojętnie czy
potopem, czy popularnym rozkazem masowego
odlotu. Persona non lata z naszego
świata. Usłyszałem hałasy od strony
kuchni. Wstałem i uchyliłem drzwi.
Natychmiast stanął w nich jakiś chudy młokos, który
nie chciał mnie wypuścić. Wyjrzałem. W
pomieszczeniach było kilka roześmianych osób,
głównie młodych kobiet. Próbowałem
delikatnie odsunąć rękę smarkacza zagradzającą
wejście. Spojrzał na mnie z wymalowaną na
twarzy jawną agresją. Chwyciłem więc
mocno, aż zbielały kostki i zdecydowanie
powiedziałem: „Koleś, jestem u siebie i to ja
tu rządzę.” Odpuścił i wycofał się.
Zwołałem wszystkich do przedpokoju i przyjrzałem
się. Każde z nich miało maskę,
podobiznę ludzkiej twarzy. Pokażcie
swoje prawdziwe oblicza. Natychmiast
opadły kamuflaże. Każde lico z innej
parafii. Były dzioby, mordy, paszcze,
ryje i pyski. Żadnej buzi.
Wychodzimy, ale już! Wypychałem ich za
drzwi. Idźcie piętro niżej. Sąsiadka jest
bardziej imprezowa. Zamknąłem drzwi za
ostatnim na obie zasuwy.
„Mecz się zaczął” – kolejny raz dobiegł zza
drzwi. Zaraz przyjdę. Niech grają.
Obejrzę końcówkę. Czułem, że za chwilę może
coś wymyślę. Pomysły kręciły w nosie, a
jak wiadomo stamtąd miały blisko do obszaru
zarządzającego wyobraźnią abstrakcyjną.
Pomysły kręciły w nosie, a jak wiadomo stamtąd
miały blisko do obszaru zarządzającego
wyobraźnią abstrakcyjną. Ale wyszło jak
z kichnięciem. Kiedy w nosie kręci, kręci,
otwiera się już nawet usta i rusza głową, żeby
przyspieszyć to cholerne „apsik” i
nic. Tak właśnie z głupawą otwartymi
ustami ruszałem głową, ale jedyne co do niej
wpadło to obraz zwłok obcego z rybim pyskiem w
dziurawym kombinezonie. Ten mi już nie
pomoże. Dwa dwa, zaraz tie break.
Zrezygnowany usiadłem przed telewizorem.
Podekscytowany komentator twierdził, że doprowadzenie do
remisu to i tak sukces, biorąc pod uwagę,
że praktycznie cały mecz gramy bez lewego ataku.
Jeśli w tym dramatycznym półfinale pokonamy Amerykę,
to złoto z Brazylią może pójść gładko –
kontynuował, wykrzykując słowa, aby zakończyć
frazę przed zagrywką Polaków. Nadal jest więc
szansa na obronę tytułu. Kurek mocno,
świetnie odrzucił rozgrywającego od siatki.
Ani meczu, ani opowiadania. Zły na
świat zdryfowałem myślami na krótką chwilę.
Sfrustrowany dałem pomysłom ostatnią
szansę. Niech to będą przygody tajemniczego
obcego, który ma do wykonania sekretną
misję. W tym absurdalnym natłoku przybyszów
próbuje znaleźć miejsce w hotelu, ale wszystkie
są zajęte, nawet te na uboczu.
Dobrze. Dalej jakoś pójdzie.
Robert Zawadzki – O strachu.
Artur wrócił do mieszkania po 19:00.
Ostatnio zmienili mu godziny w pracy i nie wyrabiał się
teraz na wcześniejszy autobus. Najpierw skierował się
do kuchni, nastawił wodę na kawę i wsypał do
szklanki dwie łyżeczki. Pił czarną bez
mleka i cukru. Nie chodziło o smak. Chciał
jedynie wykrzesać z siebie jeszcze parę iskierek energii,
zanim pójdzie spać. Tego wieczoru iskierki
zdecydowanie były potrzebne. Przypomniała mu o tym
różowa, samoprzylepna kartka, która tkwiła
przyczepiona do laptopa. Było na niej tylko jedno
słowo nabazgrane koślawymi, wielkimi
literami.Konkurs. Przypomniał sobie, że
wynalazł go wczoraj wieczorem i dzisiaj miał się nim
zająć. Pasją Artura było pisanie.
Co prawda nie miał teraz na to zbyt wiele czasu. Chęci
też były mizerne, zwłaszcza kiedy wracał wieczorem z
roboty, czyli niemal codziennie. Do
pisania potrzebował symbolicznej trójki – energii,
czasu i chęci. „Żadnego dnia bez
kreski” nie było jego dewizą. W sumie to
zdanie kojarzyło mu się raczej z ludźmi z korporacji, którzy w
okresach wzmożonej aktywności, czyli zawsze, nie
licząc wyjazdów służbowych i świąt, musieli
wspomagać się dopingiem w formie białego proszku.
On był tylko skromnym pracownikiem fizycznym i od
narkotyków trzymał się z daleka. Miał
powody. W każdym razie obiecywał sobie, że kiedy
znajdzie nową pracę, to znacznie częściej będzie
pisał. Teraz jednak musiał zadowolić się tymi
nielicznymi wieczorami, kiedy mimo kilku godzin
harówki był jeszcze zdolny do myślenia i wystukiwania
tych myśli na klawiaturze, a powstałe w ten sposób ciągi
liter nie wyrażały jedynie frustracji i niechęci do
czegokolwiek. Dzisiaj nie było tak
źle. Otworzył stronę, którą dzień wcześniej dodał
do zakładek. Regulamin konkursu był
przejrzysty, a gatunek horror jak najbardziej
mu odpowiadał. Pozostawało jedynie zerknąć na
temat i brać się do pracy. „Strach”
– tak brzmiał temat. Mało oryginalny.
Artur skupił się jednak na tym pojedynczym słowie i
przed oczami stanęły mu obrazy. Te, które
naprawdę wzbudzały w nim strach.
Mały chłopiec nasłuchuje kroków na schodach.
To pijany ojciec wraca z baru. Słychać
krzyk matki i huk. Potem otwierają
się drzwi. Stoi przed dyrektorem i
nauczycielką. Mówią, jak się na nim
zapiedli i jak brak promocji do następnej klasy
wpłynie na jego przyszłe życie. Opisują jego
przyszłość jako kryminalisty albo ulicznego
pijaczka. Łzy pojawiają się nie wiadomo
kiedy. Siedzi w kotłowni na rannej zmianie,
zmęczony, śpiący. Kiedy widzi kierownika,
wie, co oznacza jego wizyta. Wymówienie
przyjmuje bez słowa. Jego Marysia, jego
ukochana Marysia szorstkim głosem tłumaczy,
dlaczego nie może już tak dłużej. Dlaczego
odchodzi. Znika za drzwiami, a w mieszkaniu
robi się pusto i zimno, jakby razem z nią
zniknęło wszystko, co dobre. Butelki.
Dziesiątki butelek rozrzuconych po mieszkaniu.
Pijany leży między nimi i płacze.
Rozbija jedną o ścianę, a w zielonym szkle
widzi odbicie twarzy. Twarzy swego
ojca. Swojej twarzy. Zbiera
puszki w parku. Grupka dzieciaków krzyczy coś w
jego stronę. Jeden podchodzi bliżej.
Zaczyna wyzywać go od brodasów, śmieci i
żuli. Czuje uderzenie w brzuch. Potem
kolejne zlewają się w jedno. Świat się
przewraca, bo on się przewraca.
Czuje kopnięcia. Dziesiątki kopnięć.
Setki kopnięć. Nieskończoność kopnięć.
Budzi się w szpitalu. Najpierw nic nie czuje.
Potem ból zaczyna do niego docierać i traci
przytomność. Jest w noclegowni.
Ze szpitala wypuścili go tydzień temu. Ma
złamaną rękę i utyka, ale reszta już jest
w porządku. Facet z łóżka obok każe mu
oddać jedzenie. Nie zgadza się. Widzi
błysk noża. Widzi krew kapiącą na
brudną podłogę. Klęczy pod kościołem.
Nieliczni wierni wychodzący ze środka rzucają mu
drobne. Większość tylko odwraca się z obrzydzeniem
na widok jego brudnej twarzy i zniszczonego ubrania.
Za nimi wychodzi ksiądz. Przyczepia do tablicy
ogłoszeń klepsydrę. Wstaje z klęczek i
podchodzi do gabloty. Zaczyna
płakać. Jest na pogrzebie matki.
Stoi z dala. Wszyscy mają garnitury, on
jedynie dziurawy sweter. Płacze, kiedy
opuszczają trumnę. Chce odejść, ale
ktoś łapie go za rękę. To Adrian,
jego brat. Mówi, że go szukał, że chciał mu
pomóc, ale nie mógł go znaleźć. Mówi,
że teraz wszystko się ułoży, że on się nim
zajmie, znajdzie mu pracę i załatwi mieszkanie.
Mówi, że może już przestać się bać.
Mówi prawdę we wszystkim, z wyjątkiem
ostatniego.
Rozbolała go głowa. Stwierdził, że chyba jednak
przełoży pisanie na kolejny dzień. Ale
miał już plan. Pradawny demon, który żywi się
ludzkim strachem i rośnie dzięki niemu w siłę.
Nieustraszony poszukiwacz przygód stawia mu czoło i
więzi w ruinach świątyni na wieki.
Tak, to będzie dobre opowiadanie. Takie
jak trzeba. Ze strachem, który zostaje
pokonany. Strachem bezpiecznym,
obojętnym, nierzeczywistym.
Strachem, który nie jest nasz, jest niczyj.
Nie strachem przed samotnością, przed odrzuceniem,
przed stratą. Nie przed śmiercią i przegranym
życiem. Trzeba tworzyć bezpieczne strachy.
Strachy odległe, możliwe do pokonania.
Te drugie, te prawdziwe, te, które naprawdę
nie dają spać w nocy, tworzą się
same.Julian.
Spuścizna.
Tiksuhid pojawił się w odległym układzie ramienia galaktyki
spiralnej S231. Misja
zwiadowcza R/436 trwała
od 18 dni uniwersalnych. Kolejny układ
słoneczny zaplanowany do zbadania w katalogu REN
opatrzony był numerem
S231/81. Cała
załoga w części wojskowej, jak i cywilnej miała nadzieję,
że pula pecha skończy się wraz z nowym miejscem.
W połowie czasu trwania zwiadu zdążyli stracić dwa
lądowniki planetarne. Niestety wraz z
załogami. Pierwszy w wyniku awarii samego
pojazdu, drugi zastrzelony przez autonomiczne
działa laserowe. Pozostałość po cywilizacji,
która ze względu na duży wzrost temperatury na planecie
dawno ją opuściła. Do końca misji pozostało
im odwiedzić i wstępnie przebadać osiem układów, z
obecnym włącznie. Nigdy nie lecieli w ciemno, nie
szukali po omacku. Wszechświat był zbyt rozległy,
aby mogli sobie na to pozwolić. Analitycy już na
wstępie odrzucali gwiazdy neutronowe,
nadolbrzymy lub wszystkie te obiekty, które
charakteryzowały się niestabilnością. Celem również
nie były słońca młode. Tam życie, a w
szczególności życie inteligentne na wysokim stopniu rozwoju,
teoretycznie nie miało czasu się rozwinąć.
Major pełniący rolę dowódcy statku zwiadowczego Tiksuhid
dokonał pierwszego wpisu do dziennika pokładowego w nowym
układzie. Przybycie do
S231/81 dnia
694,
6251 roku według
kalendarza układu Tsin. Tiksuhid na
ciasnej orbicie piątej planety. Wytypowano siedem
obiektów do zbadania, w tym trzy planety i
cztery księżyce. Planety w kolejności: druga,
trzecia, czwarta i cztery największe satelity obiektu
piątego. Stan załogi i sprzętu nie zmienił się
od ostatniego wpisu. Oficer zakończył
przekaz i udał się do Penetratora 2.
Wpadł wcześniej na pomysł, aby chociaż na krótko
oderwać się od rutynowych zajęć. Załoga
niewielkiego międzyplanetarnego statku cierpliwie
czekała. Pozostałe dwie jednostki tej klasy już
rozpoczęły eksplorację ustalonych obiektów
układu. Penetrator 2 miał lecieć na trzecią w
kolejności planetę systemu. Badany układ
planetarny był ciekawym miejscem, rozważał major.
Z dość dużą liczbą zróżnicowanych obiektów. Szansa
na odkrycie zaawansowanej cywilizacji była jednak
niewielka. Od pierwszej chwili po przybyciu skanowano
układ na wszystkich pasmach częstotliwości pod kątem
transmisji radiowych. Nie znaleziono żadnego sztucznego
sygnału, a to źle rokowało. Statek
zwiadowczy po kilkudziesięciu minutach lotu dotarł do
celu. Na orbicie znajdował się pierścień o
symbolicznej gęstości. W ich składzie wykryto
obok wielu metali, także złożone związki
polimerowe. Analiza wykazała, że są
pochodzenia sztucznego. Konkluzja była jasna.
Wokół planety krążyły duże ilości szczątków.
Zbliżyli się do granicy atmosfery. Obraz, jaki
pojawił się na wielkim monitorze dawał do
myślenia. Na planecie widać było ślady
cywilizacji technicznej. Zauważyli, że obszary
zurbanizowane były zdegenerowane,
zniszczone tym bardziej im były rozleglejsze.
Wystrzelili sondę. Jej detektory natychmiast
rozpoczęły przekazywanie danych. Skład atmosfery,
ciśnienie, temperaturę i wielką liczbę zdjęć.
Sonda dotarła na kilka kilometrów od powierzchni
i kontakt z nią się urwał. Ostatnie przekazane przez
nią dane dotyczyły gwałtownego wzrostu
promieniowania. Odpowiedzialnymi za to pierwiastkami były
pluton, uran oraz w mniejszym stopniu
kilkadziesiąt innych izotopów. Maszyny
analityczne, biorąc pod uwagę ostatnie dane, postawiły
tezę, że na planecie doszło do konfliktu, w którym
użyto broni działającej na zasadzie rozpadu jąder
ciężkich pierwiastków, uranu i plutonu. Po
określeniu poziomu lżejszych izotopów znajdujących się w
atmosferze, dość dokładnie oszacowały moment tego
dramatycznego wydarzenia. Z dużym prawdopodobieństwem
mieli do czynienia ze skutkami ataku wrogiej tubylcom
cywilizacji. Major wydał rozkaz do
powrotu. Spóźnili się niewiele.
Jednocześnie należało zwiększyć czujność.
Ktokolwiek doprowadził trzecią planetę do całkowitej
destrukcji, mógł znajdować się blisko.
Dowódca jednym poleceniem zaostrzył poziom środków
bezpieczeństwa do maksymalnego. W połowie drogi
powrotnej do macierzystego statku do dowódcy podszedł
pierwszy oficer Penetratora. Melduję, że
otrzymałem informację z jedynki. Gdzie oni
polecieli? Na czwartą planetę. Czytałeś?
Czego chcą? Melduję, że czytałem w trakcie
dekodowania. Odkryli jakiś pojazd na orbicie.
Dowódca rozwinął osobisty ekran i wszedł w odebrane
przekazy. Przygnębiony tragiczną historią trzeciej
planety skupił przez chwilę uwagę na najświeższej
informacji. Na silnie wyciągniętej eliptycznej
orbicie czwartej planety odnaleziono pojazd oraz
inne pomniejsze artefakty. Ze względu na podwyższony
standard zabezpieczeń znaleziska nie będą
transportowane do Tiksuhida. Po zbadaniu i
wykonaniu dokumentacji pozostawimy je na orbicie.
Brak oznak istnienia życia na czwartej planecie.
Gdzie oni są teraz? Dokują na Tiksuhidzie.
Prześlij rozkaz, aby przygotowali prezentację i niech
się pospieszą. Będziemy na miejscu za chwilę.
Oficer podniósł wysoko głowę i z metalicznym odgłosem
stuknął obręczowymi dystynkcjami. Dowódca
ponownie pogrążył się w rozmyślaniach. Zobaczymy
wytwór obcej cywilizacji. Czy to produkt
obrońców, czy agresorów? Pytanie pewnie
pozostanie bez odpowiedzi. Wlecieli do jasno
oświetlonego doku. Jak zwykle przy wyrównywaniu
ciśnień w powietrzu pojawiła się mgła, kłębiąc się
dynamicznie. Chwilę później dowódca statku
wszedł do pomieszczenia konferencyjnego. Żołnierzu,
czy prezentacja gotowa? Melduję, że tak jest.
Sierżant wyprężył dumnie pierś.To
zaczynajcie. Major usiadł w głębokim fotelu i
sięgnął po izotoniki wieloketonowe z podstawionego
usłużnie stolika. Przygasły pomarańczowe światła.
Rozpoczęła się projekcja. Prelegent rozpoczął
omawianie pierwszych trójwymiarowych obrazów obiektu.
Pierwszy hologram. Widzimy czwartą planetę i wykres
orbity omawianego obiektu, która zdaje się być
przypadkowa. Na kolejnym slajdzie widać pojazd,
wytwór innej cywilizacji. Jest w opłakanym
stanie i z pewnością nie udałoby się nam
uruchomić tego czegoś. W wielu miejscach
widoczne są otwory. Te przebicia konstrukcji to efekt
uderzeń mikrometeorytów. Obiekt był na
orbicie od dłuższego czasu. Znając średnie zagęszczenie
rojów w tamtej okolicy, będziemy mogli określić tę
chwilę dokładniej. Oto hologram obiektu
ukazujący go ze wszystkich stron. Zatrzymajmy się na
chwilę. Pojazd jest bardzo dziwny. Mieliśmy zbyt
mało czasu, aby dokładnie go przebadać. Nie mamy
pojęcia, jaki jest jego napęd, system sterowania i w
rezultacie przewidywany sposób i cel użytkowania.
Udało nam się uchylić osłony. Napęd tego
pojazdu nie przypomina niczego, co mogłoby być
wykorzystywane w przestrzeni. Jak to mogło w ogóle
latać i jak tym sterowano, to dla nas zagadka.
Może mieli dostęp do technologii bezpośredniego sterowania
umysłem. Wracając do spodu pojazdu. Posiada
cztery okrągłe stopy lądownicze ułożone w dziwaczny
sposób. Sztuczne tworzywo, które stanowiło powłokę
zewnętrzną omawianych elementów służących do lądowania, rozpadło
się na proszek. Sądzimy, że uległo degeneracji pod
wpływem niskiej temperatury, promieniowania kosmicznego i
wiatru słonecznego. Ogólnie pojazd niewiadomego
pochodzenia i przeznaczenia wykonany jest z setek
elementów. Teraz najważniejsze. W obiekcie
znaleźliśmy skafander próżniowy. Tak nam się
przynajmniej wydawało na początku. Dużym zaskoczeniem
były dla nas wnioski, do których doszliśmy. Pomimo wielu
uszkodzeń, nawet w okresie swojej świetności nie miał prawa
być szczelny. Prawdopodobnie istoty korzystające z
niego potrafiły przynajmniej przez jakiś czas przebywać
niezabezpieczone w otwartej próżni. Ich ciała musiały
być bardzo odporne. To humanoidy większe
od nas siedmiokrotnie, także silniejsze fizycznie.
Świadczą o tym przekroje dolnych i górnych rękawów
skafandra oraz wielkość pięciopalczastych
osłon na dłonie. Analizy będą trwały nadal.
Za jakiś czas będziemy wiedzieli więcej. Dowiemy się
o roli niektórych elementów, ale nie wierzę, abyśmy
znaleźli sensowne odpowiedzi na najważniejsze pytania:
co to jest, kto to stworzył i w jakim celu?
Kolejny hologram przedstawia, jak sądzimy, tył
pojazdu. Widać ciąg symboli. Możliwe, że to
nazwa tej jednostki, a może statku lub portu
macierzystego. Równie dobrze może to być ozdoba
albo cokolwiek. Niektóre z elementów są nawet
trochę podobne do naszego starożytnego pisma.
Hologram rozrósł się w przestrzeni. Zgromadzeni
mieli szansę przyjrzeć się przez chwilę nic niemówiącemu
ciągowi znaków Tesla. To jednak nie
wszystko. Kolejne slajdy przedstawiają inne,
pomniejsze obiekty. Podobnie jak na pojeździe, są
tam jakieś oznaczenia. Wiele bym dał, aby
udało się rozgryźć ich znaczenie. W centralnej
części pomieszczenia pojawił się inny hologram.
Oto kolejne znalezisko. Dziwny mały pojazd w
kształcie sześcianu z centralnie umieszczonym
otwieranym iluminatorem. Jest sprytnie
zbudowany. Pilot w środku mógł przebywać w nieruchomym
bębnie, kiedy cała obudowa wirowała wokół własnej
osi. Do środka wszedł jeden z naszych.
Pokręciliśmy trochę sześcianem. Wszystko działało jak
powinno. Tak jak na poprzednich hologramach mamy
ciąg znaków Samsung. Wybierzemy ciemną
materię. Ale to nie koniec odkryć. Kolejne są
jeszcze dziwniejsze. Namierzyliśmy rój kilku
tysięcy prawdopodobnie małych ogniw paliwowych.
To niewielkie podłużne przedmioty zbudowane ze złożonych
związków węgla i nasączone głównie
triacyloglicerolami. Pomiędzy nimi był
niewielki kontener. I znów te tajemnicze znaki.
To my, frytki z McDonald's. Eskadra
zwiadowcza. Przed nami ostatni hologram. Na
końcu leciał duży, cylindryczny aluminiowy
pojemnik otwarty z jednej strony. Wewnątrz
zamrożona mieszanina złożonych substancji organicznych.
Niezrozumiałe znaki ułożyły się w ciąg
bigos narodowy.
Jurjan. Szczęśliwa liczba.
Może się uda.
Skoncentrowany wycedziłem przez zęby.
Jeśli dam radę i tym razem w tak trudnych warunkach,
zostanę bohaterem. Rozległ się sygnał
głównego alarmu. Omiotłem wzrokiem
najważniejsze wskaźniki. Padła lewa
sekcja silników manewrowych. Cała lewa
strona. Jeszcze to. Teraz
wylądować będzie dużo trudniej. Musiałem
działać bardzo delikatnie. Wielkość statku,
olbrzymi ciąg silników i duże trudności w
sterowaniu. Ostra jazda. Oby
nie skończyło się kangurami nad gruntem zero, jak w
anegdotach o kursantach pierwszy raz za
sterami. Wprowadziłem poprawki do komputera.
Niech on oblicza. Moja rola to wybrać
odpowiednią procedurę. Na bocznym ekranie
spostrzegłem jasnobrązową ścianę, która zbliżała
się błyskawicznie.To burza
piaskowa. Istna masakra. I bez
tego było trudno. Cholerny Mars. Jak
zwykle gościnny, nie ma co. Musiałem
siadać natychmiast. Uderzenie huraganu w boczną
powierzchnię transportowca rzuciłoby nim o kilka,
może kilkadziesiąt metrów w najtrudniejszym momencie
tuż nad ziemią. Bardzo nierówny teren, ale
na nic już nie miałem czasu. Lądując na
skalistym podłożu usłyszałem łoskot rozdzieranej
stali i giętych wręg. Na stypę,
na śmierć zapomniałem o ładunku. Luki
wypełnione były do granic nośności.
Zresztą na moje życzenie. Zdjąłem hełm
i przetarłem spocone czoło. Daj jeszcze raz
symulację lądowania. Tym razem patrolowiec.
Na przykład na Uranie. Ponownie
założyłem hełm. W centrum pola widzenia zobaczyłem
skalistą planetę, ale program wszedł w tryb
pauzy kilka sekund po starcie. Pan
Adelan Dedron proszony jest o założenie skafandra
próżniowego i zajęcie miejsca w fotelu.
Proszę zapiąć pasy. Lądowisko docelowe nie
posiada ciśnieniowego korytarza. Lądujemy za
14 minut. Spokojny głos przekazywał
informacje z głębokim przekonaniem. Przestałem
sobie zaprzątać głowę symulacją. I tak bym nie
zdążył. Podpłynąłem do stacji
overolowej. Mój kombinezon, nieużywany od
tygodnia, straszył, wisząc jak omdlały.
Wciśnięcie się w niego i uszczelnienie połączeń nie zajęło
więcej niż trzy minuty. Czułem lekką
ekscytację. Może nie miejscem, raczej
zadaniem, a dokładniej samodzielnością i
odpowiedzialnością, jaką mnie obarczono. W
pierwszych trzech miesiącach stażu wysyłali mnie na różne
morza Księżyca. Jakieś głupie próby
sejsmiczne, pobieranie próbek z nawiertów.
Tu też żadna lokalizacja i poszukiwania
mało wybredne. Miałem koncentrować się
na wszystkim, na czym kompania mogłaby zarobić.
Jednak powodzenie całej misji zależało tylko ode
mnie. Na miejscu ktoś mieszkał. Trzeba
będzie gnieździć się we dwóch w kilku pomieszczeniach
bazy. Z drugiej strony może trafi się
sympatyczny koleś. Wszedłem do śluzy. Po
wyssaniu powietrza wrota powoli rozsunęły się
i rzuciłem pierwsze spojrzenie na nowy świat.
Rzuciłem też pierwsze przekleństwo, ale szybko
wybaczyłem sobie takie przywitanie Hesperii.
Wszystko czarno-białe i miało prawo zrobić na mnie
depresyjne wrażenie. Odbiłem się lekko samymi
stopami, aby ocenić siłę grawitacji i
wyskoczyłem z wysokości kilku metrów, ignorując
drabinkę. Już spadając wiedziałem, że
będzie słabo. Skoczyłem za mocno do przodu.
Z tego powodu, coraz bardziej gubiąc oś w krótkim
locie, uderzyłem nogami o grunt pod kątem
jakichś 60 stopni. Poleciałem na
mordę. Wyciągając przed siebie ręce jakoś
zamortyzowałem uderzenie. Kiedy tylko wstałem,
rozejrzałem się uważnie, czy nikt nie widział tego
pechowego starzenia. W oknie pierwszego piętra
bazy stał ktoś z rękami założonymi na piersiach
i patrzył z beznamiętnym wyrazem twarzy.
„To ten koleś” powiedziałem. Sądziłem, że po
mnie wyjdzie. Ja bym wyszedł. W śluzie
pospieszyłem się trochę z rozszczelnieniem hełmu.
Różnica ciśnień dmuchnęła gwałtownie. Ostro
zakłuło w uszach. Oczy oślepione
jaskrawym światłem niewiele widziały po
rozsunięciu się włazu. Mój współlokator
stał tyłem. Klepnąłem go lekko w
łopatkę. „Cześć, jestem Adelan.”
Odwrócił się powoli i spojrzał mi głęboko w oczy.
„Przepraszam.” Chwilę tak zbadałem wzrokiem jego
twarz. Ten człowiek miał grubo po
siedemdziesiątce. „Witaj na Hesperii.
Co cię tak zatkało? Spodziewałeś się kobiety
czy za szybko zdjąłeś hełm?” „Jestem...” „Nie,
skąd. Wiem, wiem. Mówili mi, jak się pan
nazywa. Miło mi pana poznać. Do
końca korytarza i w lewo. Tam jest twoja
kajuta. Zaokrętuj się i zapraszam na
kawę.” „Skrzynia z moimi narzędziami została przy
lądowisku. Może tam zostać?” „Jeśli nic z
niej nie ukradniesz, to będzie bezpieczna. Idę zrobić
kawę.” Chwilę później trzymałem w rękach kubek z
fusami na dnie. Kto pije jeszcze takie
paskudztwo? Gdybym wiedział, zabrałbym jakieś
instanty ostatnich kawowych hitów.
Facet chyba nie wie, co dobre. „Na długo
przyleciałeś?” „Według harmonogramu wracam za
tydzień. Chyba że znajdę coś szczególnie
interesującego. Pan tu jest od dwóch
lat? To musiało być strasznie nudno.”
„Nie narzekam. Nigdy się ze sobą nie nudziłem.
Chyba że byłem nieprzytomny.” Uśmiechnął się pod
nosem. „Ze mną nie będzie się pan nudził. Nie
zgadnie pan, ile się już wydarzyło w moim życiu. Na
przykład teraz, jak wsiadałem na patrolowiec.
Okazało się, że na wyposażenie wszedł nowy model
biokomputera. To PG3.
Maszyna jest naprawdę fryczna. Ona ma
mózgi trzech pigsw, to znaczy świń
ustawionych w triangel. Miał pan z nią do
czynienia?” „Może. Jeśli poza
mózgiem na resztę trafiłem w konserwach.” „Jak
to?”Żart. W czasach mojej młodości
świnie nie służyły do konwersacji, a jedynie
konserwacji. A, to szkoda. Nie
zrozumiałem, co w tym śmiesznego. Ostatnio
lądowałem na Księżycu w deszczu meteorytów.
Było ciężko, ale dałem radę. Zrobiłem
niezły manewr. Ręcznie sterowałem ciągiem, bo
komputer się przywiesił. Na Marsie było jeszcze
trudniej. Lubi pan symulacje? Ten komputer
jest niesamowity. Wszystko jest zupełnie jak w
rzeczywistości. Lądował pan kiedyś na czymś takim?
Na wszystkim – odpowiedział, przypatrując mi się
sam nie wiem jak. Jakoś trochę badawczo.
Pewnie mówiłem o niezrozumiałych dla niego sprawach.
Tak, z pewnością. I musiał się mocno
koncentrować, żeby nadążyć. Pan był
komandorem? Czemu tu pana zesłali? Nie miał
pan znajomości, żeby się z tego odwirować?
Sam chciałem. Czego tu będziesz szukał?
Zastanowiłem się przez chwilę, jak odpowiedzieć, żeby
nie urazić starego. Mam nadzieję, że znajdę coś
wartościowego i nie będę musiał kończyć wydobycia.
Jednak na dziś jeszcze nic nie wiadomo. Mam
nadzieję, że twoje doświadczenie pozwoli wykonać obowiązki
na najwyższym poziomie i El Dorado nie straci
płynności finansowej z powodu pochopnej decyzji
zdolnego już prawie
eksogeologa. Ależ nie!
Firma prowadzi ponad 60 takich inwestycji.
Bez obaw, poradzą sobie. A nawet
jeśli pogadam z szefem, zawsze coś dla pana
znajdą. Mój wzrok padł na telefon.
Model rodem z muzeum. Telefon z
tarczy – szepnąłem pod nosem. Przepraszam,
nie dosłyszałem. Spoglądał na mnie zmęczonym i
odległym wzrokiem. Mówię, że telefon z tarczą.
Ciekawe urządzenie, zapewne z historią.
Tak jak pan – dodałem dużo głośniej.
Tak, to prawda. To jedyny w Układzie Słonecznym
bezprzewodowy telefon z tarczą. Świetnie
działa, tylko trzeba uważać, żeby się nie potknąć.
Niby bezprzewodowy, ale jakiś tam przewód jednak
ma. Można powiedzieć, że jest prawie
bezprzewodowy. Pierwszy raz wybuchnął
głośnym śmiechem. Od razu widać, że
dziadkowi mieszają się epoki. Wolałem nie
ciągnąć tematu. Podziękowałem za wyborną
kawę i poszedłem spać. Jutro
miałem rozpocząć badania.
Odpuściłem
sobie poranną gimnastykę. Nie miałem aż tyle sił,
żeby wystarczyło na ćwiczenia i jednoczesną realizację
planu. Za kilka dni mijały dwa lata.
Koniec kontraktu. Czułem, jakby to były dwa
miesiące. Chciałem pożegnać się z Hesperią, na
której zostawiłem cząstkę życia. Po lekkim
śniadaniu natknąłem się na młodego
wilczka. Dziś zdawał się jeszcze bardziej
pluszowy, wypełniony batonikami z karmelem
i wagą swojej misji. Dzień
dobry. Dobrze, że pana widzę – rzucił, zakładając
kombinezon. – Ma pan dziś coś ważnego do
roboty? Przydałby mi się ktoś do pomocy.
Prosta sprawa. Coś podać albo potrzymać.
Zresztą ja powiem wszystko, co trzeba robić. W
centrali mówili, że mogę liczyć na pana pomoc.
Cześć kolego. Wymusiłem delikatny uśmiech.
Przyszło to tym łatwiej, kiedy przypomniałem sobie jego radosne
wyjście z patrolowca. Przebywać cały dzień
w towarzystwie tego zadufanego dzieciaka było ponad
moją wytrzymałość. Mówili? W
centrali nie robią nic innego. Przykro mi.
Mam już ustalony harmonogram do końca
pobytu. Poradzę sobie. Jestem przeszkolony do
takich zadań. Nie wątpię. W kosmos nie
wysyłają byle kogo. Zabierz rakietnicę i
czerwone flary. Przez radio dogadasz się co
najwyżej ze swoim pojazdem. Poczułem
ulgę, kiedy wyszedł. Może byłem
niesprawiedliwy. Zliczałem trochę, a tu
nagle taki trudny przypadek.
Postaram się być dla niego bardziej wyrozumiały.
Dziecko swoich czasów, nie jest temu winien.
Podszedłem do leżącego na biurku pamiętnika.
Pozostało napisać ostatnie zdanie.
Coś, co klamrą zepnie wszystkie wypełnione
strony. Nie potrafiłem nic wymyślić.
Nieśpiesznie włożyłem go do szuflady i skierowałem
kroki do stacji serwisowej kombinezonów.
Wybór był oczywisty. Kopalnia odkrywkowa
była najbliżej. Działo się tam może i mniej niż
w hucie, ale Adonis, czy jak mu tam,
miał korzystać z któregoś z pojazdów, a każdy
kolejny oderwany od zadań za mocno psuł
porządek dnia. Pozostał
dwukilometrowy spacer w jedną stronę.
Stąpałem ostrożnie. Teren był trudny,
a ja słaby. Niby dwa lata, ale
czułem różnicę. Cóż, lepiej nie
będzie. Samobieżny laser właśnie ustawiał
się przed kolejną ścianą. Miał wypalać
kilkumetrowe otwory na górnicze ładunki
wybuchowe. Spodziewałem się, że za chwilę
maszyna sczyta dokładne dane i zacznie kuć
ścianę błękitną igłą z
dokładnością do jednego milimetra.
Zapomniałem, że tu nie ma atmosfery.
Spektakl będzie więc mniej widowiskowy.
Akcja rozpoczęła się nagle. Lawa
chlupała z powstających otworów i pryskała na
wszystkie strony.Jak fajerwerki w
odcieniach bieli, pomarańczy i czerwieni.
Maszyna była piekielnie precyzyjna i bardzo
szybka. Kiedyś chyba nawet przeglądałem jej
dane, ale nie pamiętałem, jaką moc
generowała. Z pewnością liczono w
megawatach. Stałem i patrzyłem
urzeczony. Miniaturowe wulkany bluzgały
jaskrawą, białą, płynną skałą, która
stygnąc w locie zmieniała barwę. U
podnóża ściany czerwieniły się zachlapane
połacie. Laser bił w skały krótkimi
impulsami. Czasem, kiedy nitka ogromnej
energii trafiała na obłok gazu powstałego wskutek
odparowania minerałów, na mgnienie oka można było
uchwycić fioletowo błękitny promień.
Dolinę rozświetliły reflektory kolejnego pojazdu
przejeżdżającego za moimi plecami. Stałem
samotnie, zupełnie z boku i obserwując
zmagania tego stalowego jednorożca z grubą tubą na
szczycie zapomniałem o bożym świecie.
Antrakt w teatrze jednego widza trwał
krótko. Buldożer zakręcił gąsienicami
każdą w inną stronę i momentalnie ustawił
się przed kolejnym celem. Z
niedowierzaniem spojrzałem za siebie. Niska
ściana, tylko kilka metrów wysokości.
Nigdy bym nie pomyślał. Maszyna przeliczała
współrzędne do kolejnej salwy. Machnąłem
rękami, aby szybciej nachylić się i ruszyć jak
najprędzej przed siebie, jak najdalej od tej
kamiennej, karłowatej narośli. Padłem
na jedno kolano. Zabolało, jakby mi staw
pękł na pół. Kiedy jęcząc z bólu prawie się
wyprostowałem, ściemniała osłona hełmu.
Blisko przede mną jechał jakiś pojazd.
Rozpędzony do absurdalnej prędkości oślepiał
mnie rzędem reflektorów. Mikro słońca
rozbłysły po mojej prawej stronie.
Stopor czy praktycznie brak drogi ucieczki –
efekt identyczny. Stałem. Bestia z
prawej za kilka sekund odparuje mnie,
zupełnie nie przeszkadzając sobie tym w pracy.
Druga, ta bardziej z lewej, za dwie sekundy mnie
rozjedzie. Padnij bałwanie! To był
ostatni krzyk umysłu odwykłego od silnych
wyrzutów adrenaliny.
Spodziewając się, co się za chwilę wydarzy, ruszyłem
ostro do przodu. Próbowałem w jakiś sposób zatrzymać
pracę wszystkich maszyn na Hesperii, ale jedyny
wyłącznik awaryjny był w biurze, a łączności z
centralnym komputerem brak. Setki różnych
symulacji. Kto sobie poradzi, jeśli nie ja?
Plan wykluł się lotem błyskawicy. Nie był może
idealny, ale na więcej kalkulowania nie mogłem
sobie pozwolić. Samobieżny laser przed momentem
zaczął wypalać skały. Aby nie tracić czasu na zbędne
manewry na razie jechałem prosto na niego.
Hydrauliczne ramię, niezależnie od podskoków na
nierównościach wisiało na jednej wysokości.
Znakiem tego żyroskop sprawował się jak
powinien. Stary przewracał się. To
mogło tylko pomóc. Gwałtowny skręt po
zblokowaniu jednej gąsienicy i natychmiast
podstawiłem wysięgnik, aby upadł na jego koniec.
Robiłem wszystko, aby zapakowany w skafander człowiek
wisząc na końcówce ramienia nie odczuł pędu
maszyny. Szybko podniosłem go i opuściłem
po drugiej stronie kabiny. Był bezpieczny
przez kolejnych kilkanaście sekund. Cały
świat nagle zrobił salto w tył.
Obrazy na monitorach wirowały. Czułem się,
jakbym koziołkował w próżni. Straciłem kontrolę
nad pojazdem. Prawdopodobnie wykonałem zbyt
ostry zwrot na kamienistym podłożu.
Samobieżny laser pojawił się na monitorze przede mną
na ułamek sekundy przed zderzeniem. Chwyciłem
kurczowo za jakiś uchwyt. Uderzenie nie było
silne. Maszyna wzniosła się na tyłach
gąsienic i przepchnęła laserowy czołg o dobry
metr. Cofając się zdążyłem zanotować, że
bezwładne ramię wysięgnika chlasnęło w grubą tubę
ciała. Niesamowite szczęście, że
wysięgnik w wyniku zderzenia najprawdopodobniej
uległ uszkodzeniu. Rurowa obudowa lasera
zablokowała się w jednej pozycji.
Pojazd nadal raził impulsami. Pruł ciągle w
to samo miejsce. Miał proste zadania i
prosty komputer. Rozpoczęta sekwencja nie
mogła być zatrzymana. Jego analogowe
sterowniki pewnie nawet nie otrzymały informacji,
że coś jest nie tak. W okolicy, w jaką
celował, powstało niewielkie jeziorko jaskrawo
pomarańczowej lawy. Ratrak wycofał
się o kolejny metr. Hydrauliczne ramię,
ostrą końcówką służącą do rozbijania skał opadło
na dach drugiej maszyny. To
powstrzymało ostatnie salwy. Niezdarnie
wylazłem ze środka pojazdu. Delikatnie,
z tym większym wysiłkiem starałem się podnieść leżące
ciało. Z ciężarem na rękach dopiero za
trzecim razem porządnie złapałem pion i sprostałem
zadaniu. Komandor był na granicy
przydatności. Słabe, niezborne ruchy
dawały znać, że żyje. Miał uszkodzoną
szybę w hełmie, cała w pajęczynie
pęknięć. Na szczęście kompania nie
oszczędzała na bezpieczeństwie. W bazie były
najnowsze modele kombinezonów. Nawet jeśli
trochę przepuszczał, wydajny system podtrzymywania
życia przez kilkadziesiąt minut poradzi sobie z
utrzymaniem minimalnego ciśnienia. Ale czy w
trakcie testów ktoś brał poprawkę na tak starego
człowieka? Przestał się poruszać.Wszystko
to wyglądało coraz gorzej. Rozejrzałem się
bezradnie. Sam nie wniosę go przez
własne środka. Przyczepy zostawiłem w
bazie. Nie były mi potrzebne. Spojrzałem
na ratraka. Wymyśliłem coś. Trochę to
ryzykowne, ale jak sądziłem, jedyne
sensowne rozwiązanie. Ułożyłem go na
maksymalnie wychylonym do góry lemieszu i po chwili
ruszyłem w stronę zabudowań. Regulowałem
prędkość tak, aby dotrzeć możliwie szybko,
jednak całkowicie bezpiecznie. Jeśli doznał
jakiegoś poważnego urazu, wstrząsy mogły pogorszyć
jego stan. Tuż przed bazą udało się nawiązać
łączność radiową. Wysłałem komunikat o
sytuacji zagrażającej życiu człowieka.
Główny komputer zarządził alarm. Od tej
chwili wszystkie prace na planetoidzie, które mogły być,
zostały wstrzymane. Facet miał szczęście.
Byłem jedynym, który miał szansę go uratować i
zrobiłem to pierwszego dnia pobytu.
Dojechałem do bazy.
Obudził mnie ból głowy. W okamgnieniu wspomnienia
ostatnich wydarzeń zalały mnie zimną falą.
Zrobiło mi się wstyd. Wstyd podwójnie, że
zachowałem się jak stary głupiec i co być może
ważniejsze, że nie doceniłem chłopaka.
Usłyszałem kroki. Szybko zamknąłem oczy.
Otworzyłem je po trzech sekundach. Odwlekanie
zderzenia ze skutkami braku własnej odpowiedzialności
to głupie. „Obudził się pan? To
dobrze. Martwiłem się. Jak się pan czuje?”
„Kolano boli. Samo chyba nie przejdzie.”
„Kolano kolanem, ale był pan trochę niedotleniony.
Z głową okej?” „Prawie. Wiem, jak się
nazywam, ale nie pamiętam jak
ty.” „Adelan Dedron.”
„Pirx.” Ze zbolałą miną podałem mu rękę.
„Wiesz Adelan, chciałem cię przeprosić za wczoraj.
Byłem trochę szorstki. Okazało się, że się
pomyliłem. Na moje szczęście myliłem się.
Dziękuję za wszystkie dni, które mi
podarowałeś.” „Każdy zrobiłby wszystko, ażeby
pomóc innemu człowiekowi. Szczególnie tu, poza
Ziemią, gdzie jesteśmy dla siebie jak bracia. To
nasza matka musiałaby nigdy nie usłyszeć
o menopauzie.” Zaśmieliśmy się obydwaj.
„Panie komandorze, nikomu nie powiem o tej
wycieczce.” „Nie mów. Dziękuję
ci. Zdradziłbyś ostatni rozdział mojego
pamiętnika.” „Nobliwie opisze pan
to?” „Pewnie. Twoją akcję także.
Była świetna.” „Panie komandorze, ale
ja...” „Wiem, co mówię. Byłem na granicy
świadomości, ale coś pamiętam.
Przeniesienie mnie ramieniem, a szczególnie atak na
pojazd laserowy. Masz talent,
chłopcze.” „Ale ja właśnie chciałem powiedzieć, że
pogubiłem się trochę. Miałem... Chciałem
powiedzieć, że obaj mieliśmy dużo
szczęścia.” „Szczęście sprzyja
zwycięzcom. Nie przejmuj się, nie ma
czym.” „Da mi pan w końcu powiedzieć? Ja
nie wiem, jak to się stało, jak to się działo. Straciłem panowanie
nad maszyną. Wszystko dla mnie wydarzało się zbyt
prędko. Co bym nie zrobił, maszyna nie
reagowała albo moje starania przynosiły odwrotne
skutki. To, że pan żyje, to przypadek.
Wszystko działo się tak szybko, że nawet gdybym to ćwiczył przez
rok na symulatorach, pewnie nie dałbym rady.”
Przyglądałem się chłopakowi. Kręcił głową,
rozkładał bezradnie ręce. „Nie rozumiem
tego” – dodał na koniec.
„Jaki...” Zawahałem się na moment.
Znalazłem szybko pierwsze z brzegu alibi i
dopytałem: „Jaki numer miała ta twoja
maszyna?” „Czemu pan pyta?”
„No odpowiedz proszę.” „Zaraz.
Tak. Na pewno żółtą farbą.
412. A co za
różnica?” Zaskoczony przyglądał mi się
nadal. Przestałem widzieć go ostro.
Walczyłem, aby jakoś się wchłonęły, żeby ani
jedna nie spłynęła. Z tego byłoby trudno się
wytłumaczyć. „Widzisz, bo suma daje
siódemkę, a to od zawsze była dla mnie
szczęśliwa liczba” – odpowiedziałem
nienaturalnie zachrypniętym szeptem.
Epilog. Półleżąc, półsiedząc z
usztywnioną nogą, rozglądałem się leniwie i
dumałem zarazem. Już nic mnie nie
goniło. Życie w Centrum Weteranów na Lunie
było wygodne aż do mdłości.
Mogłoby się wydarzyć coś, cokolwiek. Jakaś
mała panika na przykład. Pielęgniarki
biegające z piskiem, strażnik z wyjętą bronią.
Ale nie, wszyscy ułożeni,
empatyczni i trochę nudni.
Jak już mnie postawią na nogi, coś wymyślę, tak
na miarę mojego wieku, żeby nie zgnuśnieć,
ale i nie zsinieć. Tymczasem do
napisania zostało to jedno ostatnie
drażniące mnie zdanie.Trzymając rękopis
w dłoniach przypominałem sobie najważniejsze sceny z
ostatnich dwóch lat. Przecież podświadomie
zakładałem, że nie wydarzy się w tym czasie już nic
godnego uwagi. Moja historia była
pozornie zakończona tuż przed zapisaniem
pierwszego zdania w pamiętniku. Jak będzie po
zapisaniu ostatniego? Zastanawiając się
cały czas, powolnym ruchem sięgnąłem za pióro,
bo jak sądziłem, odnalazłem to, czego
szukałem. U kresu mego czasu
uzmysłowiłem sobie to, co przeczuwałem sercem
przez te wszystkie lata. Zrozumiałem, że życie
jest tak zdumiewające, że dopóki będzie szansa na
kolejny oddech, dopóty nie da się napisać
ostatniego zdania, które byłoby prawdziwie
nieomylne. Z tego powodu na koniec z
całkowitą pewnością mogę jedynie
postawić te trzy znaki:
kropka, kropka, kropka.
Proszę państwa, to już by
było na tyle. Kolejny AWF
niniejszym uznaję za zakończony. On się
kończy w drugim dniu długiego czerwcowego
weekendu. Jak to dobrze pomyśleć sobie, że minęły
dwa dni i jeszcze dwa dni wolnego
przed nami. Przynajmniej dla większości będzie
to wolne. Życzę państwu dobrej pogody, chociaż
ostatnio stała się ta pogoda nieco chwiejna, mało
stabilna powiedziałbym. Jakoś musi
nam urozmaicać pogodę. Jak byłoby za
spokojnie, to też byśmy narzekali. A zatem pięknie państwu
dziękuję za dzisiejszą audycję. Dziękuję, że
miałem do kogo mówić. Pozdrawiam, życzę
dobrej nocy, dobrego weekendu, dobrego tygodnia,
bo jak zwykle spotykamy się w
przyszły piątek. Dobranoc. Mówi te słowa do państwa
jak zawsze gospodarz AWF Marek Żelkowski.
Audycję jak zawsze od strony technicznej obsługiwał Marek Sęk "Ivellios".
Radio Paranormalium, UFO Historie i Wehikuł Wyobraźni.
Dziękując za uwagę, dobranoc i do usłyszenia ponownie
już za tydzień.
Archiwalne odcinki Akademii Wszelkiej Fikcji
znajdziesz w archiwum Radia Paranormalium na
www.paranormalium.pl oraz na naszym
kanale na YouTube. Koniecznie odwiedź również
kanały UFO Historie i Wehikuł Wyobraźni.