Radio Paranormalium, Wehikuł Wyobraźni i UFO
Historie zapraszają do Akademii
Wszelkiej Fikcji. Piątek, weekendu
początek, a więc AWF zaprasza
w swoje skromne progi znów.
Przy mikrofonie i za sterami technicznymi audycji jak zawsze Aleksander
Kiwalios, a po drugiej stronie połączenia internetowego jest z
nami jak zawsze gospodarz AWF, Marek Żelkowski.
Halo, halo Bydgoszcz. Dzień dobry wieczór
państwu. Kłaniam się w kolejnym
wydaniu Akademii Wszelkiej Fikcji. Na początek
dzisiaj może nie najlepsze wiadomości, bo w tym
tygodniu dotarła wiadomość o śmierci
pisarza science fiction Iana Watsona.
Miałem okazję poznać tego
autora, poznać go na Sedonconie.
Do dzisiaj pamiętam naszą rozmowę na zamku w Nidzicy.
Muszę powiedzieć, że to niezwykły człowiek. I nie
mówię tego tylko dlatego, że robimy teraz
wspomnienie o pisarzu, tylko dlatego, że był naprawdę
niezwykły, o czym państwo w tej audycji
będziecie mieli okazję się przekonać. Ian
Watson należał do tych pisarzy science
fiction, którzy właściwie od
początku swojej twórczości dosyć konsekwentnie
przesuwali granice tego gatunku. I
tak mówiąc szczerze, nie w stronę widowiskowości, jak
można by się spodziewać, lecz w stronę
intelektualnej prowokacji. To autor
niemłody, bo urodził się w roku
1943 w Wielkiej Brytanii.
Wykształcili go w dziedzinie literatury.
Zanim całkowicie później oddał się pisarstwu, przez pewien
czas pracował jako nauczyciel.
Ta jego akademicka, powiedziałbym,
precyzja właściwie została z nim na zawsze,
bo jego książki przypominają coś w
rodzaju eksperymentów myślowych niż
klasyczne fabuły. Zdecydowanie bliżej
było mu do Stanisława Lema. Nawet
napisał opowiadanie
dziejące się w uniwersum
Stanisława Lema, ale to już są
szczegóły. On debiutował w
'73 roku, a jego pierwsza powieść
od razu pokazała charakterystyczny
styl tego pisarza, bo on łączył
lingwistykę, filozofię, spekulacje
naukowe w taką jedną
całość. Może być tylko jedna. łączył w
całość i to była całość
niepokojąca. Watson
interesował się przede wszystkim
granicami ludzkiego poznania. W ten zakres
zainteresowań wchodził bardzo często
język, bo język według niego był
narzędziem kształtującym rzeczywistość,
która nas otacza. Był też ten język polem
eksperymentu, ale był też możliwością
kontaktu z tym, co radykalnie
inne, czyli na przykład z obcą inteligencją
czy z jakimiś nieznanymi
warstwami umysłu człowieka,
własnego umysłu. Jego twórczość
bardzo często powraca z takim pytaniem, czy
człowiek jest w stanie przekroczyć
rozmaite ograniczenia narzucone przez
własną kulturę, ale i
percepcję. To właśnie dlatego
książki Watsona bywają
wymagającymi książkami. To nie są
strzelanki, to nie są jakieś space opery.
Nie oferują prostych odpowiedzi. Tam jest
raczej intelektualne napięcie. Zmusza
do interpretacji, ale też
reinterpretacji, czasami bardzo podstawowych
pojęć wziętych z języka, z
rzeczywistości czy z tożsamości.
Powiedziałem, że państwo będziecie mieli okazję się przekonać,
bo w rozmowie, którą zaprezentuję w
dalszej części audycji, mówimy na przykład o
lingwistyce, o tym, jak była dla niego ważna.
Ale tak jak powiedziałem, to później.
Watson funkcjonował trochę na uboczu głównego
nurtu science fiction. On nie
budował spektakularnych światów,
takich, jakie się buduje na potrzeby różnych
przedsięwzięć rozrywkowych. Ale tak od razu
trzeba dodać, że jeśli pamiętacie państwo taki
film „AI: Sztuczna inteligencja”,
to w pisaniu scenariusza do tego filmu
Ian Watson brał udział. Więc tutaj
naprawdę wielki szacun.
Watson demontował bardzo często nasze
wyobrażenia o świecie, tym świecie, w którym żyjemy.
I w tym sensie ta jego twórczość bliższa jest,
już właściwie to wspominałem, bliższa jest filozofii
niż takiej klasycznej fantastyce. To jest literatura,
która rzadko opowiada
historię dla opowiadania historii.
Częściej stawia natomiast pytania o granice
samego opowiadania, sensu samego opowiadania.
Dzisiejszą audycję nazwałem, ale
i Iana Watsona nazwałem architektem
niepokojących umysłów. Dlaczego?
Dlatego, że ten przydomekMoim zdaniem w
pełni odpowiada temu, co w twórczości
Iana Watsona było najbardziej
charakterystyczne.
Rozbijmy ten tytuł na części składowe.
Dlaczego architekt? Dlatego, że
Watson nie był typem pisarza, który prowadzi
narrację dla samej narracji, dla opowiadania
historii. On nie budował
światów dla przygody. On
raczej projektował pewne systemy myślowe,
tworzył modele świadomości, czasami
języka i testował co się
stanie jeśli. Więc chyba dlatego
architekt. A dlaczego
niepokojących? Bo jego pomysły
bardzo często destabilizują. Te jego
teksty podważają różne intuicje
czytelnika. One rozbijają
oczywistości. Na przykład czym jest
język? Kim my, ludzie jesteśmy?
Powiem, że to nie jest taka komfortowa fantastyka.
Często pojawia się w niej właśnie
dyskomfort poznawczy oraz uczucie, że
rzeczywistość nie jest taka, jak się
to wydaje na pierwszy rzut oka. Więc
pewno dlatego użyłem tego słowa „niepokojących”.
Bo słowo niepokojących oddaje klimat jego książek
oraz efekt, jaki wywołują. Jakaś
dezorientacja, intelektualne napięcie
i tym podobne. No i wreszcie dlaczego umysłów?
Dlaczego? Bo w twórczości Iana
Watsona prawdziwym tematem
jest świadomość. Watson nie
skupia się na technologii, nie ma u
niego jakichś kosmicznych bitew. On
skupia się zdecydowanie na strukturze
myślenia, na języku jako na tym, co
stanowi narzędzie percepcji i na
granicach ludzkiej świadomości. To
dlatego pojawiło się słowo umysły,
a nie na przykład światy czy cywilizacje. A
zatem Ian Watson to był architekt
niepokojących umysłów. Tak jak mówiłem, w
dalszej części audycji zaproszę państwa na wywiad z
Ianem, który przeprowadziłem na wspomnianym
już zamku w Nidzicy. A teraz?
Teraz tradycyjnie czas na polecanki
książkowe. Pierwsza książka, którą chciałbym dzisiaj państwu
polecić nosi tytuł
„Sycylia. Smak południa”.
Autorka Karolina Wiszniewska,
wydawnictwo Bezdroża. Książka na
rynku od 21 kwietnia.
„Sycylia. Smak południa” to opowieść o
wyspie, której nie da się poznać w biegu
ani zamknąć w ramy klasycznego przewodnika. To
podróż przez sycylijskie miasta i miasteczka
widziane z bliska oczami Karoliny.
Od głośnych targów, przez barokowe place,
po kuchnie, w których czas zdecydowanie
płynie w innym tempie. Autorka
zagląda tam, gdzie codzienność splata się z historią,
a lokalne smaki przenikają każdy aspekt życia.
Są tu opowieści zasłyszane przy stole,
lokalne rytuały, kulinarne symbole i
miejsca, które nie zawsze trafiają do czołówki
wyników wyszukiwania w sieci. To
Sycylia, którą się smakuje i
rozumie bez pośpiechu, z
uważnością na detale oraz kontekst
kulturowy. Ta książka nie prowadzi za rękę od
atrakcji do atrakcji. Jest raczej zaproszeniem do
odkrywania na własną rękę, do czytania między
wierszami i spojrzenia głębiej
na relacje mieszkańców z ziemią, z
jedzeniem, z tradycją i z pamięcią.
„Sycylia. Smak południa” to
propozycja dla każdego, kto nie tylko łaknie pięknych
widoków, ale też poszukuje sensu i
chce zrozumieć miejsce, które odwiedza. A
ja przypomnę „Sycylia. Smak
południa”. Autorka Karolina Wiszniewska,
wydawnictwo Bezdroża, a data premiery
21 kwietnia. Druga książka, do lektury której
zapraszam, nosi tytuł „Biały dom.
Opowiadania bezjakubowe”. Autor?
Nie trzeba przedstawiać. Andrzej Pilipiuk,
wydawnictwo Fabryka Słów. Data premiery
22 kwietnia. Ciekawość to
katalizator rozwoju, który czasem kończy się
nad przepaścią. Krętymi ścieżkami pełnymi
miejsc kultu i niewolniczych grobów
Andrzej Pilipiuk prowadzi nas przez czas i
przestrzeń. Doktor Skórzewski śledzi
raczkujące początki tajemniczej transfuzji krwi.
W podległym Fajum bada starożytne pochówki w
poszukiwaniu zaginionego panaceum cenniejszego
niż złoto. Dzięki snom i wizjom szamańskim
mierzy się z tajemniczą chorobą, która ma swoje
początki w Białym Domu. Przeszłość
dopada również Roberta Storma, który
pobłogosławiony przez ucznia Rasputina musi
wypełnić przepowiednię i ruszyć na
poszukiwania Trójcy Świętej. To
pasjonujący zbiór opowiadań, jeden z tych, do
których wraca się po wielokroć. A ja przypomnę
tytuł „Biały dom. Opowiadania
bezjakubowe”. Autor Andrzej Pilipiuk,
wydawnictwo Fabryka Słów. Książka na rynku
od 22 kwietnia.Tego samego
22 kwietnia na rynku pojawi się
książka „Spadek po mojemu”. Autor
Mieczysław Gorzka, wydawnictwo Skarpa
Warszawska. Nic tak nie łączy jak wielki
spadek. W wieku 90 lat umiera
Alojzy Stawicki, multimilioner,
przedsiębiorca, dobroczyńca, a także,
choć nigdy mu tego nie udowodniono, jeden z
największych w historii złodziej dzieł sztuki. Według
niektórych to właśnie on dokonał kradzieży trzech
najcenniejszych obrazów polskich
malarzy nazywanych Wielką Trójką
Stawickiego. Spadkobiercami fortuny
Stawickiego zostają jego dwaj wnukowie,
obecnie skłóceni i śmiertelnie na
siebie obrażeni. Alojzy nie byłby jednak sobą,
gdyby nie przygotował dla braci nieprzyjemnej
niespodzianki. Żeby otrzymać spadek,
bracia muszą wspólnie rozwiązać zagadkę Wielkiej Trójki
Stawickiego. Na domiar złego czas
nie jest ich sprzymierzeńcem, a przeszkody
zaczynają się mnożyć. Chętnych na obrazy
Stawickiego jest bowiem wielu, a wśród
nich policja, Kościół, a nawet
mafia. Szczególnie zdeterminowana wydaje się
zaś komisarz Iga Maurer. A wszystko to
obserwują wścibskie media. Czy w tym
chaosie cokolwiek można zachować w tajemnicy?
I co było prawdziwym celem Alojzego
Stawickiego? „Spadek po mojemu” to
przewrotna, pełna akcji i błyskotliwych dialogów
komedia kryminalna, w której to, co nie
powinno się wydarzyć, wydarzy się na
pewno. Przypomnę tytuł książki
„Spadek po mojemu”. Autor Mieczysław Gorzka,
wydawnictwo Skarpa Warszawska. Książka na
rynku od 22 kwietnia.
Proszę państwa, to teraz zgodnie z rozkładem
jazdy czas na korepetycje
filozoficzne. Dzisiaj opowiem państwu
o arcybiskupie, który chciał
zbawić duszę, a przy okazji napisał
podręcznik dla królów. Są filozofowie,
którzy zaczynają od metafizyki, od bytu,
od nieskończoności, od struktury rzeczywistości.
A potem, jeśli starczy im czasu i cierpliwości,
schodzą na ziemię do polityki,
moralności, wychowania.
François Fénelon robi coś dokładnie
odwrotnego. Zaczyna od duszy, od Boga,
od pytania, jak człowiek ma żyć, żeby nie
zgubić siebie. A potem, niemal
mimochodem dochodzi do wniosku, że jeśli
źle wychowamy króla, to zgubi się
całe państwo. I wtedy robi się
naprawdę poważnie. Na pierwszy rzut oka
Fénelon wygląda jak ktoś, kto powinien być
spokojny. Arcybiskup, teolog,
człowiek Kościoła, autor pobożnych
rozważań. Można by się spodziewać łagodnych
kazań, umiarkowanych rad i
bezpiecznej ortodoksji. Ale to tylko
powierzchnia, bo pod nią kryje się ktoś znacznie
bardziej niebezpieczny. Fénelon żyje w
czasach Ludwika XIV, króla
absolutnego, który z Francji uczynił
spektakl władzy. Wersal błyszczy, dwór
tańczy, państwo jest scentralizowane jak
nigdy wcześniej. I właśnie w tym
świecie Fénelon zaczyna mówić
rzeczy niewygodne. Zanim jednak
przejdziemy do polityki, trzeba zrozumieć jego
punkt wyjścia. Bo Fénelon nie jest
przede wszystkim myślicielem politycznym. On jest
mistykiem, bliskim ideom, które
krążą wokół tak zwanej czystej miłości.
Koncepcji, że człowiek powinien kochać Boga nie
dla nagrody, nie ze strachu przed karą,
ale dla samego Boga.
Bezinteresownie, całkowicie. To
brzmi przepięknie, ale ma też
swoje konsekwencje. Bo jeśli
naprawdę kochasz Boga w sposób czysty,
to przestajesz skupiać się na sobie, na
własnych interesach, na własnym sukcesie, na własnym
bezpieczeństwie. Wtedy zaczyna
się problem, bo cały świat, nie tylko
dwór Ludwika XIV, działa
dokładnie odwrotnie. Cały świat opiera
się na ambicji, na rywalizacji,
na pragnieniu władzy. Fénelon patrzy na
to i widzi duchową katastrofę.
Jego myślenie ma więc bardzo wyraźny kierunek
— odejście od egoizmu. Ale nie w
sensie banalnym. Nie chodzi o to, żeby być
miłym. Chodzi o to, żeby przestać
być centrum własnego świata. I to
jest wymagające. Właśnie tutaj pojawia
się słowo, które w XVII wieku działało
jak zapalnik. Kwietyzm.
Nie był to żaden egzotyczny margines teologii, lecz
ruch, który przynajmniej w oczach jego krytyków
pachniał duchową anarchią. Związany przede
wszystkim z postacią Miguela de Molinos,
głosił ideę całkowitego wyciszenia duszy,
rezygnacji z własnej woli i
biernego poddania się Bogu. Brzmi
dosyć niewinnie, ale tylko do momentu,
w którym uświadomimy sobie
konsekwencje.Bo jeśli
najdoskonalszym stanem człowieka jest
całkowita bierność, to po co wysiłek
moralny? Po co walka ze sobą? Po co w
ogóle jakiekolwiek działanie? Kościół bardzo
szybko uznał, że to ścieżka prowadząca w
bardzo niebezpiecznym kierunku.
François Fénelon nigdy nie był kwietystą w sensie
ścisłym. Nie głosił skrajnej bierności,
nie odrzucał działania, ale jego idea czystej
miłości, miłości całkowicie
bezinteresownej, pozbawionej nawet troski o
własne zbawienie, znalazła się
niepokojąco blisko tej granicy.
Zbyt blisko, zwłaszcza dla
przeciwników, a przede wszystkim dla
niejakiego Bossuet, który dostrzegł w
tym nie tyle subtelną mistykę, ile
zagrożenie dla całego porządku religijnego.
Bo jeśli człowiek przestaje troszczyć się o
własne zbawienie, jeśli wyrzeka się nawet pragnienia
nagrody, to co zostaje z moralności
opartej na odpowiedzialności?
Spór był nieunikniony i to nie
był już spór akademicki, ale starcie o
granice dopuszczalnej duchowości.
I nieprzypadkowo idee
Fénelona wzbudzają kontrowersje,
zwłaszcza gdy zaczyna je stosować nie tylko do życia
duchowego, ale i do
polityki. Tu pojawia się jego
najsłynniejsze dzieło „Przygody
Telemacha”. Formalnie jest to powieść, w
praktyce traktat polityczny, tylko że w
przebraniu. Telemach, syn
Odyseusza wędruje, uczy się,
obserwuje różne formy rządów, spotyka
władców dobrych, spotyka władców złych,
mądrych i tyranicznych. A czytelnik,
jeśli tylko ma odrobinę przenikliwości, bardzo
szybko zaczyna rozumieć, że to nie jest historia o
starożytności. To jest historia o Francji
i o tym, jak nie powinno się rządzić.
Fénelon kreśli wizję władcy, który jest
niemal antytezą Ludwika
XIV. Król nie powinien być
centrum spektaklu, nie powinien żyć w luksusie,
nie powinien prowadzić niekończących się wojen.
Powinien być sługą. To słowo
brzmi dosyć niewinnie, ale w kontekście
absolutnej monarchii jest niemal wywrotowe,
bo oznacza, że władza nie jest celem.
Władza jest odpowiedzialnością. Fénelon
idzie jeszcze dalej. Krytykuje nadmierne podatki,
które obciążają ludność. Potępia wojny
prowadzone dla chwały. Wskazuje, że
państwo powinno dbać o dobro wspólne,
a nie o splendor władcy. To
oczywiście nie jest jeszcze nowoczesna demokracja, którą
postuluje, ale to już nie jest też
klasyczny absolutyzm. To coś pomiędzy.
Coś, co zaczyna pachnieć przyszłością.
Nic dziwnego, że poglądy filozofa
spotykają się z umiarkowanym
entuzjazmem dworu, co jest eufemizmem,
bo tak naprawdę nikt nie chce słyszeć o tym,
co pisze Fénelon. I Fénelon zostaje
odsunięty. Jego wpływy bardzo szybko maleją.
Jego dzieła, chociaż czytane, są
traktowane z wielką ostrożnością. I tu
pojawia się ciekawy paradoks, bo człowiek,
który chciał wychować idealnego władcę,
sam zostaje odsunięty od realnej
władzy. Ale może właśnie dlatego jego myśl jest
tak spójna, bo nie jest skażona
kompromisem. Warto też zatrzymać się na chwilę
przy jego sporze z Jacquesem-Bénigne Bossuet.
To starcie dwóch wizji religii. Bossuet
reprezentuje ortodoksję, dyscyplinę, porządek.
Fénelon bardziej wewnętrzne,
mistyczne doświadczenie wiary. Spór dotyczył
między innymi czystej miłości i
skończył się potępieniem poglądów Fénelona.
Potępieniem przez Kościół. A to, to nie
były przelewki. To był moment, w którym
projekt filozofa zaczął się kruszyć, bo okazało
się, że nawet w sferze duchowej nie ma miejsca
na zbyt dużą niezależność. A jednak
idee Fénelona nie zniknęły.
Przeciwnie, zaczęły żyć własnym
życiem. Można je odnaleźć później w myśli
oświeceniowej, w krytyce absolutyzmu,
w przekonaniu, że władza powinna być
ograniczona, no i przede wszystkim odpowiedzialna.
Ale jest w filozofii Fénelona coś jeszcze,
coś bardziej subtelnego. On nie
wierzy, że zmiana świata zaczyna się od
instytucji. On wierzy, że zaczyna się od
wnętrza człowieka. To bardzo wymagające
stanowisko, bo oznacza, że nie wystarczy
zmienić systemu. Trzeba też zmienić siebie.
A to, jak wiadomo, jest bardzo
trudne. Można więc spojrzeć na Fénelona
jako na myśliciela dwóch poziomów. Z
jednej strony duchowość, mistyka,
wewnętrzna przemiana, z drugiej
polityka, władza, organizacja państwa.
I to, co łączy to wszystko, okazuje się
jednym przekonaniem. Przekonaniem, które mówi:
bez ładu wewnętrznego nie ma ładu
zewnętrznego.To niby brzmi jak coś
oczywistego, ale tak to brzmi
dzisiaj. Natomiast wtedy było zupełnie inaczej.
Ale nawet dzisiaj, jeśli te słowa
potraktować serio, to okazuje się, że
większość problemów politycznych ma swoje
źródło w ludzkich namiętnościach, w
ambicji, chciwości, strachu. Fenelon chce je
wyciszyć. Nie przez przymus, ale
przez przemianę. I tu wracamy do punktu wyjścia,
do idei czystej miłości. Bo jeśli człowiek
przestaje być skupiony na sobie, to inaczej
patrzy na władzę, inaczej patrzy na innych
ludzi, inaczej patrzy na świat. W sumie
piękna idea, ale też nie oszukujmy się,
idea mało realistyczna. I może właśnie
dlatego Fenelon jest tak ciekawy z
punktu widzenia filozofii. Bo Fenelon
stoi na granicy między tym, co możliwe,
a tym, co pożądane. Jego wizja
władcy jest niemal utopijna, jego
wizja człowieka wymagająca do granic.
A jednak coś w tej wizji przyciąga,
bo w świecie, w którym władza często
oznacza dominację, a polityka
grę interesów, Fenelon przypomina, że
można myśleć inaczej. Że król nie musi być
słońcem, wokół którego wszystko krąży. Może
być kimś, kto świeci, ale nie
oślepia. Że człowiek nie musi być
niewolnikiem własnych pragnień, może
je przekroczyć. A pytanie, które zostaje z
nami na końcu, brzmi bardzo znajomo. Czy
to jeszcze filozofia, czy już marzenie?
A może, jak to bardzo często bywa, i
jedno, i drugie? To, proszę państwa,
była postać z historii filozofii,
która nie jest może za bardzo znana,
ale to jest postać, która pozwala
żyć marzeniem oraz takim
przekonaniem, że polityka nie musi
być brudna. Ale to jest
stanowisko oderwane od rzeczywistości, bo
wystarczy otworzyć jakąkolwiek stronę z informacjami w
internecie i już się człowiek z tego
idealizmu leczy. Ale
czasami dobrze popatrzeć, że ktoś
kiedyś patrzył, chociażby na politykę, w
sposób taki, jaki dziś się nie patrzy.
Ale może kiedyś. Wiem,
to chyba jest naiwne. Proszę państwa, o
Ayanie Watsonie powiedziałem już dzisiaj dosyć sporo.
To bez zbędnej zwłoki zapraszam
teraz na wywiad z pisarzem. Myślę, że to
będzie pół godziny podróży w absolutnie
fantastyczną krainę wyobraźni. Zapraszam.
Dzień dobry. Gościem Bibliotekarium jest pisarz
Ayaan Watson oraz tłumacz przysięgły pani
Magdalena Małek. Chciałbym zapytać, pisarza bardzo
często kształtują jego lektury i chciałbym zapytać
o te ważne lektury, ważne książki w życiu
autora. In fact, there are quite a lot
of classic books
for children of quite high quality in
Britain, and I realized that I
have read hardly any of them. W
Wielkiej Brytanii mamy bardzo dużo klasycznych
książek dla dzieci, ale właściwie zorientowałem się, że tak naprawdę
prawie żadnej z nich nie czytałem. I know the titles of the
books. I know approximately what happens in the books,
but I did not read them as a child.
Znam tytuły, wiem mniej więcej co się w tych
książkach dzieje, ale większości z nich wcale nie czytałem jako
dziecko. In my parents' house were
quite a lot of books, including
a big encyclopedia from
the 1930s with
beautiful blue leather tooled
bindings, art deco style, in its own special
little bookcase.
W domu moich rodziców było bardzo dużo książek i
między innymi była też bardzo duża
encyklopedia wydana w latach 30. XX wieku.
Była bardzo piękna, oprawiona w niebieską skórę z tłoczeniami w
stylu art deco i mieszkała w swojej
skrzynce. It was called „The Wonderland of Knowledge”
in 12 volumes,
targeted really at a young audience,
and consisting of, for example, four
pages with illustrations,
sometimes paintings or
engravings, the history of Babylon,
and then next section for four
pages, the wonderful world of butterflies, and
then the next section, what are the
stars. Nazywała się „Cudowny
świat wiedzy” i miała 12 tomów, i była
zdecydowanie skierowana do młodszej publiczności. I w tej
encyklopedii byłyby na przykład cztery strony ilustrowane z
rysunkami, z obrazami i na przykład
cztery strony dotyczyłyby historii Babilonu, a kolejne
cztery pięknego świata motyli,
a następne dotyczyłyby gwiazd. I remember
using those 12 volumes again and again,
happily sitting in a chair, turning over the pages,
and often studying the
illustrations rather than reading all of the
text.I pamiętam, że bardzo często korzystałem z
tych 12 tomów. Siadałem w krześle i czytałem je
znowu, i znowu, i znowu. Przewracałem strony, ale też
zwracałem dużą uwagę i przyglądałem się ilustracjom
raczej niż czytałem tekst. As regards reading
texts, I tended to
read books about Africa, adventures in
Africa, animals in Africa, about
sharks in the sea, about plants in the
Amazon jungle, about cacti.
And I was formed, I think, more
by factual books
about natural history,
astronomy and botany,
rather than fiction
for young people. A
jeśli chodzi o faktyczne czytanie, to tak
naprawdę chętniej czytałem książki o Afryce, o przygodach w
Afryce, o zwierzętach w Afryce, o
rekinach w morzu, o roślinach w dżungli amazońskiej,
kaktusach. I wydaje mi się, że o wiele bardziej
ukształtowały mnie książki, literatura faktu,
takie o historii przyrody, o
botanice niż fikcja kierowana do młodego
czytelnika. There was a large
library in my hometown.
I lived on Tyneside
near to Newcastle, a
port, industrial port with a seaside.
And the books in this library, I don't know how
they came to be there, but wonderfully,
there were new first editions of
what are the classic Golden Age novels
by Alfred Bester, Isaac Asimov,
mixed in with the ordinary fiction
by other people. W moim rodzinnym mieście
w okolicach Newcastle była bardzo duża biblioteka. To moje miasto
znajdowało się na wybrzeżu. Było takim przemysłowym portem.
I w tej bibliotece były książki. W jaki sposób
one się tam znalazły, to ja do końca nie wiem i dlaczego, ale w
bibliotece znajdowały się pierwsze wydania
klasycznych powieści ze złotej
ery fantastyki, czyli na przykład powieści Asimova,
wymieszane ze zwykłymi publikacjami
beletrystycznymi. I was reading
adult science fiction by the age of ten,
I would say. Myślę, że około wieku 10 lat
zacząłem czytać już dorosłą fantastykę. And this was much more
interesting to me than children's
adventure stories, even classic ones. I to było
dla mnie o wiele bardziej interesujące niż przygody dla
dzieci. Nawet takie klasyczne. A czy mógłbym poprosić o jakieś
tytuły? Yes, I remember that in
1956,
when I was 13, the BBC
Radio produced a
dramatization of a novel
called "A Voyage to Arcturus"
by an author called David Lindsay. And
this had a huge effect upon me. It is a
very unusual book and was a complete failure
when it was published in 1921,
but it has been revived and revived. Tak.
Wydaje mi się, że mogę powiedzieć, że w
1956 roku, kiedy miałem 13 lat,
BBC Radio
wyprodukowało
wersję słuchowiskową powieści
Davida Lindseya, której tytuł brzmi „Podróż na Arctura”.
I właśnie ta książka miała na mnie ogromny wpływ. Jest ona
dosyć wyjątkową książką, również dlatego, że wtedy,
kiedy została wydana w 1921 roku, okazała się wielką
klapą i od tamtej pory wielokrotnie ją wznawiano. It
was dramatized with remarkable,
haunting music concrete,
evocative noises. And it's
about a journey to a distant planet. And the main
character experiences different philosophies
of life in each successive chapter.
And in each chapter he develops new sense organs.
To słuchowisko miało bardzo interesującą muzykę i bardzo
dużo dźwięków. A sama książka dotyczy podróży na
pewną planetę i bohater w każdym rozdziale tej
książki styka się i poznaje
inną filozofię życia, inne podejście do życia. I
w każdym rozdziale bohater hoduje
sobie, wyrasta nowe organy, które służą mu
do odbierania rzeczywistości. New
organs of perception which grow out of his head
and which make it seem that each philosophy of life
is completely correct and the absolute truth.
But then at the end of the chapter, his
organs of perception are destroyed by violence
or by a drink. Każda
taka filozofia sprawiała, że wyrastały
mu te organy, na przykład czułki na głowie czy inne
podobne. I sprawiało to, że bohater
myślał, że każda taka filozofia jest jedyną słuszną, jedyną
właściwą, najlepszą, tą prawdziwą.
Natomiast na koniec każdego rozdziału w różny sposób te
organy odpadały. Zostały usunięte czasem
przemocą, czasem przy pomocy jakiegoś napoju.
And that particular philosophy of existence
is proved to be false, is thrown aside.
I ta filozofia, którą zapoznaliśmy się w danym rozdziale,
jest porzucana i zostawiana na boku.
I heard this on the radio. It
lasted three and a half hours one afternoon.
I went to the library to try to look
among the plays, the theatre section,
because it was a play on the radio. Silly me.
Całe to słuchowisko trwało trzy i pół godziny i wysłuchałem je
pewnego popołudnia. Następnie poszedłem do biblioteki
poszukać tej książki i szukałem w sekcji
ze sztukami i z dramatami,
ponieważ w taki sposób była ona przedstawiona w radio. But
then after about two weeks, I suddenly thought,
bing! It is a dramatization of
a novel. And I searched in the library
again, and the novel was there. A dopiero dwa tygodnie
później miałem wielkie objawienie i zorientowałem się przecież, że to było
słuchowisko na podstawie powieści. Poszedłem z powrotem do
biblioteki poszukać i faktycznie książka tam
była. Other things that I was reading at the time
from the same library as a schoolboy
of 14, 15, were novels
by Émile Zola, the French
naturalist, lurid
novelist, because they
seemed, compared with England, to be very exotic and
sexy. Mniej więcej w tym samym wieku, jako
uczeń szkolny, tak powiedzmy w wieku 14,
15 lat, czytałem również książki Emila Zoli, tego
francuskiego naturalisty, ponieważ w
porównaniu z literaturą angielską i Anglią
jego twórczość była bardzo egzotyczna. And also a lot of novels
by the English novelist Graham Greene,
who was a Catholic. This meant
nothing to me because I was not interested in
religion very much. But the way in
which guilt,
for example, affected his characters.
Czytałem również książki Grahama Greene'a, który jest katolikiem
i właściwie to mnie za bardzo nie interesowało, ponieważ nie
jestem zbytnio zainteresowany religią, ale
ciekawiło mnie to, w jaki sposób wina wpływa na zachowanie
postaci. And for me, this produced very
interesting characterization. But also
the majority of books by Graham Greene, which I read,
were set in exotic foreign countries
such as Cuba or
Vietnam, Mexico, et cetera.
Dla mnie były to bardzo ciekawe rzeczy i ciekawe
opisy, ponieważ większość jego książek, które przeczytałem,
były osadzone w bardzo egzotycznych miejscach, takich jak Kuba, Wietnam czy
Meksyk i tak dalej. Basically, I was reading
anything which was different from where I
was and which was a
contradiction to where I was. Właściwie tak
naprawdę to czytałem wszystko, co było tylko inne od tego miejsca,
gdzie się znajdowałem i co stawało
z tym miejscem w kontraście. Also, I was
an only child. There was only me. And my parents
lived a kind of socially
isolated life. They
were communicative enough, but
they kept to themselves. They did
not go out to parties. They stayed
at home. Byłem jedynym dzieckiem i moi rodzice
prowadzili, tak można powiedzieć, takie trochę odizolowane
życie. To znaczy byli oczywiście komunikatywni i tak dalej, ale
jednak trzymali się siebie. Nie chodzili na imprezy, raczej
zostawali w domu. And within that home, I stayed in my
own bedroom and read things. I w tym właśnie
domu ja często spędzałem czas we własnym pokoju i czytałem
książki. So it was probably not a very normal
childhood. Prawdopodobnie można powiedzieć, że to nie było
takie typowe dzieciństwo. But it seemed perfect to me.
Ale dla mnie było ono idealne. I had nothing to
compare it with. Nie miałem możliwości, by porównać
to z innymi wersjami dzieciństwa. A jakie książki
zaczął czytać Ian Watson, kiedy
został już pisarzem? The process of
becoming a writer takes quite a long time.
I started experimenting with bits of
prose and poetry when I
was still at school, but I never got very far.
I would tend to try to produce the perfect
sentence, the perfect paragraph. Ten proces stawania się
pisarzem zajmuje dużo czasu i zacząłem
eksperymentować ze słowem, z twórczością nadal jeszcze w
szkole.
Oczywiście nie doszedłem
za bardzo daleko, ale starałem się stworzyć idealne zdanie
i idealne akapity. There's one novel by
Albert Camus in which a
character is writing a novel, but he only
ever writes the first sentence again and again.
Jest taka powieść Alberta Camus, w której główna
postać pisze książkę, lecz nigdy nie udaje mu
się dojść za daleko, ponieważ pisze ciągle wciąż to
samo pierwsze zdanie. I went to
Oxford to study English language and
literature. The literature
stopped at about 1900, and the
language was mainly the
study of changes in the sound and
grammar. Poszedłem na studia w Oksfordzie i miałem
studiować literaturę i język angielski, ale
literatura skończyła się na końcu
XIX wieku. Natomiast jeśli chodzi o język,
skupialiśmy się bardziej na zmianach w dźwiękach, w języku,
w gramatyce. Instead of being
concerned with linguistics, the science. There was nothing about
that. Zamiast zajmować się
lingwistyką jako nauką.So
basically I was studying the classics of
English literature from Anglo-Saxon times
to 1900 because obviously nothing
beyond 1900 was any good. Na studiach
zajmowaliśmy się głównie klasyką od czasów anglosaskich do
końca XIX wieku, ponieważ rzekomo późniejsze tytuły
wcale nie były dobre. At the same time, behind my
back, as it were, I was holding copies
of science fiction novels by A.
van Vogt, for example. Jednocześnie za plecami
trzymałem egzemplarze książek science fiction
autorstwa van Vogta. When I was a
schoolboy, I used to think that
compared with English authors with simple names like
Jane Austen or Graham Greene,
that people whose names
were van Vogt and Asimov
must be possessors of alien wisdom and
of superior states of consciousness. Jako
uczeń myślałem, że w porównaniu z literaturą
angielską i z osobami noszącymi tak proste nazwiska jak Jane
Austen czy Graham Greene, osoby, które nazywają się van
Vogt czy Asimov posiadają jakąś
kosmiczną wiedzę i
lepszy stan umysłu. I did
write three short novels, really
short, about 120 pages, while I was a
student at Oxford.
One was fairly
realistic in a strange way.
There were fantasy elements in these and a kind of
fantasy sensibility,
a flavor of fantasy, not
of dragons, but of strangeness. Sam
napisałem trzy książki jeszcze jako student, które były
krótkie. Miały jakieś 120 stron i jedna z nich
była dosyć realistyczna, ale zawierała elementy
fantastyczne i wrażliwość fantastyczną. Takie
smaczki raczej niż rzeczy takie jak smoki.
I subsequently destroyed these,
unfortunately. This is the impulsive
stupidity of youth.
Pride. I will do better. I know that if I kept them
by now, after 40 or 50 years, I could do something with
those books. I następnie wyrzuciłem je i
zniszczyłem, co było w sumie
szkoda. To był przejaw mojej impulsywności
jako młodzieńca i gdybym je zachował,
to teraz, po tych 40 latach mógłbym coś z nimi ciekawego
zrobić. And I was also very interested in
experimental fiction. At the time that meant
the French new novel, nouveau roman,
Alain Robbe-Grillet and such people.
Jednocześnie byłem bardzo zainteresowany
prozą eksperymentalną, nową powieścią francuską.
Czytałem takich autorów jak Alain Robbe-Grillet, Michel
Butor. These were all
published in England by a publisher called
John Calder, who introduced the
new experimental writings and,
for example, plays by Ionesco, the Romanian
dramatist, into England around about that time.
And I sent one of my little novels
to John Calder and it was almost
published. W tym czasie w Anglii
wydawnictwo John Calder wypuściło
nowe eksperymentalne powieści, na
przykład sztuki Ionesco. Mniej więcej w tym samym
czasie wysłałem jedną z tych moich powieści do
tego wydawnictwa i prawie udało się ją wydać.
It was a very close thing, and they finally
decided no, thank God. If they had
accepted and published the book, it would have been
a disaster for my imagination because
I would have tried to continue
writing experimental mainstream
fiction. To była bardzo bliska sprawa, ale w końcu zdecydowali
się jednak nie wydawać tej książki. I dzięki Bogu, bo
gdyby faktycznie ta książka została przyjęta, to
by oznaczało śmierć mojej wyobraźni, ponieważ
zapewne kontynuowałbym pisanie tych eksperymentalnych
kawałków. Instead of being compelled to
write science fiction. Zamiast zostać zachęcony do pisania
science fiction. As a response, a
kind of survival mechanism
when I was living and working in Tokyo, a way of
mentally coping with future shock.
Jako właściwie odpowiedź, taki mechanizm
przetrwania. Mieszkałem w Tokio, starając się poradzić
sobie, przygotować się na przyszły szok. As
regards science fiction and fantasy, there
are many works which everybody
else has read and which I have not read. The
same as with children's literature. For example, I have never read
"Lord of the Rings" by Tolkien. A jeśli chodzi
o literaturę science fiction i fantasy, jest
bardzo dużo książek, które tak jak w przypadku książek dla dzieci
wielu ludzi czytało, ale ja akurat nie. I takim
przykładem jest na przykład "Władca Pierścieni"
Tolkiena, którego nigdy nie czytałem. One of the reasons for that
was that we had to
study Anglo-Saxon, the Beowulf poem
in Middle English when I was a student and I did
not respect or like those
works very much at all. And these are
an essential part of Tolkien, the Norse
languages.sagas,
Norse mythology. It's all connected with Tolkien.
Powodem, dla którego nigdy tego nie zrobiłem, jest to, że
studiowaliśmy anglosaską literaturę. Zajmowaliśmy się
rzeczami takimi jak poemat „Beowulf”, język
staroangielski i wcale mi się to tak
naprawdę nie podobało. A te elementy są bardzo
ważną kwestią dla
twórczości Tolkiena i stanowią ważną ich część, tak jak języki
nordyckie czy mity nordyckie, czy sagi nordyckie.
Intellectually at the time I was much more French nineteenth
century. Jeśli chodzi o mój stan umysłu,
zdecydowanie bliżej było mi do XIX-wiecznej Francji.
I had no interest in Thor, Odin, magic rings,
orcs, et cetera, elves, bla, bla, bla.
So therefore I was not going to read a thousand pages
about these things. Oh, no. Byłem zupełnie w tym czasie
niezainteresowany rzeczami takimi jak Thor, Odyn,
runy czy elfy i stwierdziłem, że nie będę inwestował
mojego czasu i czytał tysiąca stron o tych tematach. A
co Ian Watson czyta dzisiaj?
I'm in fact carrying
the second volume of Ann Leckie's
novel, which is called...
My bag is here. The answer is in my bag.
Now, I'm carrying this one.
Oh yeah. „Ancillary Sword”.
Ann Leckie will be a guest at the
convention which my wife and I organize in the north of
Spain. Mam ze sobą drugi tom
książki autorstwa Ann Leckie zatytułowany
„Ancillary Sword”. I'm reading that because
I admired very much the
first volume and I'm interested in artificial
intelligence and the starship
is an artificial intelligence. Czytam ten drugi
tom, ponieważ bardzo spodobał mi się pierwszy, a w
książce jest obecna sztuczna inteligencja. Właściwie statek jest
sztuczną inteligencją. One reason why this is in my
bag is that it does not weigh as heavily
as the other book, which I am actually halfway
through. Powód, dla którego właśnie akurat tę książkę mam w swojej torbie,
to jest to, że ona jest lżejsza niż druga, którą aktualnie
czytam. The book which I am halfway through,
which is a hardback, is called „Don't
Sleep, There Are Snakes”.
Książka, którą teraz czytam. Jestem już w połowie.
Wydana została w twardej oprawie i jest zatytułowana „Don't Sleep, There
Are Snakes”, czyli „Nie śpij, tam są węże”.
It is by a guy called Everett, and
it's very controversial
with regard to the nature of human language.
Książkę napisał Everett i jest dosyć kontrowersyjna, jeśli
chodzi o kwestie związane z charakterem języka
ludzkiego. The author Everett began as
an American missionary who was sent
by his particular cult or
church to the
Amazon rainforest to try to
understand the language of a particular
small tribe. Autor tej książki, Everett,
zaczął swoją karierę jako misjonarz
wysłany przez swój kościół do dżungli
amazońskiej, aby zajął się
analizowaniem języka, aby spróbował go
zrozumieć. Języka jednego z małych plemion. And
nobody had previously succeeded in
learning their language. Nikomu
wcześniej nie udało się zrozumieć ich języka.
Everett did succeed and
published material about the
language they call the Pirahã.
And the great authority on
language, Noam Chomsky,
attacked Everett and said that he was a
liar. Everettowi udała się ta sztuka i
opublikował swoje materiały o tym języku i został
potem zaatakowany przez wielki autorytet lingwistyczny, przez Noama
Chomsky'ego, który
nazwał Everetta kłamcą. Unfortunately for
Chomsky, other linguists have
visited the tribe and said Everett is right.
Na nieszczęście Chomsky'ego inni lingwiści również
pojechali i odwiedzili to plemię i powiedzieli, że
Everett ma rację. It would take a long time to
explain the reasons why the
language of the Pirahã is unique.
One thing which happened to Everett is that because the
Pirahã live in the present and
will only accept something which they
have witnessed personally or which their
best friend has witnessed. Everett stopped
being a missionary and stopped being a Christian,
and instead trained himself as a linguist in
order to go back there. Zbyt długo byłoby mówić o tym,
jak bardzo unikatowy jest język tego
plemienia, ale powiem jedną rzecz.
Plemię to żyje w teraźniejszości i
akceptuje tylko te rzeczy i te
wydarzenia, których doświadczyło osobiście lub te
wydarzenia, których doświadczył ich najlepszy przyjaciel.
Dlatego Everett porzucił misjonarstwo,
porzucił chrześcijaństwo i wyszkolił się
na lingwistę tak, aby mógł ponownie do nich wrócić.
The first science fiction novel
whichIt was published by me.
It was about linguistics and about the
theories of Chomsky. And incidentally, also part
was set in the Amazon. Coincidence?
Featuring a tribe with a strange language.
Coincidence? Pierwsza książka science fiction, którą
opublikowałem, zupełnie przypadkowo dotyczyła
języka, lingwistyki, Chomsky'ego
i była osadzona właśnie w dżungli
amazońskiej i opowiadała o
plemieniu, które miało bardzo interesujący i dziwny język. Basically,
the uses of linguistics in science fiction were all
based upon theories
not by Chomsky, but by people
called Sapir and Whorf, who
considered that the language which
a person speaks conditions
the way they experience reality. Większość
książek science fiction, które
dotyczą lingwistyki, oparta jest na teoriach nie autorstwa Noama
Chomsky'ego, lecz na teoriach Sapira i Whorfa,
którzy uważali, że język, jaki jest
używany przez daną osobę, wpływa na sposób, w jaki
odbierają oni rzeczywistość. Whereas
the main idea of Chomsky is that all human
languages are related in
structure on a deep level. Natomiast
głównym motywem przewodnim teorii
Chomsky'ego jest to, że wszystkie języki ludzkie są ze sobą powiązane na
bardzo podstawowym i niskim poziomie. And my
first novel called "The Embedding"
was about this. And this was published in
1973. Last year there was a
wonderful science fiction film called "Arrival",
which is about linguistics and aliens,
and where they specifically
name Sapir and Whorf as the basis of their
ideas. I właśnie moja pierwsza książka dotyczyła
kwestii lingwistycznych i ona była opublikowana w
1973 roku. Co więcej, w zeszłym
roku premierę miał film fantastyczny
zatytułowany „Nowy początek", który
opowiadał o lingwistyce i o
kosmitach. I właśnie tych dwóch lingwistów, o których
wspomniałem wcześniej, byli tam wspomniani.
And Chomsky basically pushed aside the
theories of Sapir and Whorf 40 years ago. So
my first novel is about this and about
the theories of Chomsky. Chomsky w zasadzie odrzucił
teorie tych dwóch pozostałych lingwistów jakieś
40 lat temu, a moja pierwsza książka właśnie o tym opowiadała.
Set in the Amazon rainforest with adventures and
excitement. Osadzona została w dżungli
amazońskiej. Jest pełna przygód i ekscytujących rzeczy.
But when I saw "Arrival" which is a wonderful movie, I thought,
my God, nothing has changed. A
kiedy zobaczyłem „Nowy początek", tak sobie
pomyślałem: o rany, nic się nie zmieniło. Which
is on the one hand, very nice for a writer
that your book from 1973 is
still topical and the ideas are
there in a film in
2017. I z jednej strony jest to bardzo fajne
dla mnie jako pisarza, ponieważ moja książka z
1973 roku nadal jest aktualna i
nadal opowiada o tych samych zjawiskach, o których opowiada film
wypuszczony na rynek w 2017 roku. But it's
not so good, really, as regards the
progress of linguistics. Ale nie jest to takie
korzystne, jeśli chodzi o rozwój lingwistyki. Dziękuję
bardzo za rozmowę.
Proszę państwa, to teraz
zapraszam na kolejny odcinek „Filmotekarium".
Dzisiaj wspólnie z Piotrem Cielebiasiem
porozmawiamy o filmie „Baw się dobrze i
przeżyj". To dziwny film, ale...
A reszta już w „Filmotekarium".
Dzień dobry wieczór państwu. Czas
rozpocząć „Filmotekarium".
Dzisiaj w „Filmotekarium" mnie już, proszę państwa, trochę
brakuje tych otwarć. Już sam nie wiem, jak
mam otwierać „Filmotekarium", bo jak teraz powiem,
że dzisiaj będziemy rozmawiali o
dziwnym filmie, to państwo już to kilka razy
słyszeli. Więc tak naprawdę nie wiem, jak
mam zacząć. Może Piotr znajdzie jakiś
klucz otwarcia dzisiejszego
„Filmotekarium". Dzień dobry wieczór, Piotrze. Dzień dobry
wieczór. Może taki, że dużą zaletą tego
filmu jest to, że reżyser jest
pochodzenia polskiego i to mu daje pewne
fory. Na samym początku
wystartował z pewną przewagą, że tak
powiem, ale im dalej w las,
tym więcej drzew. Nie wiem, co powiedzieć o tym filmie.
Zresztą zaraz się dowiecie. On mi pewne
inne produkcje przypominał, ale powiem od razu, o co chodzi.
Chodzi o film „Baw się dobrze i przeżyj". Co
powinniśmy o nim jeszcze wiedzieć, oprócz tego, że
wyszedł spod ręki potomka Polaków?
Kogoś o korzeniach polskich. On jest określany
jako komedia sci-fi. Coś, czego szczerze
mówiąc nie lubię. I jest to
film pełen zaskakujących zwrotów
akcji. Jeżeli się pojawia takie określenie, to
też wiedzcie, że nie jest
dobrze.Grupka bohaterów w tym filmie
stara się przetrwać i wypełnić pewną
misję. Zresztą, jak sam tytuł mówi,
nielichą misję, bo to jest misja
związana z być albo nie być cywilizacji
ludzkiej. Szczegóły i stawka znane są w sumie
od samego początku. Element zaskoczenia jest
ukryty gdzie indziej. Ale dobrze, może uporządkujemy
jakoś tę narrację, bo sam film jest
mocno nieuporządkowany, jest roztrzepany,
przypomina trochę stylowo "Wszystko wszędzie naraz", ale
tylko trochę. On przypomina ten film
pewnym stylem,
poetyką, sposobem narracji.
Tyle że "Baw się dobrze i przeżyj"
jest pozbawiony takiego rozmachu i polotu,
jak w przypadku "Wszystko wszędzie naraz". Co nie oznacza, że
to jest film wykonany kiepsko
czy biednie. Tu jest wręcz przeciwnie, to jest
okej. Od strony realizacyjnej nie brakuje mu
niczego. Ale do brzegu, jak to się mówi.
W pierwszych scenach widzimy restaurację
amerykańską, taką typową
z kuchnią, ladą, taki bar szybkiej obsługi
trochę. Do tej restauracji wpada
kloszard. Ktoś, kto tak wygląda przynajmniej na pierwszy rzut oka.
Ma on na sobie celofanowy płaszcz, jest
brudny i mówi, że przybywa z
przyszłości, żeby zebrać ekipę do
zadania specjalnego. Szanse, że
mu się nie uda, nie uda, są ogromne, bo on
mówi, że próbował tego już ponad 150 razy czy
160, nie pamiętam. Oczywiście każdego takiego
intruza policja by od razu skosiła, ale on ma w ręce coś,
co wprowadza wszystkich w głęboki niepokój.
To się zaczyna w sposób... Powiem od razu, ten film się zaczyna
w ogóle trochę dziwnie i zaczyna się w sposób
taki lekko, nie wiem,
tutaj mam nawet problem z
określeniem, jak on się zaczyna. Po prostu jak zobaczyłem,
to już coś mi się wydawało, że nie będzie tak, jakbym
chciał, jak sobie wyobrażałem i co nam
obiecywano. Tak, ja mam problem z tym
filmem, dlatego że on mi
się podobał, ale nie od razu.
Uważam, że on jest bardzo źle promowany i bardzo
źle sprzedawany. Ja tu sobie wyłożę
dla państwa taką swoją autorską
wizję tego filmu. Być może ja się potężnie
mylę, to wybaczcie państwo, ja po
prostu na ten film tak patrzę. Troszkę
zadziałało moje takie jakieś
zainteresowanie filozofią, bo podszedłem do
tego filmu trochę jak do koła
hermeneutycznego, a w tym kole to wiadomo,
nie rozumiecie państwo części i chcecie
zrozumieć całość, więc musicie zrozumieć całość,
żeby zrozumieć części. To taka parafraza koła
hermeneutycznego. Dlaczego o tym mówię?
Dlatego, że ja na początku ten film oglądałem zgodnie z
tym, co miałem w zapowiedzi, że facet przybywa z
przyszłości. Zresztą on bardzo
dekoracjami i samym sobą
przypomina film "12 małp". To pewno
zamierzone podobieństwo, że się
zjawia w takim stroju i w ogóle tak dziwnie wygląda.
I oglądałem. Tak, przybywa z przyszłości, ma jakąś
misję i to coraz bardziej dziwne było i
głupie. W ogóle ten film jest
specyficznie realizowany, specyficznie są sceny
podawane, przedstawiane poszczególne
osoby, które w tej akcji biorą udział. Więc tak
oglądałem, oglądałem i czułem się coraz bardziej oszukany,
coraz bardziej
zniesmaczony. Co to jest w ogóle?
Bez sensu. Ale konsekwentnie
dotrwałem do końca i kiedy dotrwałem do
końca, zacząłem rozumieć poszczególne
części tego filmu. I myślę, że ten
film jest źle promowany. To nie jest film o przybyszu z
przyszłości. To jest film o tym,
że wszyscy uczestniczymy w wielkiej grze
komputerowej, może nawet nie komputerowej.
Wszyscy żyjemy w symulacji. Tu się czasami
zjawiają takie szalone osoby. Czy wyglądają jak
kloszard w takim przezroczystym wdzianku?
Tego nie wiem, ale zjawiają się
i mają do wykonania misje, tak jak my wykonujemy
misje w różnego rodzaju grach, w które gramy na
komputerach. Czasami w starszych wersjach tych
gier spotykaliśmy bossa. Trzeba go było na końcu
pokonać, bo inaczej gra nie była
zakończona. Podobnie jest tutaj. Wszystko tak
przybiega. Końcówka tego filmu wyraźnie świadczy o tym,
właśnie nie tylko końcówka. Końcówka świadczy o tym,
że to nie jest nasz świat, ale też w tak zwanym
międzyczasie poszczególne części tego filmu
wyraźnie pokazują, że ten świat, który my obserwujemy
na ekranie, tylko udaje nasz świat. Bo
przecież tam w tych dekoracjach, które świetnie
znamy, nagle się pojawiają takie myki
związane, ktoś napisał nawet o tym, że jakby
wyciągnięte z serialu "Black Mirror". A
więc mamy kopię dziecka, które zostało
zabite w szkole w strzelaninie, taką
cyfrową kopię. Mamy też wersję klonowaną, ale
mamy wersję cyfrową. Mamy kilka takich
gadżetów, które są rzeczywiście wyciągnięte z filmu
"Black Mirror".Ale one kompletnie nie pasują
do tego zestawu. W dodatku mamy tam takie
rzeczy, jak znajdujemy w grach, szczególnie w tych
starszych. Nagle się pojawia jakieś przejście z tej
restauracji, pojawiają się dziwne gadżety,
pojawiają się dziwne zachowania
rzeczywistości, jakieś szczury, jakieś
koty. Nie chcę opowiadać za bardzo tego
filmu. Dla mnie wniosek był jeden
po drugiej sesji, którą sobie zafundowałem tego
filmu. To jest film o tym,
że żyjemy w symulacji, że przebywają
tu gracze i świetnie się bawią. Zresztą
sam tytuł zdaje się to sugerować i to, co się
dzieje z głównym bohaterem, z tym kloszardem w
przezroczystym wydzianku też zdaje się sugerować.
On się w pewnym momencie orientuje,
nie będę spoilerował,
że coś nie teges
i się z tego świata wymiksowuje. Jeszcze jeden
ślad znalazłem. Gdyby to był podróżnik w czasie,
to on nie mógłby się cofać ponad 100 razy
bez konsekwencji. To co? To poprzednie cofnięcie znikało?
Jeśli się pojawiał w naszej rzeczywistości, to
kolejne pojawienie nie
niwelowałoby tego wcześniejszego pojawienia, a
zatem działał mechanizm jakby żywcem wyjęty z
gry. My do gry możemy wchodzić
nieskończoną ilość razy i za każdym
razem jesteśmy tam jakby po raz
pierwszy. I powiem państwu, że ten
film oglądany z tej perspektywy, którą
starałem się państwu przedstawić, wygląda
znacznie lepiej, znacznie
logiczniej, niż kiedy posługujemy
się tym wprowadzeniem, które
rozpowszechnia dystrybutor. Tak, coś z tym
filmem jest, nie wiem, coś tam jest
takiego, że gdyby nie to, co
powiedziałeś i o czym też miałem wspomnieć,
to bym go pewnie zjechał. Natomiast rzeczywiście odniesienie
do hipotezy, że
rzeczywistości
mogą być tak naprawdę czymś podobnym do
gier, to pewnie
ten film by był niewarty uwagi. Tylko że w tym
scenariuszu to nie jest tak do końca
jasno wyłożone, żeby przeciętny widz,
który ten film konsumuje, szybko to
pojął. Aczkolwiek tak naprawdę już na samym początku mamy jakieś
wskazówki, bo de facto zaczyna się to wszystko od
misji. Finał tej misji polega na dotarciu
do bossa, tak naprawdę do domu, w którym wbudowany
jest Bóg AI i w zasadzie to wszystko
wygląda jak gra. I jak wspomniałeś, w międzyczasie
poznajemy szczegóły z życia bohaterów
wybranych do tej grupy. Oni sobie żyją w świecie
zdominowanym przez technologię. Tutaj mamy kilka segmentów. Jeden o
nauczycielach, którzy wywołują
apokalipsę zombie uczniów
wpatrzonych w telefony. Mamy dziewczynę
uczuloną na technologię. Mamy
kobietę, której sklonowano syna. Każdy z nich ma
jakieś, jak to z bohaterami bywa,
słabości, ale każdy z nich ma też pewne
cechy szczególne, które pozwolą mu
przejść przez tą grę. Ta gra
niekiedy rządzi się
prawami, które są zupełnie nieoczekiwane.
Może się stać coś, możesz zostać zaskoczony, ale nie wiesz czym,
prawda? Nie będziemy tutaj wam zdradzać szczegółów, bo
odebralibyśmy wam pewnie
radość z tego filmu albo też mękę.
Jest jeszcze druga płaszczyzna, taka
symboliczna, filozoficzna, mówiąca nam, że pchamy
się w kierunku cyfrowej destrukcji,
przy czym nie trzeba do tego boskiego AI. Po prostu ludzie się
sami wygłupią i zgłupieją. Jest to więc też
film z przekazem i ja myślę, że troszeczkę, kiedy
uderzono w ten gong pod tytułem AI, czy też
uzależnienie od komórek,
cyberuzależnienie, bo tam też jest kwestia TikToka,
brain rotów poruszona, to myślę, że to troszeczkę
oderwało uwagę od tego, o czym
powiedziałeś, czyli od tej drugiej
albo nawet trzeciej płaszczyzny mówiącej, że to
jest specyficzny świat.
W niektórych scenach ten przekaz z
tym, że ludzkość się samounicestwi poprzez
uzależnienie od różnego rodzaju gadżetów, jest
chyba zbyt mocno wysunięty. To jest na
pewno film specyficzny. To wszystko jest okej, tylko ja mam,
nie wiem, czy to są zarzuty, pewne obiekcje co
do wykonania, bo wszystko jest okej, wszystko jest
fajnie. To nie jest
biedny film, to nie jest lichy film. Tylko że on po pierwsze jest trochę
za długi. Niektóre sceny się toczą i
toczą. W niektórych scenach się łapiemy na
tym, że one są absurdalnie przedłużone. Ale to może też w jakiś
sposób koresponduje z hipotezą gry, że ktoś
nie gra na tyle umiejętnie, że przegapia coś, co ma
wpływ na dalszy tok, prawda?
Tym bohaterom też się absurdalnie nie spieszy w tej grze. Oni są
osadzeni w takim wirtualnym świecie, który też podziwiają i to
w pewien sposób wpływa na ich zachowanie. Zmierzają do
tego domu na samym końcu, do tego zamku, jak w Mario.
Oni mają różne dziwne przygodyTylko powiem ci, że
po pewnym czasie, po tych dwóch godzinach
to zaczyna troszeczkę męczyć.
Ten film momentami jest bardzo
zapętlony, jest trochę odtwórczy. Czasami
oglądamy sceny, które już widzieliśmy i które
nie robią takiego wrażenia. To znaczy może na Amerykanach robią.
Oni się boją zombie, rekinów. W tym filmie rekinów nie ma, ale
są inne potwory. Może to na kogoś działa.
Może to musiało być, żeby zapewnić oglądalność,
ale nie wiem. Wszystko jest okej,
ale ja mam takie wrażenie, że ten film momentami jest męczący i
to w taki negatywny, czasami
infantylny sposób. I to się nie tyczy scenariusza,
tylko to się tyczy, powiem ci, konstrukcji postaci trochę.
I co jest zaskakujące, bo my rzadko
narzekamy na poziom gry. Znaczy ja
rzadko narzekam, często mówię, że aktorzy ratują film, ale
tu mi się wydaje, że było na odwrót, że oni go
dodatkowo trochę pogrążyli. Nie wiem,
czy swoją interpretacją tych postaci, czy po prostu tym, że
oni ten film spłycili. On mógłby
być ciekawszy. Nie musiałby być super poważny jak "Matrix",
ale wyszło trochę tak, jak w jakiejś komedyjce z lat
90. Ja miałem takie wrażenie. Mówię o finale, czyli
"Baw się dobrze i przeżyj". To jest opowieść
wieloaspektowa o konfrontacji z AI, o
zagrożeniach płynących z cybertechnologii.
My wiemy, to jest temat już dzisiaj oklepany, może nawet wymęczony. Nie
każdego zainteresuje, dlatego są te inne płaszczyzny.
Natomiast ten humorek
zaprezentowany przez twórców stał po prostu nie na
moim poziomie. Dla mnie to nie było zabawne
i może nawet nie za bardzo błyskotliwe. Wraz
z tym, że film jest przedłużony, to sprawiło, że
moje podejście do niego jest takie, jak
słyszycie. A ja powiem coś jeszcze
à propos zachwytów, a zaraz przejdę do
niezachwytów. Jeśli chodzi o zachwyty,
to właśnie ten humorek dla mnie był
też charakterystyczny dla humorku graczy. Ja
poznałem trochę to środowisko, patrzyłem na to
środowisko trochę z zewnątrz,
trochę tak jak do jeża
podchodziłem nawet. I tam humor jest
specyficzny. Tam, że cię zabiją w
kolejnej partii albo coś tam. Humory są
czasami w wykonaniu graczy,
powiedzmy, przeraźne albo
pszennoburaczane. To mi nie przeszkadza. Ja lubię
prostacki humor, ale
zwracam uwagę, że tak może być, że być może
te humorki serwowane w tym filmie,
zgadzam się, zdecydowanie za długim, to
absolutna racja, że on mógłby
być troszkę krótszy, to by mu tylko
dobrze zrobiło. Ale te humorki serwowane
są właśnie trochę w takim
klimacie growym, że tak się
wyrażę. Bo człowiek, kiedy ma
zabić kolejnego bossa albo coś ma zrobić,
to umówmy się, poziom refleksji wówczas
nie sięga filozofii. Nawet źle by się działo,
gdyby sięgał tej filozofii. Raczej jest bardzo
praktyczny i bardzo
prosty. Tak to określę.
To mi się wpisuje w pewną logikę
świata. Natomiast racja,
Piotrze, że ten film,
jakby to powiedzieć... Owszem, ja rozumiem, że
jego poszatkowanie, te różne
sceny, to też ma budować nastrój
growy, że pewne elementy, które się
pojawiają, również mają tę narrację
wzmacniać. Ale może nawet
powiem tak, że nawet ta drewniana gra
chwilami aktorów
się wywodzi z tego, że
gracze to są zwykli ludzie, prości
i oni wcale nie muszą być wybitnymi
aktorami, nie muszą być wybitnymi osobowościami.
Oni mają uratować growy świat.
Może z tego się to wywodzi, więc to by było bardzo konsekwentne
dzieło. A jednak, tu się z
tobą zgodzę w pełni, coś w tym filmie
gniecie, coś nas, za przeproszeniem, uwiera w
tyłek, bo ja nie wiem,
czy nie dałoby się jednak bez
wydziwiania, bez
cudowania zrobić filmu, który miałby to
samo przesłanie, niekoniecznie oczywiste. Tak jak
starałem się to państwu pokazać, że ten film można odczytać na
różne sposoby. Nie wiem, który jest właściwy. Ja sobie
ukułem taką, a nie inną teorię, bo jestem przywiązany do
teorii symulacji i jakoś ona mnie kręci i dlatego
tak ten film odczytuję. Być może można go odczytać zupełnie
inaczej, ale wszystko okej.
Tylko bardzo poważnie się
zastanawiam, czy tego filmu nie
dałoby się zrobić jednak inaczej. Mniej
kombinowania, więcej prostych
scen, wcale nie oczywistych, bo siła
tego filmu owszem, polega na tym, że te sceny
są czasami jakby zawieszone. Nie
wiadomo po co są niektóre sceny. To się później
układa, ale w rezultacie my dostajemy
dzieło, które nie porywa nas, bo
jaDoceniając pewien
kunszt scenarzystów i reżysera,
doceniając to wszystko, to jednak jakbym
powiedział, że się świetnie na tym filmie bawiłem,
to bym państwa okłamał. Wcale tak nie było.
Ja po prostu przywiązałem się do pewnej
wizji i pod tym kątem obejrzałem ten film
drugi raz i wszystko mi się zgadzało.
Ale jakbym miał powiedzieć:
ten film mnie porwał tak do końca, to chyba
nie. Ale z względów filmowych czysto nie
porwał mnie. Myślę, że dałoby
się ten film zrobić bardziej,
Piotr powiedział Matrix. Dobry pomysł. Bardziej
matrixowo, czyli bardziej wciągająco,
akcyjnie, bo tu akcji oczywiście jest dużo i
ona czasami jest absurdalna.
Okej, wszystko gra i buczy, ale
te przedłużane sceny. Być może
rzeczywiście, tak jak Piotr to sugerował, gracze
bywają niedoskonali. Wszystko okej.
Tylko ponad dwie godziny to już jest
jednak wyzwanie. Grubo ponad dwie godziny od
razu dodajmy. To jest jednak wyzwanie. Nie
jestem pewien, czy tak należało to zrobić.
Więc kiedy miałbym powiedzieć, czy ten film polecam, czy nie
polecam. Nie wiem. Po prostu nie
wiem. Być może z tego wszystkiego, co my tu
dzisiaj z Piotrem mówimy, państwo sami sobie
ukulają obraz i sami zdecydują,
czy wejść w tę grę, czy w nią nie
wchodzić.
To zgodnie z tradycją czas na
polecanki z pogranicza. I co ja w tej chwili
powiem? Powiem, że tej części
programu patronuje duchowo księgarnia
Galeria Nieznanego Świata na ulicy Kredytowej
2 w Warszawie. Księgarnia czynna od
poniedziałku do piątku, od 10:00 do 18:00.
Tam można buszować wśród papierowych książek.
A kto w Warszawie nie mieszka, do Warszawy nie
przyjeżdża, zapraszam na stronę
Nieznany.pl. Tam pełna oferta
książkowa. A ja na dzisiaj
przygotowałem następujące książki.
Pierwsza: „Czy chrześcijanin może być
buddystą?” Autor Jacek Konarski,
wydawca Kos. Lektura tej książki
wyzwala z lęków, które często towarzyszą
chrześcijanom w refleksji na temat buddyzmu
oraz utwierdza w przekonaniu, że można być
chrześcijaninem, a jednocześnie w jakimś
stopniu buddystą. A fakt ten
wcale nie musi świadczyć o jakimś zagubieniu w
sferze religijnej. Wręcz przeciwnie.
Autor w prosty i przekonujący sposób
podpowiada, jak poukładać elementy
wiedzy religioznawczej, aby mogły
służyć pogłębieniu chrześcijańskiej świadomości
religijnej. Bóg w tej książce nie jest
jakimś dalekim nieznajomym, lecz bardzo
bliskim przyjacielem, z którym autor
spontanicznie dzieli się wszystkim, z czego
składa się jego życie. Prosta argumentacja
daje do zrozumienia, że można Go odnaleźć
w każdym aspekcie życia. Nadzieję budzi również
sposób mówienia o piekle. Chociaż autor
daleki jest od myśli, że niebo można
osiągnąć tanim kosztem albo otrzymać je
wręcz za darmo, książka ta jest również
świadectwem tego, że o ważnych sprawach
można mówić nie tylko z powagą, lecz także z
humorem. Przypomnę tytuł: „Czy chrześcijanin
może być buddystą?” Autor Jacek
Konarski, wydawca Kos.
Druga książka nosi tytuł:
„Elementarna filozofia nowoczesnego
Różokrzyża”. Autor Jan van
Rijckenborgh, a wydawca
Rosenkreuz Pers. Nasze rozumienie spraw
duchowych jest często poważnie zniekształcone.
Zniekształcone przez postrzeganie i uwarunkowania
natury ja. W elementarnej filozofii
nowoczesnego Różokrzyża autor usiłuje
przebić się przez te uwarunkowania,
pozwalając nam spojrzeć na rzeczywistość
stojącą za nimi tak, jak to jest widoczne z punktu
widzenia wyższego, boskiego ja,
którego proces zmartwychwstania jest
nauczany w szkole Złotego Różokrzyża.
Przypomnę państwu tytuł: „Elementarna filozofia
nowoczesnego Różokrzyża”. Autor Jan
van Rijckenborgh, wydawca
Rosenkreuz Pers. Trzecia książka, którą dla
państwa przygotowałem, wyszła w serii
Biblioteka Apokryfów. Ta książka nosi tytuł:
„Ewangelia Filipa”. Wydawca Purana.
Ewangelia Filipa, tak jak Ewangelia Tomasza,
należy do tekstów apokryficznych napisanych w
języku koptyjskim. Odkrywano je począwszy od roku
1945 w grotach Nag
Hammadi w górnym Egipcie. Ta ewangelia
gnostycka z III wieku, prawdopodobnie
pełniąca rolę ówczesnego katechizmu dla
wtajemniczonych, wydaje się oryginalnym
świadectwem życia i nauczania Chrystusa w jego
czasach. Jako tekst przypisywany jednemu z
najbliższych uczniów Jezusa pozwala być może
odkryć jego bardziej ludzką
postać.Charakteryzującą się dużą
swobodą wypowiedzi i zachowania w stosunku do
otaczających go mężczyzn i kobiet.
Szczególnego znaczenia nabiera osoba Marii Magdaleny,
towarzyszki Mistrza oraz inicjalny
charakter ich związku i uosabiany
przezeń obraz powrotu do pierwotnej jedności
pierwiastków męskiego i żeńskiego. A ja
przypomnę: ta książka to Ewangelia Filipa,
wydawca Purana. W tej samej serii,
czyli w Bibliotece Apokryfów
wydawnictwa Purana, dostępna jest również
Ewangelia Marii Magdaleny. Piotr
rzekł do Marii: „Nauczyciel miłował cię inaczej niż
pozostałe kobiety. Powtórz nam słowa, które ci
powiedział i co nie jest nam znane”. Od
odkrycia manuskryptów z Nag Hammadi corpus
Ewangelii wzbogacił się o fascynujące teksty
przypisywane Tomaszowi, Filipowi, a nawet
Piotrowi. Wśród nich Ewangelia Marii
jest jedynym tekstem, za którego autora uznaje
się kobietę. Spisana około roku
150. jest cennym świadectwem
pierwotnego chrześcijaństwa. Tradycji, do której
prowadzi nas przekład ortodoksyjnego
teologa i filozofa Jeana
Yves'a Leloupa. Miriam z
Magdali, inaczej Maria Magdalena, kobieta
będąca pierwszym świadkiem zmartwychwstania,
przekazuje w niej tajemne nauki objawione jej
w widzeniu. Grzesznica z Ewangelii
kanonicznych ukazuje się tu jako bliska
przyjaciółka Jezusa, której zawierzono
słowa nieznane nawet apostołom.
Przypomnę: Ewangelia Marii Magdaleny,
wydawnictwo Purana, seria
Biblioteka Apokryfów. Czas, proszę państwa,
na sentymentalnik. Cóż ja mogę
powiedzieć? Może takie hasło:
czarnobylskie wspominki. Zapraszam.
Dzisiaj wspólnie z Arturem Wójtowiczem i
Piotrem Cielebiasiem na takie wspominki
czarnobylskie sobie pozwolimy.
Dzień dobry wieczór państwu. I cyk!
Kolejny odcinek
sentymentalnika wjeżdża na YouTube'a.
Mam wrażenie, że kogoś zacytowałem, ale
domyślcie się państwo kogo. A
dzisiejszy odcinek sentymentalnika
poprowadzę wspólnie z Arturem Wójtowiczem.
Dzień dobry wieczór. Witam serdecznie. I
oczywiście z Piotrem Cielebiasiem. Dzień dobry wieczór.
Dzień dobry wieczór. Dzień dobry wieczór.
Radość z tego powodu aż
promieniuje. We mnie nie tylko.
Tak, to w sumie słusznie, ponieważ
dzisiejszy temat będzie
promieniotwórczy, bo proszę państwa,
porozmawiamy — w związku z rocznicą
zbliżającą się — o
Czarnobylu, o pamiętnym roku, w
którym to był sobie wyleciał w
powietrze ten Czarnobyl.
Zaczynamy zatem. Panowie, jak w ogóle
wspominacie tamten czas? Jak to było?
Gdzie wtedy byliście? Co robiliście i jak
dotarły do was wiadomości o tym, że coś
tam w tym Czarnobylu się wydarzyło?
Pamiętacie może, jak informowały o tym media?
Powiedzcie coś. Arturze. Ja
powiem na początek może ciekawostkę. Kiedyś może sobie z
Piotrem o tym pogadamy u niego na kanale, jeżeli będzie
zainteresowany. Ale właśnie kwestia
Czarnobylu rzekomo była
przepowiadana w ogóle w Apokalipsie. To jest ciekawe,
dlatego że — to tak na wstępie —
Czarnobyl, czyli czarna bela,
a czarna bela po ukraińsku to piołun, prawda?
W związku z tym w Apokalipsie jest napisane, że
wystrzeli piołun, zaleje jedną trzecią część
świata i będzie katastrofa.
Ale wówczas, wtedy, kiedy to było wiosną
1986 roku, bo tak to
pamiętam troszeczkę przez mgłę,
było coś w tym, bym powiedział, takiego niepokojącego. Coś,
co gdzieś potrafi
wrócić takim jednym obrazem
albo jednym zdaniem, bo wszystko zaczęło się od takiej ciszy.
W ogóle my, z tego, co kojarzę, to zostaliśmy jako Polska
powiadomieni o tym wybuchu Czarnobylu przez Szwedów. W ogóle
to też była taka ciekawa sprawa z tego, co pamiętam, bo kiedy doszło do tej
katastrofy w Czarnobylu, ludzie bardzo długo nic
nie widzieli, a w Polsce, w tych realiach PRL-u,
to informacje nie płynęły tak jak dzisiaj.
Nie było internetu, nie było natychmiastowych komunikatów,
było radio, była telewizja. Przede wszystkim była kontrola tego, co
się mówi i kiedy się mówi. Więc
te pierwsze sygnały docierały
bardziej, bym powiedział, pocztą
pantoflową niż oficjalnie. Bo ktoś coś tam
usłyszał, ktoś miał rodzinę bliżej Wschodu, ktoś
wspominał o jakiejś awarii. Ale to wszystko było
takie, bym powiedział, niejasne i bardziej rozmyte. Dopiero po
czasie, kiedy te komunikaty się pojawiły, te komunikaty też były,
z tego, co pamiętam, bardzo krótkie, bardzo uspokajające, bardzo
zachowawcze, bez jakichś szczegółów,
bez dramatyzmu. Wielu ludzi wspomina,
ale ja też wspominam, bym powiedział, charakterystyczny taki
moment, kiedy zaczęto mówić o piciu
płynu Lugola. Nam kazano pić jodynę. To
już w ogóle było chrystwo nie z tej
ziemi.Pamiętam, ale była kwestia
płynu Lugola. To był taki nagły, masowy
odruch. Były kolejki, była nerwowość.
Rodzice, którzy prowadzili dzieci do punktów,
gdzie ten specyfik dziwny podawano. Nikt tak
naprawdę do końca nie tłumaczył,
dlaczego powinniśmy ten płyn Lugola
pijać albo tą jodynę, bo pamiętam, że my u nas
chodziliśmy do apteki, żeby jodynę brać.
Ale każdy czuł, że coś jest po prostu
nie tak. Najdziwniejsze było chyba,
w tamtym okresie czasu dla mnie jako dla dziecka, takie
rozdwojenie rzeczywistości. Bo z jednej strony w
mediach był ton bardzo spokojny, niemal
uspokajający, z drugiej u ludzi rósł
niepokój. Były pytania retoryczne, bo nie było na nie
odpowiedzi. Nie wiadomo było, czy
można wyjść na dwór. Patrzcie! Wtedy mogliśmy wychodzić na dwór, a jak
była pseudopandemia, to nie. Więc czy
można było wyjść na dwór? W ogóle jak deszcz pada,
były dyskusje, czy jak deszcz pada, to ten deszcz jest bezpieczny. To też
jest ciekawe. Pytania były, czy to
jedzenie w ogóle nie jest przypadkiem skażone? To były
konkretne lęki, ale jednocześnie brakowało
jasnych informacji. Dopiero z czasem
do nas, do Polski zaczęły docierać pełniejsze obrazy tego, co
tak naprawdę się wydarzyło. Ta skala katastrofy,
ewakuacja miasta Prypeć, dramat ludzi,
którzy znaleźli się najbliżej wybuchu.
Wtedy wiele osób poczuło coś na kształt zawodu czy
gniewu, że ta prawda była tak
długo dozowana. Ja po latach byłem na Ukrainie i też nie tylko
w Czarnobylu byłem i rozmawiałem z tymi ludźmi
dalej. Ile osób zmarło zaraz na
samym początku, to była po prostu tragedia. Dzisiaj oczywiście z
perspektywy lat tamten czas wspominam jako
taki moment, w którym pękła pewna iluzja
bezpieczeństwa, bo się po prostu okazało,
że to zagrożenie może gdzieś nagle przyjść,
może być niewidzialne, a jednocześnie będąc niewidzialnym
jest ono ogromne. I że ta
informacja albo brak informacji potrafi być równie ważny jak
to samo wydarzenie.
Ja powiem tak, może tutaj nie wspominam tego z
nostalgią, ale bardziej wspominam ten okres czasu z
refleksją i z cichym
pytaniem, które wydaje mi się, że wiele osób wtedy
sobie zadawało. To pytanie jest takie: ile
jeszcze rzeczy dzieje się gdzieś obok nas, o których my po
prostu nie wiemy? Piotrze, czy ty
masz jakieś refleksje czarnobylskie?
Oczywiście, że mam. Pytałeś, gdzie żeśmy byli
wtedy. Ja nie byłem jeszcze za
bardzo. Ja miałem dopiero być za kilka
tygodni. Osobiście nie pamiętam wydarzeń w
Czarnobylu, ale muszę powiedzieć, że
Czarnobyl zawsze nad nami wisiał. To był jeden
z głównych strachów mojego dzieciństwa. Coś, czego się
realnie bałem jako dziecko, bo wszyscy o tym
mówili. Dużo się o tym mówiło, o tym się słyszało doktora.
Prawdopodobnie lekarze
ciągle musieli o tym gadać, bo jakaś taka panika była.
Nasiąkłem tym jako dziecko. O wpływie
Czarnobyla mówiono dużo jeszcze na początku lat
90., kiedy ja to pamiętam. A potem się pojawiły książki,
filmy, reportaże. Ale tak zupełnie współcześnie, kiedy nam
przypomniano tą historię, najpierw się pojawiły dokumenty, pamiętam,
gdzieś w okolicach lat 2000. Potem się pojawiły
seriale, filmy dokumentalne,
niedokumentalne, fabularne albo paradokumentalne. O
tym się dzisiaj już mówi mniej wszystkim. Jeżeli się
opowiada, to mam takie wrażenie, że właśnie o tych likwidatorach,
o tym, jak to było niebezpieczne. Ale
nie mówi się o tym, jak to ludzie przeżywali.
Może z powodu tego, że nie było widać tego zagrożenia
i ludzie to przeżywali specyficznie.
Dodam tylko, że takim drugim straszydłem w tamtych latach była
dziura ozonowa, od której też żeśmy mieli wszyscy
umrzeć. Myślę, że do dzisiaj są ludzie
lekko przewrażliwieni na temat
Czarnobyla. Mówię o tym starszym pokoleniu.
Przecież ta legenda o żółtym czy zielonym pyłku,
który pojawia się na wiosnę na parapetach i
bywa przecież nazywany czarnobylem, też się nie wzięła znikąd.
Ale tak, wisiał ten Czarnobyl. Myślę,
że wiele osób nie jest świadomych, jak on bardzo wisi. Jeżeli chodzi o
osoby z mojego pokolenia, które mają problemy na przykład z tarczycą
i to są problemy niekiedy bardzo duże. Ja sam znam osobę,
i to chłopaka, który ma
z tym ogromne problemy. Przecież to jest choroba
głównie kojarzona z kobietami, prawda?
Tak mi się wydaje. Także
ten Czarnobyl gdzieś tam jest cały czas.
Mówi się o nim, ale
myślę, że gdyby to wszystko się
rozegrało dzisiaj, to miałoby dużo bardziej
daleko idące skutki społeczne. Przede wszystkim ludzie by
bardziej panikowali, takie mam wrażenie. Pojawiłoby się mnóstwo
teorii spiskowych. Zresztą o teoriach spiskowych za chwilę będziemy
mówić. Także ja to pamiętam z takiej specyficznej
perspektywy jako jeszcze nieświadomy uczestnik tego typu
zdarzeń, ale też taki uczestnik, który potem przez bardzo
długi czas słyszał o skutkach tego Czarnobyla. Nawet sobie
przecież w tych pierwszych latach życia człowiek nie wyobrażał, o co w tym chodzi.
Ja do
teraz na przykład, kiedy o tym słyszę, to
mam lekkie ciarki. Może one dzisiaj
nie występują już tak jak kiedyś, ale był czas,
pamiętamJako dziecko, kiedy słyszałem słowo Czarnobyl,
się bałem, bo nie wiedziałem, co się tam stało do
końca. Miałem może kilka lat. Pamiętam do tej pory,
że wyobrażałem sobie, że to było coś
niesamowicie brudnego.
To pamiętam. Coś takiego
absolutnie. Co się strasznie źle kojarzyło.
Gdzieś pomiędzy piekłem a gabinetem doktorskim.
Pamiętam, takie miałem wrażenia. Marku, a jak to było u ciebie? Gdzie cię
zastał Czarnobyl? Właśnie. Mam
masę wspomnień z tym związanych. Niektóre są
dziwne, bo ta katastrofa,
żeby historycznie to umieścić, zdarzyła się
między 25 a 26, gdzieś w
nocy, może bardziej 25 albo
26 dniu kwietnia.
Tego nie wiem. Natomiast ja w tym czasie
byłem uczniem pierwszej
klasy szkoły
pomaturalnej. Jeszcze wtedy nie byłem na studiach.
Było tak, że szkoła pomaturalna była dwuletnia,
ja po roku zrezygnowałem z jej usług i to
była właśnie końcówka tego pierwszego roku. I
tak było dziwnie w PRL-u, że pomimo, że była szkoła
pomaturalna, to obowiązkowym przedmiotem dla
tych uczniów, bo
byłem jednak uczniem, było
przysposobienie obronne. I mniej więcej,
już nie pamiętam, 25, 26, może 27,
trzeba by sprawdzić daty dzienne, ale gdzieś
bardzo w okolicach tego była lekcja
przysposobienia obronnego. I wtedy
moja klasa otrzymała znak, bo
akurat bawiliśmy się miernikami,
czujnikami, jak to się tam nazywa, miernikami
Geigera. I proszę mnie
dobrze zrozumieć, te mierniki nic nie
wykryły, ale w pewnym momencie na
lekcji zaczęły wyć przeraźliwie.
One trzeszczą, tak naprawdę trzeszczą, ale miały
tam jeszcze jakiś taki moduł wycia, więc zaczęły
wyć. I od razu uprzedzam, to nie było
wykrycie tego, że coś tam w Czarnobylu pierdyknęło i że
takie promieniowanie było. To był przypadek, ale
jakże znamienny przypadek. Dziwny przypadek,
tak jakby te przedmioty chciały nas ostrzec. Ja
oczywiście daleki jestem od
antropomorfizowania przedmiotów, które chciały nas
ostrzec. To tak bardziej, żeby było obrazowo mówię,
ale taki sygnał, taki znak otrzymaliśmy.
I jakież było moje zdziwienie. Ja wtedy byłem
namiętnym słuchaczem BBC z Londynu.
Gdzieś tak się zaczynała audycja o godzinie
21:30 i zaczęło się
bodajże tego samego dnia, kiedy te liczniki tak sobie
trzeszczały i wyły. Zaczęła się
audycja i zaczęła się tak niewinnie. Tam
był serwis informacyjny na początku i w tym serwisie
powiedziano, Artur mówił o Szwedach,
że szwedzkie różne badawcze
instytucje donoszą o
wzmożonym promieniowaniu, o jakiejś chmurze
i nie wiadomo skąd ta chmura jest, ale oni przypuszczają,
że ona napłynęła znad Związku
Radzieckiego. Takie to było nieostre,
ale było. Zameldowałem o tym swoim
rodzicom, żeby byli uprzedzeni.
Traktowałem to jako taką ciekawostkę, bo
było też tak, że różne komunikaty
napływały z ZSRR i człowiek nie
zawsze się tym przejmował. Ale następnego
dnia te komunikaty już były bardziej
konkretne, a zaraz potem zaczęły się
przepychać te wiadomości jednak do
oficjalnych przekaziorów.
I tak to się zaczęło, tak to zapamiętałem. Więc ja się
dowiedziałem o tym, że coś tam pierdyknęło,
dowiedziałem się z BBC, z Londynu.
Nie zapomnę do dzisiaj, jest to jakieś dla mnie
takie dziwne, nie chcę przesadzać w
przymiotnikach, ale dziwne to
trzeszczenie i to wycie tych czujników na lekcji
przysposobienia obronnego. Mam na to świadków,
bo grono moich znajomych również chodziło do tej
szkoły. Do dzisiaj to wszyscy pamiętamy
i wszyscy stwierdzamy, że to było
naprawdę bardzo dziwne. Tak to
pamiętam. A później jeszcze pamiętam, że ta świadomość była
różna, bo przecież jak
powiedziałem, że przełom 25,
26 dnia kwietnia, to zaraz potem był
1 maja. A 1 maja w PRL-u
to mus było, przynajmniej dla niektórych, iść na
pochód pierwszomajowy. Słowo mus jest
tu adekwatne, bo w niektórych miejscach to
było naprawdę pod naciskiem robione
i ludzi wypędzono na te pochody. I
pamiętam taką opowieść koleżanki
mojego ojca, która mówiła, też nie wiem, jaka była
tego przyczyna, że miała na sobie jakąś
bluzkę ze sztucznego. W
każdym razie były tam jakieś włókna sztuczne w tym
wszystkim i ona po tym pochodzie
pierwszomajowym zmieniła kolor. Więc tak
naprawdę to ja nie wiem, czy ja już wjeżdżam
na teren legend miejskich, czy to
była prawda. Tego nie wiem, nie weryfikowałem tego. Mój ojciec
zresztą też nie, ale poszła taka opowieść.... że
pani, która uczestniczyła w pochodzie
pierwszomajowym, kolor jej bluzki
nieco się zmienił. Takich opowieści,
tego rodzaju mniej lub bardziej
dziwnych, było w tamtym czasie całkiem sporo.
Ja nie wszystkie już dzisiaj pamiętam, ale było ich
naprawdę trochę. Na przykład po kilku
latach dowiedziałem się, że jeden z sąsiadów, który
miał taką małą
szklarenkę w ogródku,
ale już było ciepło, więc on tę szklarenkę
otwierał i tam miał pomidory.
Ona miała nie tylko
otwierane drzwi, ale podnoszone szyby, które można
było tak, jak w oknach dachowych,
klapnąć. To się mówiło, że się klapnęło i w związku z
tym to powietrze, ten ewentualny
opad spadał na te pomidory. A sąsiad był
maniakiem pomidorów i wcinał
je, jakiś czas potem oczywiście, bo one jeszcze czerwone nie
były. Wcinał te pomidory namiętnie. I
nie dożył końca
1986 roku. Tak go coś
zjadło nieprzyjemnego. Sami państwo wiecie
co. To znowu trudno oddzielić
prawdę od fikcji, czy też opowieść
narracyjną od tego, co się naprawdę wydarzyło. Tego
nie wiem. Raczej powtarzam to, w czym byłem
zanurzony. Te opowieści, w których byłem zanurzony.
To ja może przejmę pałeczkę, bo niektórych
rzeczy nie pamiętam. Mogę je tylko powiedzieć
z innych źródeł. To jest w ogóle fascynujący temat. Może
kiedyś powrócimy do teorii
spiskowych oraz różnego rodzaju miejskich legend towarzyszących
Czarnobylowi, ale takich legend zza wschodniej
granicy. Powiedzieliśmy, że to
zagrożenie nie było widoczne, że ono
przerażało bardziej od strony opowieści.
Zatem jakie były zachowania ludności w PRL-u
wobec Czarnobyla? Czy było widać panikę?
Co mówiły media? Czy media tą panikę
próbowały eskalować? To chyba nie, ale czy
niechcący eskalowały? Ja,
jak powiedziałem, wiele lat później widziałem,
obserwowałem jako dziecko niepokój co do Czarnobyla, taki
realny.
Oczywiście myślę w oparciu o to,
czego byliśmy świadkami, chociażby w czasie tak zwanej
pandemii. Myślę, że zachowania ludzi mogły być bardzo różne
i różne mogły być też sposoby
zapobiegania skutkom wybuchu
w Czarnobylu. Myślę, że wiele osób też sobie nie
zdawało sprawy z powagi sytuacji. Marku,
pamiętasz może jakieś szczególne
komunikaty, szczególne zachowania ludzi w
tamtym okresie, tuż po wybuchu?
Komunikaty pamiętam i to takie wredne
komunikaty, bo na przykład rzecznik
prasowy rządu, Jerzy Urban, w ogóle
mówił, że to wszystko było luz, w ogóle
nic nam nie grozi, wszystko jest gites i wspaniale
i w ogóle się nie ma czym przejmować. Wtedy pamiętam
magiczne słowo, ile to bekereli
wymierzyli i jak to się
przekłada na zagrożenie. I oczywiście zagrożenia nie było,
bo przecież trzeba było na te pochody pierwszomajowe
iść. Ale, co dziwne,
przecież w tamtym czasie odbywał
się, zaraz na początku maja, Wyścig Pokoju.
W 1986 roku Wyścig Pokoju,
kolarski wyścig. On pierwotnie, w takich moich
dziecięcych czasach, to był wyścig na
terenie trzech państw: Czechosłowacji, bo wtedy
jeszcze istniała, Polski i NRD. Ale w
1986 roku bodajże po raz drugi
zorganizowano na terenie czterech państw,
bo trzy wcześniej wymienione i jeszcze
Związek Radziecki. Tak starano się
dokooptować. I co najgorsze,
właśnie w pobliżu
Czarnobyla, bo w końcu te
miasta ukraińskie, w których wyścig się odbywał,
siłą rzeczy leżały blisko Czarnobyla
i nikt się niczym nie przejmował. Był jakiś
komunikat, że którzyś
kolarze z jakichś państw
odmówili udziału na terenie
Ukrainy w wyścigu, czyli tak naprawdę zrezygnowali
z wyścigu w ogóle. Tak na marginesie przyszło mi do
głowy, że warto by kiedyś przy okazji, skoro mówiliśmy już o
rowerach, to i o Wyścigu Pokoju porozmawiać, bo
dzisiaj chyba mało kto zdaje sobie sprawę,
jak potężna to była impreza
i jak oddziaływała na masową
wyobraźnię, na młodych ludzi i tak dalej.
Zostawmy, bo to nie temat na dzisiaj, ale ten wyścig
zorganizowano i też się nikt tym nie
przejmował. Co więcej, jak później się dowiedziałem,
podejmowano świadome ryzyko.
Wszyscy wiedzieli, że ten opad jest,
szczególnie tam na terenie Ukrainy, i że
to na pewno na zdrowie nikomu nie wyjdzie,
a mimo wszystko w celach propagandowych: „Widzicie,
rozumiecie, nic się nie dzieje, tu nawet kolarze jeżdżą”.
Zorganizowano ten wyścig właśnie
tam. To pokazuje, jak zakłamanym i wrednym w
gruncie rzeczy ustrojem była komuna.
Ta umowna komuna oczywiście, ten socjalizm realny, który
przerabialiśmy, bo tam nie liczył się
człowiek tak naprawdę. Chociaż dzisiaj niektórzy mówią, że wtedy było
lepiej, bo człowiek się liczył. On się tak samo nie
liczyłTu adekwatne słowo. Tak samo
nie liczył jak dzisiaj. Nikt się tym nie
przejmował. Chodziło o cele propagandowe i to było
widać. Pamiętam
jeszcze, à propos zachowań ludności, bardzo szybko
pojawiła się informacja najpierw szemrana,
później, o ile dobrze pamiętam, potwierdzona
nawet w jakichś przekaziorach, żeby
nie jeść czarnej porzeczki, że ona
jakoś kumuluje w sobie i tak
dalej. Ja się o tym dowiedziałem gdzieś
pocztą pantoflową i pamiętam jak
dzisiaj, to już kilka miesięcy potem jechałem, zdałem
egzaminy na studia i jechałem do
ojca i siostry, do takiej miejscowości
wypoczynkowej. Jechałem PKS-em i tam sobie
kobitki szemrały, żeby broń Boże
tej czarnej porzeczki w czekoladzie nie
kupować, bo to wszystko skażone, nic nie jeść i tak dalej.
Słuchałem, uszy miałem jak
radary. No i zapamiętałem.
Długi czas owej
czarnej porzeczki po prostu nie ruszałem.
Nie wiem, czy słusznie, czy nie. To nie ma większego znaczenia. Bardziej
opisuję w tej chwili stan
emocji i stan umysłu w tamtym czasie.
Człowiek łowił te wszystkie informacje dotyczące
potencjalnych zagrożeń. Mówiono, żeby sałaty broń Boże
nie jeść i w ogóle nie
korzystać z przydomowego ogródka, bo to na zdrowie może
nie wyjść. Ta historia, o której mówiłem wcześniej z
pomidorami, w jakiś sposób może o
tym świadczyć, może nie. Trudno powiedzieć. W
każdym razie te zachowania
wtedy porównałbym trochę do tego,
co się działo przy C19,
bo było bardzo podobnie pod
pewnym względem. Oczywiście wpuszczano wtedy ludzi do lasu,
a nawet nakłaniano, żeby żyć normalnie, ale z
drugiej strony poziom
szemranej propagandy, takiego
buntu ludzi cichego, że na
przykład skoro mamy iść na pochód, komuna się wtedy
waliła, to nie wszyscy tych przymusów słuchali.
Bardzo skromny był ten pochód. Zresztą i w ogóle
pochody w tamtym roku były skromne, bo część
ludzi wolała siedzieć w domu niż
iść na pochód, nawet jeśli coś im tam
groziło. Nie przesadzajmy, w 1986 roku
to już ci panowie z czerwonymi
legitymacjami mogli nadmuchać wszystkim, ale tam
zawsze były próby odgrażania się. Więc
znowu to taki był skutek, że część ludzi po prostu
na ten pochód nie poszła, bo miała to dokładnie w
nosie. Tak sobie o tym myślę. I
to był dziwny czas. Naprawdę bardzo dziwny.
Arturze, ty coś pamiętasz jeszcze szczególnego?
Ja pamiętam, bo ja jestem dziecko Petrochemii z Płocka, prawda?
Także tak jak tutaj wspomniałeś o tej sałacie, to mi się przypomniała
kwestia, że właśnie jak te wszystkie kwestie chemiczne są,
to rośliny jadalne, zwłaszcza
zielone, bardzo pochłaniają to wszystko. I
dlatego między Płockiem a Petrochemią, Petrochemia
oczywiście też jest w Płocku, ale na skraju
zrobiona była taka parowa i tam wtedy wpadli
na pomysł, że skoro jest ta parowa, to ta parowa będzie
genialnie odgradzać ludzi
od Petrochemii, w razie gdyby była jakaś katastrofa
albo coś. Oczywiście potem z biegiem czasu była też katastrofa w Płocku,
bo Petrochemia się paliła, akurat ja byłem świadkiem tego,
ale zrobiono, żeby to był taki teren zielony, niby trawą
obsadzili wszystko, żeby to w razie czego te
zanieczyszczenia wchłaniało. Fantastycznie. Tylko
problem polegał na tym, że te miejsca rozdano ludziom
jako działki, prawda? No i ludzie sobie tam działeczki
zrobili, kapustkę, sałatkę, wszystko.
To genialnie wchłaniało wszystko, co z Petrochemii. Ale
tutaj powiem szczerze coś takiego,
że rozmowa na temat,
jakie były zachowania ludności w czasach PRL-u wydaje mi się, że to
jest bardziej skomplikowane niż proste, bo
nie można tego tak stawiać na granicy panika, brak paniki,
bo w realiach PRL-u te reakcje ludzi były
naprawdę w mojej ocenie stłumione, rozproszone, często też
opóźnione, dlatego że nie było w ogóle rzetelnej informacji na samym
początku, tuż po tym, jak ta katastrofa w Czarnobylu
się zdarzyła, to nie było widać jakiejś otwartej paniki, bo ludzie
nie do końca wiedzieli, o co chodzi. Mi się wydaje, że tak jak w przypadku
tego całego Srowida byłaby sytuacja taka, że
gdyby wyłączyć telewizję i radioodbiorniki, to ludzie
też by się tym zbytnio nie przejęli, no nie? Wydaje mi się,
że głównie to było dlatego, że większość
społeczeństwa po prostu nie wiedziała, co się stało. No i media
niewiele o tym mówiły. Jeżeli już nawet mówiły, to mówiły
uspokajająco. No i to życie na pierwszy rzut oka toczyło się
normalnie, bo ludzie chodzili do pracy, dzieci gdzieś tam się bawiły na
dworze. To, co już wspomniałeś, Marku, odbywały się te
pochody pierwszomajowe, ale pod
powierzchnią zaczynało się, szczerze mówiąc, robić coś
zupełnie innego, bo najpierw pojawiał się niepokój, taki
cichy, taki rozchodzący się szeptem. Ludzie przekazywali
sobie te informacje z drugiej ręki, że gdzieś coś tam
wybuchło, że jakaś chmura idzie ze Wschodu, że
może to być niebezpieczne. To nie była jakaś panika w stylu
tłumów na ulicach, ale bardziej to
narastało takie poczucie świadomości, że coś
jest po prostu ukrywane.Wydaje mi się, że prawdziwą
zmianą nastrojów był moment, kiedy
zaczęto podawać dzieciom płyn Lugola. U mnie
nie było płynu Lugola, bo
jego
było niezbyt wiele. Nie dla wszystkich go starczało
i nas zmuszano do tego, żebyśmy pili na
łyżkach stołowych jodynę, bo to rzekomo miało
pomagać. Nagle to, co było plotką,
a było okrzykliwe jak nie wiem,
stało się realne.
Pojawiły się kolejki do aptek. Właśnie u nas, przynajmniej na
Mazowszu, po tą jodynę dziwną.
Była nerwowość. Były pytania retoryczne bez odpowiedzi.
Rodzice działali instynktownie. Jeśli kazano podać, to
znaczy, że zagrożenie istnieje. To był chyba
najbliższy moment zbiorowego
napięcia, jaki wtedy, w tym okresie czasu wystąpił, bo
w codziennym życiu widać były różne reakcje.
Dla mnie też, pamiętam, była ta sytuacja,
że mówiono cały czas, że trzeba unikać deszczu,
bo powietrze jest skażone. Jeżeli będzie deszcz,
to będzie też skażony, więc jak
był deszcz, to się nie wychodziło. Chociaż ja lubiłem na deszczu przebywać na
dworze,
ale w tym przypadku nie wolno było wychodzić na dwór, jak był deszcz.
Byli też tacy, co przemywali
owoce. Potem była sytuacja też ciekawej propagandy, bo
niektórzy w ogóle nie pili świeżego mleka. To też było ciekawe,
bo krowy jadły tą radioaktywną
trawę. Co innego wam powiem, że jeżeli nad
polem przechodzą druty z wysokim napięciem, to krowa nigdy w życiu nie zje
trawy spod drutu z wysokim napięciem. Ale wtedy tłumaczono, że
krowa je właśnie to mleko. Potem pojawiła się
teoria, że picie mleka prowadzi do białaczki. To
też była ciekawa sprawa. Z tego, co pamiętam, najpierw mówiono,
że picie mleka jest zdrowe. Nawet myśmy pięć złotych w szkole płacili,
żeby pić ten ciepły kubek mleka, a potem twierdzono, że to
mleko daje białaczkę. To była inna teoria.
Też mówiono, żeby prosto z pola niczego nie jadać. Tak naprawdę
część ludzi bagatelizowała tą sprawę. Troszeczkę z przekory, bo
twierdzili, że komuna kłamie, troszkę z przyzwyczajenia do
życia w ciągłej niepewności. Wydaje mi się, że też nie
brakowało czegoś takiego, co było charakterystyczne
dla tamtych czasów, bo w Polsce
zawsze istniała jakaś ironia, jakiś czarny humor, więc
były żarty o świeceniu w nocy, o
mutacjach. Krążyły też po zakładach, po
szkołach różne dowcipy z tego, co pamiętam. To był taki
sposób radzenia sobie z tym lękiem, kiedy nie dało się
tego lęku nazwać wprost.
Wydaje mi się, że społeczeństwo PRL-u było już
przyzwyczajone do tego, że oficjalne komunikaty nie
zawsze pokrywały się z rzeczywistością i dlatego
zamiast gwałtownej paniki pojawiała się
taka bardziej mieszanka nieufności,
kombinowania, cichego przystosowania.
Szczerze mówiąc, krótko powiem, nie było scen
z filmów katastroficznych, prawda? Nie było masowej
ucieczki, chaosu na ulicach. Wydaje mi się, że
było coś bardziej subtelnego, może nawet bardziej przejmującego,
bo ten strach narastał.
Ludzie tłumili ten strach. Tłumili dlatego, że nie
mieli pełnej wiedzy ani
realnego wpływu na tą całą sytuację. Marku?
Ja powiem jeszcze jedną rzecz, że
paniki rzeczywiście nie było, ale była
poczta pantoflowa. Nie wiem, jak to inaczej nazwać,
bo niby oficjalnie nie
było wiadomo, tak nie do końca.
Niby Urban mówił, niby „Dziennik” coś mówił, niby
to BBC nadawało,
ale informacja szerzyła się jak pożar na
suchym stepie. Ludzie wiedzieli.
Tylko to była wiedza
charakterystyczna, zupełnie inna niż w przypadku
COVID-19, bo ludzie byli
wówczas bardzo praktyczni.
Chłonęli informacje, wyciągali
wnioski i jak była informacja, żeby tego
nie robić, tamtego nie robić, to tego nie robili. I nie
dlatego, że wierzyli we wszystko, tylko dlatego,
że nauczyli się w komunie żyjąc, że
lepiej być ostrożnym, lepiej nie kusić
losu, lepiej nie
wyrywać się do przodu. I to działało.
Z takich rzeczy, które pamiętam z tamtych
czasów, to na przykład w Bydgoszczy nie
było masowej akcji wypijania
płynu Lugola przez dzieci. Była i nie
była, bo to znowu jest dosyć
charakterystyczne. Otóż najpierw pojawiła się
informacja, że przed szpitalem
MSWiA, to chyba tak się wtedy nazywało, chyba
dzisiaj też się tak nazywa. Czyli tak
mówiąc krótko, przed policyjnym szpitalem,
milicyjnym. Wtedy była milicja. Milicyjnym szpitalem
ustawiały się kolejki i to były kolejki
oczywiście partyjniaków i wszystkich ludzi związanych
z władzą, a właściwie tam przyprowadzali swoje
dzieci. Ile w tym prawdy nie wiem, ale wiem
jedno: ta plotka miała swoje
reperkusje. Jak poszła ta plotka, że
dzieci partyjnych piły płyn Lugola,
to natychmiast ludzie uruchomili
akcję, żeby zdobywać płyn Lugola i
poić nim swoje dzieci.Oraz
oczywiście środek zastępczy w postaci...
Oj, wyleciało mi z głowy.
Uleciało.
Skleroza, wiek, po prostu wiek. Skoro pamiętam
Czarnobyl. Jodynę. Też
serwowano tę jodynę, ale ludzie praktycznie to
wykorzystali. Skoro komuchy poją
swoje dzieci jodem, to my też.
I to było masowe. Po prostu ludzie wyciągali wnioski.
To była taka charakterystyczna dla komuny
formacja umysłowa polegająca na
tym, żeby działać praktycznie. Polak
wtedy był nie do zniszczenia, ponieważ był
właśnie praktyczny. On wyciągał
wnioski. Najpierw bardzo
uważnie obserwował, co się wokół niego dzieje i
wyciągał wnioski. To pamiętam z tamtych czasów,
wtedy nie wiedziałem, że to jest
budujące, ale dzisiaj z perspektywy patrzę,
to było budujące. Wtedy to społeczeństwo było
nie do rozwalenia, nie do utłuczenia.
Po prostu była pewna nomen omen
solidarność. Ale to nie o związek chodzi,
tylko ludzie bez względu na to, czy byli
bardziej po stronie komuny, czy gdzieś tam w zupełnie innych
kierunkach, byli jednak jakoś ze
sobą związani, byli jakoś w stosunku do siebie
życzliwi. Nie bezkrytycznie. Nie,
nie róbmy jakiejś krainy miłości,
ale byli bardzo życzliwi wobec
siebie. Dzielili się informacją, byli gotowi
pomóc, byli gotowi wskazać, gdzie na przykład ten
płyn można dostać i jak to załatwić, jak to
dawkować. Ta informacja płynęła.
To coś, co dzisiaj w ogóle chyba nie
funkcjonuje. Takie mam jeszcze wspomnienia.
Tutaj powiedzieliście o tych porzeczkach, o różnego
rodzaju artykułach
żywieniowych, które były niebezpieczne. Ja to też pamiętam.
Ja pamiętam też na przykład, że
unikano bardzo produktów
kupowanych od tak zwanych Ruski na bazarach.
Byli ludzie, którzy to kupowali, bo wiadomo,
w okresie transformacji
to był bardzo popularny cel na bazarach.
Na przykład u mnie. Natomiast była bardzo duża
nieufność. Pamiętam, że wszystko myto. Jeżeli coś
od nich kupione, latarkę czy coś, to myto.
Strasznie to pamiętam, to może był rok 1990,
1991, coś koło tego. Strasznie
mi to utkwiło w pamięci, że to jest jakieś takie fe, nieczyste to jest, że
nie ruszać. Były też historie
niesamowite na temat Czarnobyla, ale
takie, które ocierały się o paranormalia
nawet. Słynna opowieść o UFO w Czarnobylu, później, ale to
już dużo później, opowieść o Mothmanie w Czarnobylu.
I zupełnie w naszych czasach, już w
XXI wieku wchodzą filmy dokumentalne,
paradokumentalne i fabularne, które nam
pokazują Czarnobyl od tej strony
prawdziwej, tej najstraszniejszej, bo z
bliska. Mamy zdjęcia z
wnętrza sarkofagu. Mamy
wreszcie teraz już wycieczki
do Czarnobyla, ale ja pamiętam, że dla mnie osobiście
takim największym szokiem związanym z
tym miejscem, z tamtym wydarzeniem, to nie był żaden film,
nie był żaden dokument, to była książka Swietłany
Aleksijewicz. To było dla mnie szokujące.
Rozchodziły się różne teorie. Powiem ci, Marku, że
pamiętam na przykład tą o zmianie koloru
ubrania, chociaż ja ją wyhaczyłem jeszcze w czasie
spotkań z UFO, które miały miejsce w Związku Radzieckim. Tam też, kiedy mówiono,
że widziano UFO, to często na przykład firanka czy
sukienka, czy koszula zmieniały kolor. To jest ciekawe,
ale czy krążyły jeszcze jakieś inne opowieści? Takie już
bardzo, że tak powiem, odjechane. Arturze, pamiętasz coś?
Powiem ci szczerze, że te miejskie
legendy,
które gdzieś
tam się pojawiały, wydaje mi się, że były jednym z
najbardziej żywych części tamtych wspomnień. Bo w czasach
PRL-u, kiedy oficjalnie
informacje, bym powiedział, były nawet skąpe i jakieś
opóźnione, tą naturalną
przestrzeń wypełniały różne przecieki, różne półprawdy, różne
historie, które narastały z dnia na
dzień. Bo po katastrofie w Czarnobylu ludzie zaczęli sobie
różne rzeczy opowiadać, które dziś nazwalibyśmy po
prostu miejskimi legendami. Ale wtedy one brzmiały całkiem
naprawdę wiarygodnie, bo brakowało jakiegokolwiek punktu
odniesienia. Na przykład właśnie to, co ja mówię. Krążyły
u nas opowieści o tym
radioaktywnym deszczu. Mówiono, że te pierwsze
opady po awarii były najbardziej niebezpieczne, że one
parzą skórę, że zostawiają ślady na
skórze. Dzieciom zakazywano w ogóle wychodzenia na dwór.
Wtedy, jeśli ktoś wrócił przemoczony, od razu musiał się myć
i zmieniać ubranie. Ile w tym było prawdy, a ile
wyobraźni? Wydaje mi się, że trudno jest to rozdzielić. Były też
takie historie o skażonym jedzeniu, to, co mówiłem
odnośnie tego mleka. Mleko to w ogóle był symbol
zagrożenia wtedy, to powiem szczerze. Mówiono, że świeże
mleko ze wsi jest kompletnie najgorsze, a te
warzywa ze wsi to ciągną
całe promieniowanie z ziemi. Przynajmniej zwłaszcza najgorsze
były te, które nie były na zewnątrz, tylko była taka
pietruszka biedna albo taka marchewka, bo ona wyciąga
Te promieniowanie z ziemi. Niektórzy w ogóle przestawali kupować
pewne produkty, inni z kolei robili zapasy
z tego, co uznawali za bezpieczne. To była taka,
bym powiedział, oddolna strategia przetrwania, troszeczkę
intuicyjna, troszeczkę podszyta strachem. I
oczywiście były też najbardziej sugestywne opowieści
wtedy, mówiono w ogóle o mutacjach, że ludzie się
z dwoma głowami rodzą w Czarnobylu, że gdzieś
urodziły się zdeformowane zwierzęta, że ktoś
widział jakieś dziwne rośliny. Dzieci
kompletnie chore się wtedy miały rodzić. Te
historie naprawdę działały na wyobraźnię najmocniej,
bo dotykały przyszłości,
czegoś, czego nie dało się sprawdzić tu i teraz. Jeżeli
ktoś miał jakąkolwiek nawet, pamiętam, najmniejszą
deformację, na przykład ucho krzywe miał,
to trudno powiedzieć, że to było w formie żartu, ale często
mówiono, że to jest dziecko po Czarnobylu. Coś
takiego było. Krążyły
też takie przecieki z wojska
albo od jakiegoś znajomego lekarza. Ktoś stwierdził,
że ma pewne informacje. Te pewne
informacje są takie, że jest gorzej niż mówią,
że ta chmura rzekomo przeszła nad pół Polski,
a na wschodzie to już w ogóle kompletnie jest tragedia. Takie
przekazy miały szczególną siłę, bo wydawały się pochodzić
z bardziej wiarygodnych źródeł, nawet jeśli często były
kompletnie zniekształcone.
Wiecie co? Polacy mają
taką tendencję, że nawet jeżeli była II
wojna światowa i był Pawełek i rozstrzeliwali Polaków i wieszali,
to Polacy sobie robili jaja i malowali po murach w
dużej mierze. I tak samo podobnie było w przypadku
Czarnobyla. W czasie
Czarnobyla był naprawdę czarny
humor. Opowiadano różne żarty o świeceniu w
ciemności. Pamiętam,
ktoś gadał taką rzecz, że
jakiś facet miał trzecią rękę do pracy, bo
ileś procent normy trzeba wyrobić. Z tego, co
pamiętam.
Oczywiście były żarty, że rachunki spadną za prąd, bo po co
ma być ten prąd, skoro my sami świecimy.
To mogło brzmieć jakoś dziwnie,
ale wydaje mi się, że śmiech był wtedy jednym ze sposobów radzenia sobie z tym
całym napięciem. Z dzisiejszej perspektywy czasów
widać, że te wszystkie historie były próbą wypełnienia
pustki informacyjnej, więc ludzie potrzebowali zrozumieć, co
się dzieje. A skoro nie dostawali jasnych
odpowiedzi, to stworzyli je sami z różnych
kawałków, które gdzieś
usłyszeli, z informacji, z
własnych lęków. Może właśnie to jest chyba
najbardziej charakterystyczne, że nie tylko
same plotki,
ale oczywiście ta atmosfera
mogła robić nie tyle plotki, co sama
atmosfera robiła tak naprawdę inną kompletnie
rzeczywistość w tamtym czasie. To niesamowite opowieści o
kilkumetrowych grzybach czy świecących psach
utrzymywały się jeszcze długo. Zresztą do dzisiaj Czarnobyl
gości gdzieś w tym obiegu
informacyjnym. Tam czytamy, że są jeszcze ludzie, którzy mieszkają.
Duży problem był z psami przecież w tamtych okolicach i tak
dalej. Ale Marku, czy były jakieś odjechane
teorie jeszcze, które pamiętasz? Ja powiem z pewną
skruchą, że nie za dużo tych
odjechanych teorii pamiętam. Dlaczego?
Dlatego, że ja wtedy, tak jak powiedziałem, byłem
w czasie, kiedy kułem do egzaminów na studia.
Później zdałem egzaminy na studia.
Byłem, jak to się mówi, młody i miałem w
pompie. Cały świat mógłby się zawalić,
najważniejsze było to, że zdałem na studia
i w ogóle mam wakacje. Taki był stan
umysłu. Nie powiem, że akurat jestem z tego dumny, ale
tak to wtedy czułem. Piekło to
inni. Wszystko, co złe, to
oczywiście mnie nie dotyczyło wtedy i nie
chciałem. Dzisiaj analizując od
strony psychologii, to chyba nie chciałem wchodzić w to
głębiej. Odcinałem. Czysta psychologia.
Odciąłem pewne informacje.
Byłem, tak jak reszta społeczeństwa, bardzo
praktyczny. Wiedziałem, czego nie robić.
Może nawet z zapasem albo z marginesem i
nie robiłem tego. Ale poza tym, jak to
młody człowiek, chciałem żyć i korzystać z życia. W związku z
tym jakoś naprawdę
niespecjalnie wgłębiałem się w temat.
Wiedziałem, że to wszystko wina komuny, że to wszystko
ruskie, że to wszystko musi pierdyknąć.
A jeszcze wtedy bardzo modne było to, że...
Modne. Bardzo nośne było to,
że przecież Ruskie budują nam elektrownię w
Żarnowcu. To było
dla mnie ważne i na przykład gotowy
byłem przeciwko temu protestować, ale
to, że tam coś było w lipcu, w
sierpniu, to co się zdarzyło
pod koniec kwietnia, to była już historia.
Przynajmniej dla mnie. Więc stąd,
powiedzmy, mała refleksja nad tym wszystkim, co
się wydarzało. Ale ty, Piotrze, powiedziałeś o
książkach, w ogóle o tym, co wyczytałeś.
Muszę powiedzieć, że najlepsze podsumowanie tego,
jak dziwnie jest w Czarnobylu teraz albo
całkiem niedawnoPrzeczytałem w
opowiadaniu autora,
który dosyć często pojawiał
się najpierw w audycji, którą
prowadziłem z Wiktorem: Antologia
Bibliotekarium Warsztaty, czyli ABW.
Dzisiaj funkcjonuje w Radiu Paranormalium
audycja AWF, czyli Akademia Wszelkiej
Fikcji i tam pojawia się dosyć często
autor, który ukrywa się pod pseudonimem
Jurjan. On wydał książkę z
opowiadaniami science fiction i wśród tych
opowiadań znalazło się jedno opowiadanie, które
nie było science fiction.
Ja byłem redaktorem tego tomu w
wydawnictwie i ja dobierałem te opowiadania i
zdecydowałem się dobrać opowiadanie, które nie było
opowiadaniem science fiction, ale tak świetnie
pasowało do całego zestawu
opowiadań z różnych stron wszechświata,
z różnych dziwnych miejsc. To było
opowiadanie absolutnie realistyczne,
z wizyty w Czarnobylu
grupy, powiedzmy, nielegalnej wycieczki do
Czarnobyla już w
XXI wieku, gdzie oni tam się
kręcą. I to jest absolutnie
realistyczne opowiadanie, ale jego
nastrój i jego sceny
brzmiały tak, jakbyśmy czytali
jakieś opowiadanie postapo. Świadomie
zdecydowałem, że zupełnie niesciencefictionowe
opowiadanie znalazło się w zbiorze science fiction.
To świadczy o tym, jak
dziwnym miejscem był Czarnobyl, jak dziwnym
miejscem jest Czarnobyl, jak on
gdzieś odhaczył się — przynajmniej w
moim umyśle — odhaczył się bardzo mocno
i tak naprawdę nie da się tego
wyrugować. On będzie zawsze, dla mnie
przynajmniej, synonimem tragedii,
ale z drugiej strony czegoś dziwnego, czegoś, co jest
niemal fantastyczne, a przyszło do nas
ot tak sobie w 1986 roku.
Tak po prostu zameldowało się i powiedziało: „Oto
jestem. Katastrofa, potężna
katastrofa z nieobliczalnymi skutkami”.
Jakoś tak to we mnie siedzi. Bardziej obrazowo nie
potrafię tego opisać. Proszę państwa,
cóż, tyle o Czarnobylu. To
były wspomnienia
weteranów oraz wspomnienia
Piotra, który, muszę powiedzieć,
kiedy mówił o latach 90. na początku,
to ja już w ogóle wtedy takiej refleksji na
temat poczernobylowy nie miałem. Albo to
świadczy o tym, że byłem radosnym, młodzieńczym
głupkiem, albo po prostu tak mocny
był mechanizm wyparcia. U mnie przynajmniej.
Ale cóż, myślę, że ten sentymentalnik o
Czarnobylu powstał. To z mojego punktu widzenia
bardzo ważne. Pięknie dziękuję
Arturze za dzisiejszą audycję.
Dzięki ogromne. Tobie, Piotrze, również dzięki.
Dzięki. I słuchaczy zachęcam do
tego, żeby dzielili się swoimi wspomnieniami
albo opowieściami niesamowitymi. I cóż,
proszę państwa, do usłyszenia w
kolejnym sentymentalniku.
No i czas, proszę państwa, tradycyjny czas
na odrobinę literatury. Dzisiaj sporo
opowiadań, bo zaczynamy opowiadaniem
Jurjana „Powrót”, później
opowiadanie Tomasza Fąsa „Cyberchokej
i demokracja”. Później Jurjan „Języki
obce”. Następnie Marek Tomasik „Gorączka w
mieście”. Paweł Užva „Niezapowiedziany
gość”, a na koniec Maja Podolska
„Pan i pani Brown”. Serdecznie zapraszam.
Czyta Marek Sęk „Ivellios”.
Jurjan. „Powrót”.
Zbliżał się koniec tułaczki. Dom
był w zasięgu ręki. Ręki?
Bez wad przyzwyczajenia. Czułem.
Widziałem go nawet. W dolinie pośród
łańcuchów strzelistych gór. Radość
zalewała mnie falami energii. Miałem jej
pod dostatkiem, bo wreszcie nauczyłem się przerabiać
nawet te najgorsze emocje na wibracje
pozwalające trwać i tworzyć.
Kosztowało to wiele wysiłku. Krążyłem wokół,
obserwując jednocześnie wnętrze Cichej Przystani i
okolice wokół niej. Świat niezwykle
realny, twardy w dotyku, pachnący czym
zapragnę i wypełniony ukochaną
muzyką. Właśnie z tego względu wielbiłem
siebie. Czerpałem z jej dźwiękowej różnorodności.
Innych pomniejszych powodów nie było zbyt wiele.
Planeta na powrót kurczyła się.
Pozornie, bo to ja rosłem, a powinno być
odwrotnie. Chciałem wejść do mego domu,
poczuć radość całości, przywitać się i
połączyć. Widziałem zieloną kulę z każdej
strony naraz. Była moja i przeze mnie
powołana do istnienia. Tylko jedna w
bezgranicznym obszarze bezprzestrzeni,
stworzona z mojej najczystszej
energii.Przeszywająca mnie zewnętrzna
siła nie pozwalała powrócić w pełni.
Zaskoczony walczyłem, będąc tuż,
tuż na granicy światów. Falowanie
obrazu, migotanie i drgania
zniekształcały ponadzmysłową percepcję.
Czym innym jest uwięzienie w trójwymiarowej przestrzeni, a
zupełnie innym przerabianie każdej minionej chwili w
zaciszu miejsca, które zostało ku temu stworzone.
Nigdy wcześniej powrót nie był tak trudny, a ja
natychmiast potrzebowałem eonów spokoju.
Idąc korytarzem referowałem profesorowi podstawowe
ustalenia. Środek nocy.
Powietrze było czyste i rześkie. Efekt
wieczornej ulewy. Profesor co chwilę przecierał
dłonią zaspaną twarz i kiwał głową, nie okazując
zaskoczenia. Znałem go od lat.
Taki typ człowieka, a może i wiek.
Trudno zadziwić kogoś z jego doświadczeniem.
„Najpierw do bufetu” – wypowiedział słowa, patrząc przed
siebie. „Nieczynny o tej porze” –
zaoponowałem. „Nie zdążyłem w domu. Niech więc
będzie kawa z tego ustrojstwa na monety. Nie mam
wyboru. Nie obudzę się bez kofeiny.”
„Będzie świetny materiał dydaktyczny” – ciągnąłem temat.
– „Szkoda, że musimy się spieszyć. Za kilka godzin
mielibyśmy i film, i aulę pełną
studentów.” Obserwowałem, jak profesor główkował,
aby rozgryźć znaczenie piktogramów naklejonych na
obudowie automatu. „Proszę, niech pan to
załatwi. Normalnie nie korzystam z takiej
maszynerii. Espresso z mlekiem bez
cukru.” Zrezygnowany usiadł przy stoliku.
To niesłychany zbieg okoliczności. Wróciłem do
nocnej rozmowy. „Niechże pan łaskawie przypomni, bo
przez telefon nic nie zrozumiałem. Byłem
jeszcze w półśnie.” Ostrożnie, samymi ustami
próbował uszczknąć z kubka pierwszy łyk gorącego
naparu. „Na sali mamy trzy ofiary wypadku
komunikacyjnego, dwie martwe i jedną
podłączoną pod płuco-serce. Plan jest taki,
żeby przeszczepić serce i wątrobę.” „Dobrze,
ale po co te zwłoki? Rozumiem, że
mamy pozytywną informację z centrum transplantologii i
są organy.” „Mamy zgodę na przeszczep z tych
martwych na operacyjnej. Zespół właśnie pobiera
organy. Od jednego serce, od drugiego
wątrobę.” „Wysyłają to w Polskę?” – zapytał
zamyślony. „Nie. I tu jest ten
niesamowity przypadek. One idą do przeszczepu
u nas.” „Jak u nas?”
Podniósł na mnie wzrok. Oczy drgnęły,
co chyba oznaczało, że powrócił do pełnej uwagi.
„No właśnie. Poltransplant udzielił zgody.
Ofiary mają tę samą grupę krwi i dużą zgodność
genetyczną.” „To rodzina?” „Całkowicie obcy
ludzie. Imigrant z Iranu czy tam z
Iraku. Drugi to doktor. Ktoś z UW,
historyk prawa. I ten trzeci, biorca. Nie
wiemy jeszcze, kim jest. Ma serce przebite sporym
odłamkiem blachy. Wątroba wisi na włosku, ale to
akurat na własne życzenie.” „Przyczyna inna niż
wypadek?” „Tak. Alkohol i
narkotyki, a ostatnio leki. Nie pożyłby zbyt
długo bez wymiany.” „Czemu nie pobieramy od
jednego?” „Ten doktor ma zdewastowane
serce, ale lepszą wątrobę. Dlatego od
dwóch.” „Który jest nosicielem HIV?”
„Biorca. Ten ostatni o nieustalonych
danych.” „I mówi pan, że są sobie obcy i
cała trójka o dużej zgodności. To
faktycznie ciekawe. Jakie ma szanse?” „Z
nowym sercem i wątrobą dobre rokowania, jeśli wszystko
pójdzie tak, jak powinno. Oceniając według wyników,
ma silny organizm, na ile może mieć z
wirusem i dużo szczęścia. Uciekał
ratownikom kilka razy. Reanimacja trwała przy
wraku i w czasie transportu śmigłowcem. Nie
odpuścili. To chłopaki z naszego wydziału.
Skończyli kilka lat temu.” „Sądzi pan, że powinniśmy
przyspieszyć z metodą CRSPR przez
CES9?” Profesor zmienił temat.
„Przygotowania planowo powinny potrwać jeszcze kilka tygodni,
ale w zasadzie już dziś mamy wszystko, czego potrzebujemy do
edit singerów. Jeśli się uda, to
wyleczymy z HIV pierwsi w Polsce.
Gdzie nawet w naszej części Europy.
Warto spróbować.” „Postanowione.
Niech pobiorą zakażoną krew.”
Mój dom skurczył się i zniknął.
Poczułem, że wciąga mnie trójwymiarowa pułapka.
Narosło okropne uczucie skrępowania,
wciskanie w stalowy pancerz. Nic nie mogłem
zrobić. To prawo istniejące od
zawsze. Wracałem do ciał.
Widocznie co najmniej jedno przeżyło. Coś
poszło nie tak. Miałem uwolnić się od wszystkich w
jednej chwili i zakończyć pobyt na ziemi.
Czułem bliskość istoty, do której miałem zostać
wepchnięty. Nie byłem gotowy. Z
obrzydzeniem krążyłem coraz bliżej, starając się
odwrócić fazę i zablokować połączenie.
Trwało to chwilę, ale na dłuższą metę nie mogło być
patentem na zwyciężenie podstawowej reguły
wszechświata. Ciało żyje. Jesteś
z nim związany. Na dobre i na złe.
Do końca. Zauważyłem zmianę.
Obślizgłe, wilgotne wnętrze składało się z obcych
sobie składników. Złożyli je z kawałków
i ponownie obudzili do życia. Nikt
ich o to nie
prosił.Przyniosłbym
flachę. Kupiłem już nawet na stypę,
ale widzę, że jeszcze nie pora. Tak,
nie wypij sam. Chciałbym spróbować, jak smakuje
pogrzebówka. Podobno wypadek miałeś chwilę po
telefonie ode mnie. Nic nie
pamiętam. Naciągnięte mięśnie szyi nie
pozwalały poruszyć głową. Mówili w
wiadomościach. Jakiś debil wjechał na autostradę pod
prąd, pewnie pijany. Ten debil nie
pił. Mam jego wątrobę. Co ty gadasz?
No to do czegoś się przydał. Kargul, ale z
ciebie twardy skurwiel. Pokręcił głową z
niedowierzaniem, przypominając sobie urywki z
telewizji. Połatali mnie grubo, z tego, co
wiem. Wybudzili, a teraz dwa razy dziennie dają w
kroplówce coś przeciwbólowego. Jak przestaje
działać, to wszystko mnie napierdala. Jak sprawy?
Dobrze się ułożyło. Nie stresuj się tym.
Mówili coś, kiedy wyjdziesz? Kilka tygodni.
Zamyśliłem się. Bobas. Mam nowe
życie. Muszę coś przemeblować.
Podobno nagły wypadek, tragiczny, tak
działa na ludzi. Zmieniają się. Co chcesz
zmieniać? Daj spokój. Ogarniesz się, jak dojdziesz do
siebie. Trochę o tym myślałem. Chcę
się wykręcić z biznesu. Pomóż mi.
Słaby pomysł. Czym się zajmiesz?
Będziesz kucharzem czy walił wkły na bramce?
Jeszcze nie wiem. Cokolwiek. Mam sporo
kasy. Wiem. Nagła myśl trafiła
w sedno. Otworzy mały sklepik
muzyczny z winylami. Chłopaki tego nie
zrozumieją. Dlatego chcę, żebyś mi
pomógł. Nie wysypię się, jeśli o to ci
chodzi. Domyślam się, bo inaczej po
co mieliby cię szczyć? Powiedz im, że jak mnie
odwiedzałeś, to nie można się było ze mną dogadać,
że mnie całkiem pojebało od czasu tego wypadku.
Coś czuję, że bez kitu tak jest.
Trochę chyba jest. Mam dziwne myśli.
Wcześniej tak nie było. I te pieprzone koszmary.
Jakie koszmary? Co noc śni mi się
pustynia. Pustynia? No
tak. Wydmy. Piasek.
To twój nowy zapas w klepsydrze. I
tego się trzymaj. Podniósł się z krzesła i
wskazał na drzwi. Będę leciał.
Tomasz Fons „Cyberjockey i
demokracja”.
Gruby, lekko zachrypnięty głos wykonawcy muzyki
lokalnej od kilku godzin produkował się w sieciowym
radynku ku chwale konserwatywnych wartości.
Co jakiś czas przerywał mu popularny prezenter,
przypominając, jaki to ważny dzień dzisiaj mamy i jak
cały sektor liczy właśnie na mnie, abym o
właściwej porze kliknął w ikonkę głosu
upodmiotowienia pracowników korporacji informacyjnych
dominującego w regionie zrzeszenia konserwatystów.
Tego dnia bowiem odbywał się plebiscyt na lokalnych
administratorów sieciowych. W zasadzie co
chwilę były jakieś plebiscyty. Ten chyba jednak z
jakiegoś powodu był ważniejszy od innych. Nie za
bardzo wiedziałem dlaczego. Nigdy mnie to specjalnie nie
interesowało. Chyba zbierało się na deszcz.
Wieczorem miałem spotkać się ze znajomym na drugim końcu sektora,
więc pomyślałem, że dla zdrowia i niewielkiej oszczędności
dobrze będzie przejść się na piechotę. Po kilku dniach
siedzenia w pracowni pomiędzy maszynami multimedialnymi
powiew świeżego powietrza wywoływał u mnie dziwne
poczucie jakby odrealnienia.
Komunikator zegarkowy bombardował co rusz to bardziej
zdesperowanymi głosami społeczności lokalnej.
Korporacjoniści mają już przeszło 40% poparcia.
Jak można być tak głupim? To są ludzie bez
mózgu. Wiadomo, mózgi ostatnio
podrożały. Choroby psychiczne się mnożą. Sami
na siebie ześlą zagładę w ten sposób i cały sektor
pogrążą. To już jest normalnie
apokalipsa. Nie przeszedłem stu metrów, kiedy
zaczepił mnie młody człowiek o wielokolorowych włosach
postawionych w błyszczące czuby. Precz z
korporacją! Ta, pewnie, precz —
odparłem dla świętego spokoju. Stary, jeszcze nie
jest za późno. Musisz koniecznie kliknąć w
autentycznych antagonistów. Niby czemu?
No chyba nie jesteś aż tak głupi. Ogrzali się.
Korporacjoniści cię przekupili. A nie,
niestety. Właściwie to ostatnio w ogóle nie
najlepiej u mnie z kasą — dodałem na wypadek, gdyby
chciał jeszcze jakichś datków. Bo wszędzie są
czarne koszule, wszędzie! Korporacjoniści udają, że z
nimi walczą, a oni zgarniają całą kasę.
Twoją kasę, kumasz? Nie chciało mi się z nim
dalej dyskutować. Machnąłem ręką i poszedłem w
swoją stronę. Coś tam jeszcze za mną wykrzykiwał, że
jestem ignorant, prostak i chomik.
Nie wiem czemu chomik. Chyba takie sobie wymyślili
określenie na zwolenników opcji dominującej i w ogóle
wszystkich, którzy nie chcieli im przytakiwać. Po
drodze trafiłem jeszcze na grupę manifestacyjnie maszerujących
zwolenników absolutnej dyscypliny, wielką
trójwymiarową animację technokratów — jedynej
realnej opozycji oraz kompletnie pijanego
rzecznika ruchu autonomii jednorożców
agitującego, by kozom i psom rasy pudel przyznać
pełne prawa obywatelskie.Zdaje się, że
właśnie wśród takich stworzeń liczyli na największe
poparcie. Na placu w centrum sektora wyznaczono już
specjalne miejsce dla osób pragnących się otruć,
okaleczyć lub podpalić w geście protestu
przeciw wynikom plebiscytu. Czekała też pomoc
medyczna finansowana z budżetu lokalnego na
wypadek, gdyby ktoś sobie zażyczył jej udziału.
Wszak sektor po rozstrzygnięciu plebiscytu miał nie być już tym
samym sektorem i nie można było zmuszać obywateli do
dalszego życia w tych warunkach. Zdaje się, że
pierwszy samobójca już leżał. Nie chciał nawet
czekać na oficjalne wyniki. A może to był
tylko pijak? Wolałem za blisko nie
podchodzić. Z braku lepszych pomysłów kliknąłem
jeszcze od niechcenia w komunikator, żeby oddał głos
automatycznie, bazując na moich wcześniejszych wyborach i
preferencjach. Nawet nie sprawdzałem, co mu tam
ostatecznie z tego wyszło. Wreszcie, porządnie już
wymęczony, dotarłem do domu kolegi. „A
powiedz” — zapytałem od progu — „orientujesz się może, o
czym właściwie decydują ci administratorzy sieciowi, których dzisiaj
wybieramy? Takie wszyscy robią zamieszanie.”
„Och, ależ zupełnie o niczym. Sieć już od
dawna administruje się automatycznie, bez udziału
techników. Na wszelki wypadek usunięto w ogóle
interfejs użytkownika, żeby jakiś idiota z wolnych
wyborów niczego tam nie zepsuł.” „To dlaczego nie
zlikwidowali stanowisk, tylko cały czas robią szopki?
Nie szkoda nerwów? Co jakiś czas ktoś o tym mówi,
ale jakoś się to nie przebija. W zasadzie to
administratorzy sami musieliby zdecydować, że nie są
już potrzebni.” „A wiesz, to jednak
całkiem niezłe wynagrodzenie.”
Jurjan. Języki obce.
W sali na szczęście było chłodno. Cicho buczały
klimatyzatory doraźnie zainstalowane nad
drzwiami. Czekałem cierpliwie, aż członkowie komisji
porozkładają skoroszyty i notatniki. Wszedłem
do pomieszczenia razem z nimi. Byłem dziś
jedynym przesłuchiwanym. „Szanowne panie,
jesteśmy gotowi.” Przewodniczący wychylił głowę,
sprawdzając, czy nie było sprzeciwu. „Nie chcąc tracić
panów drogocennego czasu, postanowiłem, że będziemy się przedstawiać
w momencie zadawania pytań. Pierwszego o głos
poproszę księdza profesora Antoniego Balińskiego.
Profesor jest teologiem i filozofem, wykładowcą
w Katolickiej Akademii Teologicznej we Wrocławiu.”
„Dziękuję, ale może — ściszył głos
— najpierw uzupełnijmy podstawowe dane w
ankiecie.” „Tak, ma profesor
słuszność. Musimy zachowywać standardy.
Przypominam, że przesłuchanie jest zapisywane urządzeniem
rejestrującym dźwięk i obraz. Poprosimy pana o
imię i nazwisko.” „Harold Storm.”
„Rok urodzenia?”
„1958.
Lipiec.” „Tylko rok. Sam rok.”
„Dobrze. A gdzie?” „W Puławach.
Wszystkie informacje mamy sprawdzone i uzupełnione. Teraz
ze spokojną głową przekazuję głos profesorowi
Balińskiemu.” „Dziękuję. Czy jest
pan osobą wierzącą?” „Tak. Wyznania
rzymskokatolickiego.” „Od kiedy?” „Od
pięciu lat. Od kiedy przytrafiła się
choroba.” „A wcześniej?” „Byłem
ateistą.” „Co spowodowało tak fundamentalną
zmianę postawy?” „Jestem...
Przepraszam, ta kamera trochę mnie rozprasza. To się
często zdarza.” „Za chwilę pan o niej zapomni”
— z życzliwym uśmiechem wyjaśnił psycholog.
„Rewolucja w głowie, ciąg zdarzeń,
choroba, śmierć kliniczna, która była jej
wynikiem, a bezpośrednią przyczyną zmiany
poglądów, spotkanie z aniołami i
odwiedziny w piekle.” „Jak pan to
zapamiętał?” „Jako bardzo realistyczne
doświadczenie. Byłem w świecie, który był równie realny
jak ten pokój. Widziałem przerażające sceny,
ale także odczułem wielką miłość istot, które na co
dzień nazywamy aniołami.” „Bał się pan?” „To
zależało od moich przewodników. Chronili mnie przed
strachem i emocjami strąconych do piekła.
Czasem, kiedy chcieli, abym poczuł tragizm ich położenia,
można powiedzieć, że zmniejszali ochronę, uprzedzając mnie
o tym. Uchylali rąbek prawdy. Tak,
wtedy się bałem.” „Co dokładnie spowodowało w panu
zmianę?” „Zrozumiałem, czym jest prawda,
wiara i człowieczeństwo. Widziałem obrazy,
różne sceny z mego życia. Doświadczyłem przerażenia
i fal miłości, jakich nie miałem okazji poczuć w świecie
fizycznym. Skrajne doznania. To z mojej
strony tyle na tę chwilę.” „Świetnie.
Głos przekażę może w kolejności tak jak
panowie siedzą. Pan Edmund Rackiewicz,
biofizyk, profesor i wykładowca Uniwersytetu
Jagiellońskiego. Proszę bardzo.” „Dziękuję.
Naszym zadaniem jest zdobycie materiału do analiz. Ich
celem jest odpowiedź na pytanie, czy wizje, których doznają ludzie
w stanie śmierci klinicznej, to zewnętrzna rzeczywistość, czy
wytwór niedotlenionego mózgu. Bardzo proszę o
precyzyjne odpowiedzi. Czasem jedno słowo za
dużo lub zbyt mało może wypaczyć naszą ocenę
zjawiska. Czy spostrzegł pan, żeby postaci z
wizji zachowywały się lub poruszały niezgodnie ze
znanymi nam zasadami fizyki?” „Bardzo
przepraszam” — wtrącił się jeden z duchownych.
„Chyba nie powinniśmy nazywać tego wizją. W ten
sposób wywiera pan presję na świadku, presję
własnego światopoglądu.” „Może ustalmy, że
będziemy nazywać to rzeczywistością” —
dodał drugi ubrany w sutannę.Nie
godzę się na taką nomenklaturę. Czym jest to,
co widział świadek, dopiero będziemy ustalać.
Dobrze więc. Spojrzał wreszcie na
przesłuchiwanego. Proszę odpowiedzieć.
Chyba że mam powtórzyć pytanie? Nie trzeba.
Zacznę od postaci w piekle. Głównie leżały lub
siedziały z opuszczonymi głowami. Wyglądały na
wyczerpane, ale wiele razy widziałem rzeczy, które w naszym
świecie nie mogłyby się wydarzyć. Na przykład
gorejące ciała. Kiedy były już mocno zwęglone,
ogień wygasał. Czułem zapach spalonych
ciał. Słyszałem krzyki. Anioł przewodnik
poinformował mnie, że winowajca będzie odczuwał ból aż do
całkowitego wyleczenia. Wtedy otrzyma
jeden dzień uwolnienia, ale nie będzie to łaska.
W piekle nie istnieje takie pojęcie. Ma
przypomnieć sobie, jakim błogosławieństwem jest brak bólu
i proces zaczyna się od nowa. Można powiedzieć,
że to pierwszy przykład, bo normalnie człowiek spalony w
pożarze umiera. Byłem
świadkiem... W wielu miejscach widziałem
kłębowiska ciał kąsanych przez węże.
Jadowite węże. Nikt nie przeżyje
kąsania przez wieczność. Charakterystyczne
było także to, że moi aniołowie i ja nie
poruszaliśmy się, chodząc nogami. Raczej
płynęliśmy odrobinę nad ziemią. To
chyba wszystkie najbardziej jaskrawe różnice.
Mówił pan, że odprowadzali pana aniołowie w roli
przewodników. Skąd pan wie, że to byli
aniołowie? Czy tak się przedstawili? Nie
musieli. Czułem, że to anioły. Biła od nich
miłość. Wyglądali jak aniołowie. Trudno mi
to wyjaśnić. Po prostu wiem. Bardzo proszę
opisać ich dokładniej. Świetliste
postaci ze złożonymi skrzydłami i
może to najmniej istotne, ale mieli szlachetne
rysy twarzy. Czy wie pan, kim jestem z
wykształcenia i czym się zajmuję?
Przedstawił się pan jako biofizyk. Tak.
A gdyby na moim miejscu siedział zawodowy aktor, dobrze
przygotowany aktor, czy sądzi pan, że wykryłby pan
taką manipulację? Nie rozumiem. Nie
wiem. Sztorm rozglądał się bezradnie po
twarzach, szukając podpowiedzi. Szanowny panie
profesorze, to chwyt poniżej pasa. Bardzo
proszę – zaoponował duchowny. Czy
widział pan też demony?
Oczywiście. Ubrane na czarno w zwachmaniałe
stroje. Brudni i śmierdzący. Robili
różne dziwne grymasy. Uśmiech, bo
często udawali ten wyraz twarzy, to był wyszczerz
pogardliwy i sadystyczny. Wyglądali
szczególnie odrażająco, kiedy obrzydliwie się
oblizywali długimi jęzorami.
Proszę określić zapach. Spalenizny,
zgnilizny i bliżej nieokreślonego
wodoru kwaśnego. Taki kwaśny pot.
Dziękuję. To na razie wszystko. Jeżeli nadal w
kolejności, to teraz chyba ja, tak?
Przewodniczący skinął głową w stronę lekarza.
Sam się przedstawię. Jacek Murkow,
doktor nauk medycznych o specjalizacji
anestezjologia. Mam tylko dwa pytania.
Czy w pana bliskiej rodzinie występowały przypadki chorób
psychicznych lub nerwowych? Nie, nie
znam. Nikt się nie leczył. A czy pomimo braku
leczenia uważa pan, że ktoś powinien się
zdiagnozować? Raczej nie. Nie przypominam
sobie sytuacji, w której podważałbym zdrowie psychiczne
kogokolwiek z mojej rodziny. Jeżeli sięga pan po książki
lub decyduje się na obejrzenie filmu, jakie gatunki lubi pan
najbardziej? Z racji zawodu i wykształcenia w kierunku
historii sztuki staram się wybierać takie, które poszerzą moją
wiedzę. Tak więc książki historyczne,
monografie, pozycje popularnonaukowe z wielu
dziedzin, ale głównie kultura i sztuka, dziś
także religijne. Ogólnie pojęta fantastyka?
Nie, nie! Aż uniósł dłonie w geście
protestu. Absolutnie odpada.
Tymczasem ostatnie pytanie: czy będąc w
tamtym miejscu realnie lub pozornie dowiedział się pan
czegoś, czego wcześniej pan nie wiedział? Wiedza naukowa
lub fakty, które nie były panu znane, a dziś są możliwe do
weryfikacji? Wiele prawd o sobie samym i
o tym, że niebo i piekło istnieje realnie.
Nie był pan przecież w niebie. Tak, to prawda.
Tylko w piekle. Więc nie powinien pan twierdzić kategorycznie,
że niebo istnieje. To na zasadzie sztywnego
przełożenia. Jeśli część tego, co mówili, udało mi się
potwierdzić, to nie mam powodu uznawać, że pozostałe
informacje są kłamstwem. Rozumiem, ale
dociekliwość badacza nie pozwala mi zaakceptować pana
ostatniej odpowiedzi. Nauka tak nie działa.
Umówmy się, że o niebie nie będziemy dyskutować.
Dziękuję i oddaję głos. Chwileczkę
– odezwał się przewodniczący. Proponuję kwadrans
przerwy. Kawa, toaleta, ważny
telefon. Każdy może wybrać dwa z
wymienionych. Cenił swoje poczucie humoru.
Nachylony nad obrusem uśmiechnął się, dotykając językiem
czubka nosa i zatrzasnął sporej
wielkości notatnik.
Dłuższą chwilę schodzili po betonowych schodach oświetlonych
piwnicznymi lampami, których klosze chroniła plecionka z
grubego drutu. Na ścianach spękana glazura.
Przed tobą najgorsze. Te trzy sale. Tu
będziesz miał najwięcej roboty. Same marchewki.
Wskazał palcem na leżącego mężczyznę.
Weteran. Jest tu od pięciu lat. Podobno
jakiś profesor.Jeszcze jeden w kolejce do
podcierania dupy i przewalania po
materacu. Za długo poleżą na jednym boku,
to im skóra gnije i wtedy ciebie będą się czepiać.
Po wypadku? Można tak powiedzieć. W lesie
zderzył się z kleszczem. Zapalenie opon mózgowych.
Podobno pod czaszką ma galaretkę. Takie samo
świństwo jak u ciebie. Tylko ty tym ciągle smarkasz,
a on magazynuje. Ale dlaczego w piwnicy?
Mają klimę, trochę starych gratów do monitorowania
funkcji, normalną obsługę, czyli mnie i ciebie.
Okien i tak nie potrzebują. Ile czasu tu
pracujesz? Chyba wszystko o nich wiesz. Za
długo, żeby pamiętać. Powiem ci, co myślę.
Ty nie zagrzejesz miejsca jako salowy. Za
miękki jesteś, a to paskudna robota.
Uśmiechnął się z pobłażaniem, długim językiem
oblizując górną wargę.
Posłowie. Postanowiłem wykorzystać internet do
wymyślenia, a w zasadzie narzucenia sobie losowego
tematu na opowiadanie. To ma być dla mnie
sprawdzian. Jeśli uznam, że zdałem, tekst
prześlę do ABW. Szybka odpowiedź na pytanie: czy
można wymyślić coś i napisać na dowolny temat?
Tak, wiem, że można. Ale czy ja potrafię?
Długość opowiadania ograniczona ze względu na brak
czasu. Wpisałem w przeglądarkę hasło
„niesamowite”. Z założenia przeskoczyłem do pierwszego
wyniku na dziesiątej stronie. Niestety
Telewizja Republika. Spojrzałem na tekst.
Może nie będzie tak źle.
Niesłychane świadectwo. Ateistyczny profesor
odwiedził piekło i... Zobacz!
Ta historia stanowi jasny dowód na to, że ateizm,
bycie ateistą nie posiada żadnego umocowania
w nauce i życiu. Howard Storm był
jednym z nich, ale kiedy doświadczył osobistego spotkania
z piekłem, nawrócił się i doznał
prawdziwego przebudzenia. Profesor Howard Storm
urodził się w 1946 roku w stanie
Massachusetts. Przez 20 lat był profesorem sztuki na
Uniwersytecie Northern Kentucky. Jako ateista był
przekonany, że śmierć jest definitywnym końcem
istnienia człowieka. Do momentu, jak sam doznał
ciężkiej choroby i śmierci klinicznej w
1985 roku. Wtedy
zrozumiał, czym tak naprawdę jest prawda, życie i
człowieczeństwo. Największa telewizja katolicka na
świecie EWTN wiosną 2003 roku
wielokrotnie powtarzała wywiad z profesorem Howardem Stormem
o jego doświadczeniu. Posłuchaj i ty.
Marek Tomasik „Gorączka w mieście”.
Od rana słońce mocno grzało. Odebrałem
wieść kodowaną od agencji mej kochanej. Wolny
dzień mieć miałem. Na smartfonie swym odkodowałem.
Na imprezie balowałem. Towar dostarczono.
Adres podany, silnie strzeżony. Czas na
odzyskanie. Krótki maksymalnie. Nie wiem, jak to
zrobię, panie. Pięknie. Super.
Wyśmienicie. Na imprezie cosplayowej wieść mnie ta
zastała. W Mandaloriana kostium przyodziany
stoję cały potem zlany. Duszno,
ciasno. Boże drogi, cholera
jasna. Szturmować wieżowiec mi kazano, a ja
w tym cholerstwie. Aczkolwiek takie przebranie
w zasadzie na misję takową się nadaje.
Szkoda tylko, że tektura i plastiki słabo wyjdą w
starciu z przeciwnika bronią. Mógłbym przebrać się na
nowo, ale jebać, tak będzie
czadowo. I ten hełm cholerny, wielki,
szybka przyciemniana. Dobrze, że coś widać.
Duszno. Gorąc. O Jezusie!
Wyszedłem na zewnątrz z tej przytulnej, klimatyzowanej
hali. Na dworze gorąc, skwar,
upał. Lato w pełni. Słońce za
zenitem, a mi pół miasta do przejechania.
Pojechałbym swoją furą, gdyby nie to, że w warsztacie
stoi. Może jakaś taksa się zatrzyma. Nic
nie widać, nic nie słychać. O, akurat
autobus zajechał na przystanek. Chyba zmierzam w
dobrą stronę. Wsiądę do niego. Pośpiech wszak
wskazany. Duszno. Upał. O
Jezusie! Wlazłem do środka. Ludzi
pełno. Ścisk okrutny. Wszystkie głowy patrzą na
mnie. Widać nigdy nie widzieli Mandaloriana w rynsztunku
pełnym. To teraz zobaczą, jak prezentuje się
okazale. Stanąłem gdzieś przy rurce
jakiejś. Jedziemy dalej. Co ja bym dał za
mokrą szmatę na głowę. Jadę ściśnięty jak
makrela w tym dziadostwie starym. O Jezusie!
Zajechałem przed wieżowiec. Wysokim był
cholernie. Pomyślałem, jakby zacząć
akcję. Wejść jak taran i narobić syfu, czy
kombinacji użyć mych najlepszych? Postawiłem na
to drugie. Wkroczyłem do środka. Teren
duży, pusty. Trzech strażników.
Straszą metalowykrywacze. Recepcja na końcu,
windy obok. Bułka z masłem. Dwudzieste
piąte piętro celem mej podróży. Kamer
pewnie pełno. Mam nadzieję, że dam radę.
Ruszyłem przez bramki metalowe. Ochrona spięła
się niemiłosiernie. Nie zapiszczałem. Nie było
powodów. Blaster wiszący w kaburze na udzie
tylko plastikowy był w swojej naturze. Straż
odetchnęła. Machnąłem plakietką fikcyjnej agencji
najbliższemu typowi. Ja do prezesa —
przez hełm sapnąłem. Trochę zdrętwiał nasz
kolega. Pod przykrywką działem
wielką.Na inteligencję tutaj nie liczyłem.
Co najwyżej na mięśnie baczyłem. Odstąpili
wcale szybko. Podbiłem do recepcji. Tam
czekała na mnie brunetka. Całkiem niezła zresztą.
Rozpiętą koszulę miała. Duszno. Upał.
Boże drogi. Sknery na klimatyzacji
oszczędzali. Ciekło ze mnie jak z rynny po
monsunie. Ładna pani zza biurka zapytała
o powody mej wizyty. Jakąś głupotę jej
opowiedziałem. Chciała dowodów. Plakietkę
nędzną dałem. Popatrzyła podejrzliwie.
Zapytała, czy Sheridan leży w Montanie, czy w Wyoming.
Co ja? Mapa? Jezus Maria! Nawinąłem
jej makaron na uszy. Zestaw kłamcy numer trzy
ruszył. Łykała wszystko jak pelikan młody.
Rozmowa się kleiła. Ochrona więc ostygła.
Nagle dziewczyna weszła w jakieś szczegóły. Coś o swoim
życiu trękotała. O Wyoming, o Montanie.
Z kim tam była, kogo nie lubiła. Z tego wszystkiego
najciekawsze miała plamy na pulpicie. Duszno,
sucho w gębie. O Jezusie! Pożegnałem
się uprzejmie. Na 27. piętro
pozwolenie dano. Jakoś niżej sam
zejdę. Wparowałem do windy. Zauważyłem
kamerę. Trudno, mówię sobie. Po kieszeniach
grzebię. Znalazłem nagrodę mą stanową.
Jaja niezłe. Nie pisnęła wcześniej.
Uniosłem trochę hełm do góry, pociągnąłem dynksu z grubej
rury. Nektar bogów, destylat
nieskazany. Coraz mocniejsze walę trunki,
lecz denaturat jest jeszcze dla innych ludzi. Tak
nisko zniżać się nie muszę, chociaż tutaj
znajdę chłodu odrobinę. W gardle gryzie.
Lekki stres odchodzi. Duszno, parno,
ale w gębie dobrze. Boże drogi.
Wysiadłem na wyznaczonym piętrze. Szukać schodów
zacząłem. Winda mi już nie pomoże. Jakiś
ochroniarz się przypieprzył. Kim ja jestem i co ja
tu robię? Wyłożyłem sprawę jak Szekspira na
anglistyce. Łyknął wszystko. Dał mi spokój,
ale jeszcze spytał, czy mam ogień. Duszno,
gorąc, a pocałuj ty mnie w...
Gościa w złości ogłuszyłem. Przy klatce
schodowej właśnie byłem. Ciało na schody wciągnąłem
i pistolet mu zabrałem. Dobry sprzęt tu mają.
Glock 17. Zawsze taki chciałem.
Zszedłem z łatwością dwa poziomy niżej. Tam
niespodzianka. Drzwi na kartę magnetyczną mocno
zapieczętowane. Węszyłem wcześniej takie trudności,
ale skąd tu wziąć wihajster, by dostać się do tych
włości? Może z kopa by otworzyć.
Pewnie jakiś alarm tutaj mają. Eh,
parno, coraz suszej w gębie. O
Jezusie! Wróciłem się do koleżki ze
schodów. Przeszukałem go pod kątem plastikowej
karty. Znowu zawód mnie ogarnął.
Pierwszy, że tak dzisiaj parno. Drugi, że tak
trudno będzie przedmiot zgarnąć. Wróciłem do
drzwi. Oparłem się o nie smutno.
Rozmyślałem nad tym, co dalej będzie. Chyba
nic dobrego. Pipisz będzie. Wtem
jakieś kroki usłyszałem. Zza wrót zamkniętych
dochodziły. Raz kozie śmierć,
ryzykować będę — pomyślałem. Zapukałem
głośno. Raz, drugi, trzeci. Jakiś
głos niski posłyszałem. Mówię, że karty
zapomniałem. Drzwi po chwili się otwierają.
Boże drogi, duszno. Upał. Kto
tu wchodzi? Wystrzeliłem jak pocisk z
procy. Dwoma ciosami gościa w ciemność
posłałem. Rozejrzałem się dookoła. Jeszcze
cicho wszędzie, jeszcze głucho wszędzie.
Podszedłem do korytarza załamania. Wychyliłem
łeb swoń głupi, by rekonesans zrobić niedługi.
Trzech gości przy drzwiach stróżowało. Waga
lekka, krótka broń wisiała. Jak na przedmiot
znacznej wartości przeceniają swoje możliwości.
Wypadłem zza winkla. Oddałem trzy strzały.
Trzy głowy krwią eksplodowały. Wsadziłem
palec za kołnierz. Na siłę poluzować chciałem.
Sucho w gębie. Znowu się napić trzeba
będzie. Podbiegłem do ciał.
Przeszukałem. Jakieś karty magnetyczne w ręce
dostałem. Przyłożyłem do czytnika.
Zielone światło do mnie zamrugało. Drzwi nie drgnęły
mimo tego wcale. Kodu jeszcze potrzebowały.
Jezus słodki! A myślałem, że już wszystko
dobrze będzie. Miałem krótką chwilę do
namysłu. Mawiają, że pierwszy pomysł jest
najlepszy. Wystrzeliłem cały magazynek w
urządzenie numeryczne. Liczyć na coś chciałem?
Na cud chyba co najwyżej. Cud się zdarzył.
Zbitek stali i szkła pancernego rozszedł się na
boki. Wkroczyłem do środka, swój cel
namierzając. Błękitny sześcian. Kryształ
jakiś na postumencie zostawiony.
Ktoś krzyknął. Ktoś przebiegł obok mnie.
Dostał w łeb. Padł nieprzytomny. Na
białym kitlu czerwone plamy wykwitały. Ktoś
darł się jeszcze. Jakiś cios wymierzyłem.
O Jezusie! Zgrzałem się jeszcze.
Zaraz ledwo dychać będę. Omiotłem
wzrokiem pomieszczenie. Część kryształu,
tesseraktem zwany, pokruszona, rozpuszczona była.
W fionkach błękitem przed oczyma mi majaczył.
Jak mi w bazie powiedzieli, przypadłości me wyleczyć tym
chcieli. Złapałem za jedną. Hełm uniosłem,
duszkiem wychyliłem. Smakowało to nijako.
Chyba się nie rozchoruję.Targnęło mną
zawzięcie, w kiszkach zaburczało, jednak
najgorsze się nie stało. Bączka tylko
wypuściłem. Szkło rozwaliłem. Nic więcej nie
poczułem. Cholerstwo chyba nie skutkuje.
Sięgnąłem po piersiówkę. Tylko to
lekarstwo. Jezu drogi.
Tesseract do jakiegoś wora spakowałem.
Myślałem, że to gówno ciekawsze będzie. Na
korytarzu wzburzone głosy już słyszałem.
Dokąd uciec? Wystrzelać sobie przejście?
Okna biurowca przykuły mą uwagę. Brawury
popis dać chciałem. Chyba nie. Jeszcze
pożyć trochę chęć miałem. Wtem wyrzutnik
liny w kącie wypatrzyłem. Taki przedmiot tutaj
sobie leży? Dziwne to, nie spodziewałem się
takich rzeczy. Krzesło w okno poleciało. Sporą
pajęczynę uzyskałem. Posłałem drugie,
trzecie. Wiatr przez dziurę dmuchnął we
mnie. Dobry Boże, trochę
chłodniej będzie. Wystrzeliłem linę w dach
sąsiedni. Po mojej stronie do jakiegoś słupa
przywiązałem. W kieszeni dymne kulki wymacałem.
Nigdzie się bez takich nie poruszam. Zboczenie
zawodowe. Chuj. Wszystko wyrzucam. Pod osłoną
dymu po linie zjeżdżam. Za mną broń terkocze
strasznie. Już po chwili na budynku
wylądowałem. Na finał tej komedii nie
czekałem. Wbiłem się na ostatnie
piętro. Szybko w głowie obliczyłem. Lepiej
windą zjechać. Szybciej chyba będzie. Tyłem
budynku się wymknąłem. Obławy uniknąłem.
Biegnąc zgrzałem się okrutnie. Potem
drogę swą znaczyłem. Boże drogi.
Wieczór w domu, zimny prysznic, butelka w
dłoni. Zrobiło się chłodniej. Wreszcie
założyłem luźne spodnie. Mandalorian
płoną gdzieś po drodze. W wiadomościach o napadzie
mówią sroce. Jak to dobrze, że minął już
ten dzień cholerny. Jutro do biura, do
roboty. Oddać ten kryształ cholerny.
Dobrze. Boże miłosierny.
Paweł Łużwa. Niezapowiedziany gość.
Opowiadanie nagrodzone w konkursie Rubieże
rzeczywistości.
Lucyfer. „Zostaw ją!”
Do wybielonego czarnoskórego mężczyzny dobierającego się do białej
laski podszedł człowiek w czarnym garniturze i
lekko go odepchnął. „Bo inaczej, mój kochany,
pożegnasz się z tym lokalem na stałe, a i nosa
ci przetrę.” Roześmiał mu się prosto w twarz.
Intruz przerażony pognał w głąb pomieszczenia.
„Bardzo dziękuję, panie L.” powiedziała blondynka do
eleganta. „Czy mogę pana o coś zapytać?”
„Ależ proszę.” Jej wybawiciel poprawił okulary
przeciwsłoneczne i uśmiechnął się szarmanckim uśmiechem,
z którego słynął ponoć zarówno w niebie, jak i w
piekle. „Pytaj śmiało, kochana.”
„Mogłabym dzisiaj skończyć nieco wcześniej, proszę pana?” Spytała
lekko zarumieniona. „A masz jakiś ważny
powód, Jess?” „Jimmy dziś po mnie wpadnie.
Planujemy romantyczny wieczór we dwoje.” Odparła.
„Mogę?” „Na randkę? Ależ proszę
bardzo.” Uśmiechnął się życzliwie pracodawca.
„A wyjść wcześniej?” Spytała lekko
zmieszana. „To również” dorzucił, gdy
naraz w jego kieszeni zaczął wibrować telefon.
Zaniepokoił się, że to dzwoni szef.
„Słucham?” Przyłożył telefon do ucha i opuścił
lokal. „Siemaneczko mordo” zadudnił
głos po drugiej stronie połączenia. „Jak tam ci
dzionek leci, Lucek?” „Jezu, to ty?”
Spytał, ruszając w stronę willi swego pracodawcy,
gdyż miał mu do przekazania kilka rzeczy. Zastanawiał
się również, czy mógłby tej swojej pracownicy załatwić
awans do nieba, czy to byłoby już powyżej
jego kwalifikacji. „A kto inny mógłby
dzwonić, brachu? Powiesz mi wreszcie, jak tam u ciebie
leci?” Roześmiał się rozmówca. „Bardzo
dobrze. A czemu pytasz?” „Bo moglibyśmy dzisiaj
zrealizować nasz plan.” „Jesteś tego
pewny?” Spytał zdumiony pan L. „Im
prędzej, tym lepiej. Ja już z tym człowiekiem zaczynam powoli
dostawać pierdolca.” „A co ci zrobił?”
Roześmiał się Lucek. „Toś ciągle pierdoli, że
szatan podjebał mu ulubieńca.”
Diabeł. Łysy mężczyzna w idealnie
dobranym pod charakter czarnym szlafroku siedział przy blacie
i polewał whisky, gdy do jego willi wbił
pan L. „Co się stało?” Machnął ręką
i odrobina zawartości butelki wylała się na gazetę z
dość ciekawym, jak sądził, artykułem. „Diabeł
pozywa Boga o zniesławienie. L kurwa,
ja to zamierzałem przeczytać.” Wskazał na zadrukowane
szpalty. „Sprawa jest, panie gospodarzu.”
Rzucił przybysz, podchodząc zasapany, jakby przebiegł
cały maraton. „Jaka?” Łysy, niezadowolony,
cisnął gazetę do śmietnika. „Gościa będziesz
miał.” Wysapał L. „A kogo tu
przywiało?” „Boga.” Odpowiedział, tym
razem nieco głośniej. „Co? Możesz to
powtórzyć? A czego ten idiota ode mnie chce i skąd w
ogóle wiesz, że ma się tu pojawić?”
„Rozmowę miałem.” „Z tym kmiotem?” „No
niekoniecznie. Wiem jednak, że chce cię
odwiedzić.” Pan L postanowił sobie klapnąć
na krzesło. „Ty! Kto ci kurwa pozwolił
usiąść?” L chciał się podnieść, ale szatan jedynie
roześmiał się i postawił przed nim
kieliszek.Napij się ze mną i powiedz wreszcie,
kto tam do ciebie dzwonił. — Polał mu whiskey.
O sobie również nie zapomniał. — No
Jezus. Jezus dzwonił. — To oni się
pogodzili? — zapytał zdziwiony Szatan. —
Wy też w sumie byście mogli. — Hola, hola!
— rzucił gromkim głosem Łysy. — A co on ci takiego
zrobił? — Ten skurwysyn wszystkim rozpowiadał, że
oglądam My Little Pony. — Wielka mi
zniewaga — roześmiał się pan L. —
Wypierdalaj! Gospodarz wyrwał mu kieliszek z
dłoni i opróżnił go jednym haustem.
Bóg. — Daleko jeszcze? — zapytał
starszy brunet z gęstą brodą i w białej koszuli,
grzejący tylne miejsce w aucie. — Daleko?
— O Boże, z tobą to kurde jak z dzieckiem —
rzucił oburzony kierowca. — No ale... — Jakie
ale? — walnął ręką w kierownicę. — Ja to
chociaż nie wożę ludzi cholera wie gdzie. — Patrzcie,
patrzcie. Tatuś stworzył świat, a nie wie, gdzie jest. —
Bardzo śmieszne, Jezu. — No ale taka jest
prawda. Popatrz, jedziemy kurczę w gości do
kogoś, a ty kurde w samych gaciach. No weź wiochy nie
rób, coś se chociaż wyczaruj. — A co,
mam się w garniaku jak ty pocić? Bardziej
przystoi. — Taa, do tego diabelskiego
popaprańca w garniturze, jeszcze czego! — Noż ja
pierdolę. — Ponownie walnął dłonią w kierownicę
szofer. — Ojciec, gdzie się podziała twoja kultura?
Ty myślisz, że wszystko kręci się wokół ciebie? — Jeśli
chodzi o tego posrańca, to jak najbardziej. — No
ja nie wierzę. Zaczynam w ciebie wątpić, Boże.
— Koniec dyskusji. Włączyć ci coś do słuchania? —
Michela. — Wiesz którego. — Coś ty się tak tego
typa uczepił? — Bo gościu dobrze śpiewa. No
ale jak nie masz — rzucił po chwili zniecierpliwiony
— to daj piciu. — Co? — Wódy daj. —
Tutaj? — A masz z tym jakiś problem? — Chcesz,
żeby mnie posadzili? — Za co niby? Przecież to
ja chcę pić, nie ty. — Nie. — No weź
daj. — Wyciągnął w jego stronę ręce. —
Zabieraj te łapy. — Jezus próbował odepchnąć jego
paluchy od swojej głowy. — Spokojnie, synuś
— usiłował uspokoić go ojciec. — To zamknij się.
Musisz tyle chlać? Przez twoje picie tylko kłopoty
mamy. Jak na zawołanie samochód wpadł w poślizg
i jak to się mówi, przypierdolił w
drzewo. Kierowca uderzył głową o
kierownicę. Walnął solidnie i z nosa
buchnęła mu krew. — Synuś, żyjesz?
— Pasażer potrząsnął pechowca za ramię. — Wstawaj.
Po chwili wysiadł z pojazdu i zaczął krzyczeć: —
Jezu, Jezu, nie rób mi tego. Nie
odchodź. Bóg otworzył przednie drzwi
samochodu, gdy zobaczył, że spod maski zaczyna unosić
się dym. Następnie wyciągnął swego syna zza
kierownicy i odsunął go jak najdalej od
auta. Potem było wielkie
bum! Niebiański maybach
wyleciał w powietrze, a Bóg zadzwonił pod
ostatni numer, pod jaki telefonował jego syn.
Potrzebował natychmiastowej pomocy.
Jezus. — Halo? —
Jezus zrzucił z siebie koc. — Jest tu ktoś?
— Usiadł i rozejrzał się po pokoju. — No bez
jaj. — Złapał się za głowę, widząc fioletowe ściany
pomieszczenia, w którym go zamknięto. —
Hehe. — Do pokoju wszedł pan L. ze
szklanką wody. — Widzę, że odżyłeś wariacie.
— Nie narzekam — odpowiedział Jezus. — Tylko gdzie są
moje gacie, lucek? — A po co ci one w
burdelu? — roześmiał się pan L. — A tak na
poważnie, to twojemu ojcu je dałem. Początkowo nie
chciał ich włożyć, ale wiesz, perswazja robi
swoje. — Coś ty gonga mu strzelił? —
spytał lekko przerażony Jezus. — Nie
— roześmiał się pan L. — Zobacz lepiej, co zrobiłeś ze
swoją marynarką. — Wskazał mu czerwoną
plamę na ubraniu wiszącym na oparciu krzesła. —
Pięknie, ale wybierze się. — A co
tam u starych? Pogodzili się już? — Na razie grają w
kości. — Przecież Bóg nie gra w kości —
rzucił z emfazą Jezus. — A kto ci takich bzdetów
naopowiadał? — Halo! — Machnął mu ręką przed
twarzą. — Bóg to mój stary. — A no
tak — zgodził się pan L., jakby sobie to właśnie
przypomniał. — No ale dobra, a w co
tam grają? Przecież oni... Oni
bez nas to się nawzajem pozabijają.
— Trzeba pójść i zobaczyć. Po chwili byli już w
drodze do willi Szatana. Jezus trzymał
flaszkę. Czuł, że teraz to on musi się czegoś
napić. Pan L. narzucił na niego jakiś szlafrok,
żeby nie szedł w samych majtach. Ponoć nie wypada.
— Myślałeś kiedyś o przejęciu władzy w niebie? —
zapytał pan L., jakby od niechcenia. — Pogrzało
cię? — A co ty byś już chciał zagrzać miejsce na
piekielnym tronie? — No troszkę. — I
jak? Gdzie ta twoja korona i łysa głowa?
— roześmiał się Jezus. — No nie
zacząłem, bo wiesz, zbyt ryzykowne.
A ty czemu się w to nie bawiłeś? — Jeszcze
tego mi brakuje, żeby mnie drugi raz ukrzyżowali. —
Ty patrz! — krzyknął pan L., wskazując okno.
— Pa, jak się obściskują. Chyba się pogodzili.
Po chwili Bóg z Diabłem razem wymaszerowali z
willi.„Gdzie moja nagroda?” zapytał
Bóg. Wraz z jego pytaniem coś
eksplodowało. Wszyscy zobaczyli na horyzoncie
ognistą łunę. „Jezus Maria!” –
krzyknął przerażony pan L. – „Burdel mi się
pali.” „Ej, no” – oburzył się Jezus.
– „Zostaw moją matkę w spokoju. Lucyfer,
ty mi tylko nie mów, że tam jest moja nagroda.”
Ten już go jednak nie słuchał. Biegiem ruszył w
kierunku ognia. Tymczasem w oddali pojawił
się nagle uciekający zakapturzony mężczyzna.
Lucek rozpoznał w nim chłopaka Jessici, który podobno nie
mógł ścierpieć tego, w jaki sposób zarabia jego
ukochana. „Lucyfer, ty piekielny
pomiocie. Spytałem się ciebie o
coś” – odezwał się twardo Bóg. –
„Powiedz mi, że tam nie było mojego
muzyka.” „A co to ma do rzeczy? Ja
przez tego idiotę mogę stracić pracę, bo ten twój cały
piosenkarz chciał mi dziś rano tancerkę zgwałcić. Ta
kurwa pożaliła się swojemu facetowi, a on mi kurwa
podpalił lokal. No ja pierdolę!”
„Wiś mi to.” Bóg złapał pana L. za frak
i uniósł do góry. – „Ty pizda jesteś.
Niealfons. Nie umiesz upilnować
zwykłego burdelu.” „Hola, hola.” –
zdenerwował się diabeł i wyrwał Jezusowi flaszkę, z którą
ten przywędrował. – „Ty stwórczy
kutafonie.” Już po chwili butelka pierdyknęła w
głowę Boga, a ten lekko zamroczony poleciał
jak długi przed siebie. Lucyfer odsunął się od
leżącego Stwórcy, wytrzepał swój garnitur, po czym
przesunął dłonią po twarzy. „Kurde, śliwa
będzie. Co z nim robimy?” – spytał, wskazując
leżącego na ziemi brodacza. „Odpocznie
trochę, a ja tymczasem przejmę stery w
niebie.” – roześmiał się Chrystus.
„Przecież wcześniej mówiłeś coś innego.” – zdziwił się pan
L. – „Masz już jakiegoś zastępcę?”
„Pietra.” – odparł Jezus i pstryknął palcami.
Bóg zniknął. „Nie mogłeś zrobić tego
wcześniej?” – spytał diabeł. „Zapomniałem.
A tymczasem ja chyba też muszę już lecieć, bo
Piotrek sobie sam w niebie nie poradzi.” Nowy
niebiański władca pożegnał się ze wszystkimi, a
następnie ponownie pstryknął palcami i także
zniknął. „To już koniec naszego
spotkania.” – zauważył z ulgą diabeł.
„Na szczęście chyba tak.” „Mówiłem ci,
że z tym głupkiem nie da się dogadać.” „Myślałem,
że...” „Nieważne, co myślałeś. To
już
koniec.”
Maja Podolska, „Pan i pani Brown”.
Opowiadanie nagrodzone w konkursie Rubieże rzeczywistości.
Dzień pierwszy. Kierowcy autobusów
kursujących po angielskiej prowincji to chyba jakaś specjalnie
przeszkolona banda z piekła rodem. Kto to słyszał tak
popierdalać po zdecydowanie za wąskich i zakrętach
jednopasmówkach. Nie zwalniają nawet na ostrych
zakrętach, a gdy ujrzą nadjeżdżający z przeciwka samochód, to
wręcz dodają gazu. Ze dwa razy wyrwał mi się krzyk
przerażenia na widok ciężarówki tuż przed przednią szybą
autobusu i słowo daję, że zamiast przeprosin
usłyszałem tylko dobywający się zza kierownicy zadowolony
charkot. Dobrze, że nie jadłem od dwóch dni, bo jak
nic skończyłoby się pawiem. Ulżyło mi
dopiero, gdy wreszcie wysiadłam. Autobus odjechał,
a ja zostałam sama z moją wielką walizką.
Sam, samiuśki, na samogwałt.
Skąd ten cytat? Gdzie ja to słyszałam?
Wszystko jedno. I tak sobie nie przypomnę. Ale
właśnie tak czułam się, stercząc samotnie na pustej
drodze. Od wąskiej asfaltowej szosy, którą przyjechałam,
odchodziła przecznica dużo węższa, piaszczysta,
wzdłuż której rosły wysokie drzewa. Ich gołe konary
wyginały się i trzeszczały, jakby zaraz miały pęknąć pod
naporem wilgotnego, listopadowego wiatru. Wzięłam
głęboki oddech i poczułam, że oddycham wodą.
Oby zdążyć przed deszczem. Zmierzch zdążył już
zabarwić całą okolicę na szaro i chyba tylko mój czerwony
szalik był jedynym żywym kolorem w zasięgu wzroku.
Rozejrzałam się, szukając jakiejkolwiek wskazówki,
szyldu, czegoś, co wskazałoby mi drogę do celu.
Znalazłam tylko jeden: przybity do drzewa drogowskaz
rozmiaru pocztówki z informacją, że hotel
Slaughters Inn – three mile. Ktoś musiał go przymocować
do pnia bardzo dawno temu, bo drzewo zdążyło sporo
urosnąć i musiałam zadzierać głowę, żeby coś
odczytać. Zawiązałam mocniej szal, bo wiatr
stał się nagle nieznośnie zimny i ciągnąc za sobą
walizkę, ruszyłam drogą w kierunku celu. Już po
chwili przestałam odczuwać zimno, choć wiatr nie dawał za
wygraną i szarpał mną bez litości.
Walizka z każdym krokiem stawała się cięższa. Małe
kółka ciągle zapadały się w piasku. Strużki potu
zaczęły mi płynąć po plecach, ale nie brałam pod uwagę tego,
żeby się zatrzymać. Pragnęłam jak najszybciej dotrzeć do
hotelu, najlepiej zanim wieczorne ciemności opadną na
drogę, której końca wciąż nie było widać.
Wreszcie stanęłam przed celem mojej długiej podróży.
Oto Slaughters Inn w całej swojej ponurej
okazałości, tak bardzo niepodobny do zdjęć
z reklam. Stary budynek swe lata świetności
miał już dawno za sobą. Kamienna elewacja
pokryła się warstwą brudnego osadu, a z dachu
zwieszał się gruby, bury mech.
„Spleśniały” – pomyślałam i otrząsnęłam się z
obrzydzenia. Nie ma mowy, żebym poczuła się tutaj jak w
domu, o czym przekonywał mnie pracownik agencji pracy z
Salisbury.Spleśniały budynek, szyld wiszący
na słowo honoru, zdziczałe krzewy i
zachwaszczone trawniki. Boże, żeby chociaż
bieżącą wodę mieli! Ale nie ma co wybrzydzać.
W tym momencie wygląd hotelu nie miał żadnego znaczenia.
Grunt, że dotarłam do miejsca, gdzie nikt mnie nie będzie szukał.
Tylko to się liczyło. Do pokoju odprowadziła mnie
milcząca kobieta, która wyglądała, jakbym ją obudziła z
głębokiego snu. Otworzyła mi drzwi i od razu
ulotniła się, burcząc coś pod nosem. Nie przejęłam
się tym ani trochę. Nie z takimi dziwakami już
miałam do czynienia. Zostałam sama i nie mogłam
uwierzyć własnym oczom. Przytulny, mały pokój z
ciepłymi kaloryferami, a do tego własna łazienka z
gorącą wodą i osobistym kibelkiem. Kiedy ja
ostatnio w takich luksusach mieszkałam?
Moczyłam się w wannie tak długo, aż się cała
pomarszczyłam. Musiałam mieć pewność, że moja skóra i
włosy są czyste, nieskazitelnie. Tak
jak moje nowe życie, które właśnie zaczęłam. Zanim
poszłam spać, ukryłam walizkę pod łóżkiem,
drzwi zamknęłam na klucz i podstawiłam krzesło pod
klamkę. Sprawdziłam okno. Potem, zanim
położyłam się do łóżka, stanęłam przed lustrem i
spojrzałam na zupełnie nową osobę. Witaj
Grace. Miło cię poznać.
Dzień drugi. Spałam do południa.
Pierwszy raz od wielu tygodni obudziłam się wyspana,
choć koszmary skutecznie wyrywały mnie ze snu kilka
razy. Jednak uspokojona ciszą, jakiej nigdy
wcześniej nie doświadczyłam, znów zapadałam w sen aż do
następnego koszmaru. Obudziłam się głodna jak
nigdy w życiu. Przez dwa dni podróży nawet nie myślałam o
jedzeniu, ale teraz, gdy poczułam się bezpieczniej,
żołądek przypomniał o sobie bardzo głośnym
burczeniem. Szybko się ubrałam i wyjrzałam na
korytarz. Wczoraj wieczorem zupełnie nie zwróciłam uwagi na
wystrój hotelu, za to teraz mogłam go podziwiać w pełnej
krasie. Wykładziny dywanowe w
czerwono-żółto-brązowe zawijasy ciągnęły się przez cały
korytarz i schody. Ściany zaś pokrywały tapety w
brązowo-czarno-beżowe romby. Kolory i wzory
przeraźliwie gryzły się ze sobą i musiałam zatrzymać
się, by przetrzeć oczy z nadzieją, że przywykną do
tych szokujących zestawień. Dopiero po chwili mogłam
ruszyć dalej, ale to nie był koniec niespodzianek.
Na wszystkich ścianach korytarzy wisiało mnóstwo wypchanych
zwierzęcych łbów. Jelenie, sarny, zebra,
a nawet dzik. Na półpiętrze natknęłam się na
postument z ogromną zakurzoną sową z rozłożonymi do lotu
skrzydłami. W szklanych gablotach wzdłuż schodów
usychały smutne rzędy wyblakłych motyli
przyszpilonych do płóciennego tła. Może
zniosłabym te psychodeliczne wzory na ścianach i podłogach,
ale martwych zwierząt nie lubię. Nie,
nigdy się do nich nie przyzwyczaję. Na parterze
znalazłam recepcję. Tu pomiędzy rogami o różnych
kształtach i rozmiarach wisiały portrety jakichś smutnych
dziadków o świdrującym, wścibskim wzroku.
Nie polubimy się chyba. Patrzą, jakby znali wszystkie
moje sekrety. Są też dobre nowiny. W
recepcji nie zauważyłam komputera.
Doskonale. Nie ma komputera, czyli nie ma
internetu. Jestem bezpieczna. Zamiast
terminala na blacie leżała ogromna księga meldunkowa
gości i kałamarz z białym piórem. O
rany, ktoś tu ma fantazję! Obok księgi
stał też przykurzony kryształowy wazon z wielkim bukietem suchych
róż, kiedyś chyba czerwonych. Z góry,
przybity do ściany, zerkał szklanym, brudnym okiem
dorodny łoś o porożu pokrytym warstwą
kurzu i pajęczyn. „Dzień dobry,
Grace”. Czyjś głos wyrwał mnie z zadumy.
Rozejrzałam się po pustym holu. Kin diabł?
I wtedy go zobaczyłam. Ubrany był na biało, z
wielką białą czapką na głowie. Stał w otwartych
drzwiach i machał mi na powitanie. Zza jego
pleców dochodził tak rozkoszny zapach smażonego bekonu,
jajek i świeżych tostów, mocnej kawy i owsianki,
że aż zakręciło mi się w głowie. Już za
chwilę siedziałam za stołem w kuchni i opychałam się
największym osiągnięciem kuchni angielskiej: full
English breakfast. A przy okazji poznałam
moich nowych kolegów z pracy. Ten na biało
ubrany to kucharz, Francuz, brzydki jak
noc. Przedstawił się, ale nie zrozumiałam imienia,
bo zagapiłam się na jego ogromnego, ropnego pryszcza przy
nosie. Co za okaz! Z miejsca go
przechrzciłam na Quasimodo. Jak ten popapraniec z takiej
jednej książki. No wypisz, wymaluj.
Jest też kobieta, Węgierka. To ona mnie
zaprowadziła do pokoju wczoraj wieczorem. Może mieć
tyle lat co ja albo dużo więcej. Zależy, czy
stoi przodem, czy tyłem do rozmówcy. Ma na imię
Irena. Wysoka, szczupła blondyna o bujnych
lokach, szarej, pomarszczonej cerze nałogowej palaczki
i zadziwiająco białych zębach. Pomaga
Quasimodo w kuchni, głównie przy myciu garów.
Jak trzeba, podaje też gościom do stołu, czyli za
kelnerkę robi. To ciekawe, bo po angielsku
raczej dobrze nie mówi. Francuz zresztą
też nie. W sumie ja też ledwo łukam,
ale co trzeba, to rozumiem. No i właściciele
hotelu, pan i pani Brown. Pojawili się w
momencie, gdy dopychałam się francuskim rogalikiem z pomarańczową
marmoladą i prawie udławiłam się na ich
widok.Nigdy nie widziałem kogoś tak
niesamowitego jak ci dwoje. Pan i pani
Brown są bardzo, ale to bardzo starzy.
Pani Brown ma elegancko ułożone włosy, ufarbowane
na kasztanowy kolor, torebkę ze skóry krokodyla na
krótkiej rączce, zegarek Cartiera i komplet
pereł w uszach i na szyi. Razem z pierścionkami
i złotą bransoletą to będzie jakieś 10
tysięcy funtów. Trzyma się kurczowo ramienia
pana Browna i bez przerwy uśmiecha do wszystkich
łagodnie i przyjacielsko. Chyba przyjacielsko,
bo nie można niczego wyczytać z jej oczu ukrytych
za ciemnymi okularami. Trochę mnie rozkojarzyły te
okulary. Zwłaszcza, że za oknami nadal panoszył się
szaro zgniły listopad i nie było najmniejszego
ryzyka, że choć jeden promień słońca przebije się przez
ciężkie chmury. Podczas gdy ja wyginałam się w
pensjonarskich ukłonach, pan Brown patrzył na mnie
uważnie, wzrokiem identycznym jak ci dziadkowie z
portretów. Z całego towarzystwa, które poznałem tego
dnia, był on zdecydowanie najciekawszą osobą.
Na czole wyhodował ogromnego guza wyglądającego jak
druga głowa albo jakiś utrącony róg.
Być może z powodu ciężaru tego rogu, czy też narośli,
ciągle przekrzywiał głowę w prawo i zerkał spode łba.
Nie mogłam się skupić na niczym innym. Zdawało mi się, że
za chwilę głowa mu odpadnie i potoczy się pod moje
nogi. Pan Brown ubrany był w ciemnogranatową
marynarkę z dwoma rzędami złotych guzików, białą
koszulę i czarne spodnie. Pod szyją
zawiązał sobie fikuśną apaszkę, czy też szalik.
Normalnie jakby wyszedł wprost ze starego
filmu. Miał taki sam zegarek jak żona, ale
męski model. Duży sygnet z brylantem i
kluczyki z breloczkiem Bentleya. Nie zdołałem
policzyć na szybko, ile w tym momencie byłby wart
pan Brown. „Moja droga Grace, do
twoich obowiązków należeć będzie sprzątanie pokoi,
pranie pościeli, magiel i ewentualnie
pomoc Irenie w serwisie. Czy to ci
odpowiada?” — zapytał, z trudem utrzymując głowę w
pionie. „Tak, proszę pana. Dziękuję” —
odpowiedziałam i znowu grzecznie dyknęłam.
Uścisnęłam jego kościstą, suchą dłoń, a potem
patrzyłam, jak razem z panią Brown, wciąż przyklejoną do
jego ramienia, wychodzą z hotelu w
akompaniamencie szelestu jej długiej, ciężkiej
sukni.
Dzień piąty. Okazało się, że ta Irena
to spoko babka. Wszystko mi pokazała, gdzie
szczotki, szmaty, klucze do pokoi i pralnia.
Ponieważ pan i pani Brown wyjechali gdzieś na weekend, mieliśmy
hotel tylko dla siebie. Znaczy dla naszej
trójki, bo Irena i Quasimodo też mieszkają w
służbowych pokojach na tym samym piętrze co ja. No
i z okazji mojego przyjazdu urządzili mi imprezę
powitalną. Quasimodo upiekł ciasto,
nawet jadalne, ale jak Irena podała gulasz własnej
roboty, to klękajcie narody. Co za
smak! Nie mogłam nachwalić się tego gulaszu, aż
mnie ręce rozbolały, bo słów angielskich mi
zabrakło. W ogóle nasze rozmowy do łatwych nie
należą. Że też udało mi się trafić takich dwoje
kompanów, co nie mówią w żadnym normalnym języku.
W moim poprzednim miejscu pracy był... A
zresztą nieważne, nie ma co do tego wracać.
Okazało się, że nowi znajomi lubią wypić. Nie ma
sprawy, ja też nie odmawiam. Niestety,
musiałem pod koniec imprezy przywołać Quasimodo do
porządku, bo mu się wzrok rozmaślił, a
łapy zaczęły niebezpiecznie wędrować w stronę moich
piersi. Odruchowo walnęłam go z liścia. Nawet nie za
mocno, ale wystarczająco, żeby się ocknął.
Przez chwilę siedział naburmuszony z płonącym ryjem,
ale zaraz mu przeszło. No już chyba wolałabym z
tą Ireną zgrzeszyć, niż dać mu się
dotknąć. Dalsza część imprezy przebiegała bez
zakłóceń. Z tego, co próbowali opowiedzieć o hotelu,
udało mi się zrozumieć, że to będzie praca lżejsza niż
sen. Gości tu nie ma nieraz całymi
tygodniami. Restauracja raczej też stoi
pusta. Raz na jakiś czas pojawi się jakiś
zbłąkany gość, który po kilku nocach znika.
Hotel należy do rodziny pana i pani Brown od
zawsze. Mieszkają na parterze w osobnym skrzydle
budynku. Nikt tam nie ma wstępu. Ze
wszystkich 10 pokoi w hotelu gościom udostępnia się
dziewięć. Jeden z nich, ten z numerem 10,
jest zawsze zamknięty i tylko specjalni goście
mogą się w nim zatrzymywać. To
ciekawe. W piwnicy pod hotelem mam swoje
własne biuro, czyli pralnię, magiel i
składzik bielizny. Są tam też inne
pomieszczenia, ale nikomu nie wolno do nich
wchodzić. Najbardziej intryguje mnie, co kryje się za
ciężkimi metalowymi drzwiami, do których klucze ma
tylko pan Brown. Pytałam Irenę, czy wie coś
więcej o tym pokoju. Spojrzała na mnie dziwnym
wzrokiem, jakby nie mogła się zdecydować, czy jest na mnie
zła, czy się czegoś boi i tylko
pokręciła głową. Nie szkodzi. Prędzej
czy później i tak tam zajrzę. Pytanie tylko
kiedy. Słowo daję. Podoba mi się tu
coraz bardziej.
Dzień dziesiąty. Zdążyłam się już przyzwyczaić
do sennej atmosfery hotelu, spokoju i
ciszy. Z nudów zaczęłam nawet sprzątać te wszystkie miejsca,
które nie widziały szmaty i szczotki od wieków. Na
pierwszy plan poszedł łoś.Jak mu
wypolerowałam oczka i odkurzyłam rogi, to zaraz
wypiękniał. Okazało się też, że sowa z
półpiętra ma piękne biało-żółte pióra na skrzydłach.
Nie mówiąc już o motylach, które wcale nie spłowiały tak
bardzo, jak myślałam. Przez grubą warstwę brudu na
gablotkach nie było ich po prostu widać. W
jadalni na kominku odkryłam najpiękniejszy chyba okaz w
całej kolekcji wypchanych zwierząt: srokę
siedzącą na kawałku gałęzi. Z zawadiacko
przekrzywionym łebkiem zerka czarnymi jak peronki oczami w
stronę stołów, jakby chciała ocenić, kto ma ile
błyskotek na sobie i ile mogą być warte.
Polubiłam ją od razu. Chyba pierwszy raz w życiu
nie czuję udręki, wstając rano do pracy.
Ba, nawet cieszę się i myślę sobie po cichu,
jakie niespodzianki jeszcze odkryję. Pan i pani
Brown przeważnie siedzą u siebie w apartamencie albo
wychodzą na spacer dookoła hotelu. Czasem
wyjeżdżają gdzieś swoim wielkim czarnym Bentleyem,
ale nie wiem gdzie ani kiedy wracają.
Zachowują się bardzo cicho, jakby nie chcieli, żeby
ktokolwiek ich widział lub słyszał.
Uwielbiam ich za to coraz bardziej.
Dzień 14. Jestem tu już dwa
tygodnie. Jest mi coraz lepiej.
Praktycznie nie wychodzę na zewnątrz, bo i po co?
Listopad rozkręcił się na dobre. Wieczory
zapadają coraz wcześniej. Nie brakuje mi zapachu
zbutwiałych liści i mokrych butów, więc w moim
pokoju zasłaniam kwiecistą zasłonką okno i
udaję, że jest wiosna. Quasimodo i Irena
nie narzucają mi swojego towarzystwa. Najwyraźniej
oni też nie przepadają za ludźmi. Widzimy się
wieczorem na kolacji w kuchni i to w zasadzie nasze
jedyne regularne spotkania. Aż do dziś,
bo właśnie tuż przed kolacją wydarzyło się coś
niezwykłego. Zadzwonił telefon.
Ja nawet nie zauważyłam, że na biurku stoi jakiś telefon.
Pewnie dlatego, że jakoś tam jeszcze nie dotarłam z moją
szmatką i szczotkami. No ale
jest i zadzwonił. Normalnie w każdym hotelu
telefon dzwoni chyba dość często, ale nie w
Slaughter's Inn. Stanęliśmy jak wryci w drzwiach do
kuchni, nasłuchując terkotania i gapiąc się na
siebie wyczekująco. Nikt nie odważył się podejść
do recepcji, żeby podnieść słuchawkę.
Nagle, nie wiadomo skąd, zmaterializował się pan
Brown, który jak gdyby nigdy nic odebrał
telefon i przez chwilę rozmawiał z kimś po drugiej
stronie kabla. Gdy skończył rozmowę, odłożył
słuchawkę na metalowe widełki i zapisał coś w
malutkim notesiku. Spojrzał w naszą stronę i
uśmiechnął się szeroko. „Proszę państwa,
zabieramy się do roboty. To będzie bardzo
pracowity tydzień” – wykrzyknął, zacierając
kościste dłonie. „Coś się stało?” – zapytała
Irena, nieoczekiwanie łapiąc mnie za rękę.
„Przyjeżdżają specjalni goście, a do tego szykuje
się przyjęcie”. Pan Brown był tak uradowany, że
chyba zapomniał o trzymaniu głowy w pionie, więc ta
znowu przechyliła się na prawą stronę.
„1:0 dla głowy. Przynajmniej na razie” –
pomyślałam. Przy kolacji Irena wytłumaczyła
mi, że goście specjalni zatrzymują się w pokoju numer
10. Nie wolno im przeszkadzać. Nawet
jedzenie zostawia się pod drzwiami na specjalnym
wózku. Dowiedziałam się też, że na ostatnie piętro
można wjechać windą ukrytą za ciężką bordową
kotarą tuż obok recepcji. I może nawet
przejedziemy się na górę, o ile pan i pani Brown
wyjadą z hotelu na przejażdżkę. No i
przyjęcie. Tego się nie spodziewałam.
Myślałam, że będzie to zwykła impreza, jakieś
imieniny, urodziny czy inna bibka.
Niestety nie zgadłam. W Slaughter's Inn
odbywają się przeważnie stypy.
Przeważnie, czyli wyłącznie. O
kurwa, a tak się cieszyłam.
Napatrzyłam się na stypy w poprzednim miejscu pracy. Nie
było tam innych imprez, nie było innych okazji do
świętowania. Za to stypy mieliśmy co tydzień.
Zresztą nieważne, wszystko mi jedno,
byle nie płakali.
Dzień 17. No i przyjechali goście
specjalni. Pan i pani Smith. Przedziwna
para, jakby dobrali się na zasadzie przeciwieństw.
On wyglądał jak stary niedźwiedź. Kiedyś pewnie ryży,
a dziś wypłowiały na głowie i okazałych
bokobrodach. Pod długim, ciężkim płaszczem kryły się
warstwy tweedów, wełnianych swetrów, flaneli i
bawełny, zaś na głowie miał włóczkowatą czapkę
stanowiącą komplet z długim szalikiem, którym omotał
sobie szyję. Brakowało tylko rękawiczek z jednym
palcem dyndających na sznurku z rękawów
płaszcza. Tymczasem pani Smith wyglądała, jakby
urwała się z zupełnie innej bajki.
Malutka, bardzo drobna, o lśniących czarnych włosach
upiętych w elegancki kok i smutnym spojrzeniu małych
czarnych oczu. Zupełnie jak moja sroczka z
jadalni. Tyle że w jej spojrzeniu pozostał tylko
szklany blask i nic więcej. Zamiast
ciężkich tweedów ubrana była w długi szmaragdowy płaszcz
haftowany w kolorowe kwiaty na kołnierzu i mankietach,
a wokół szyi owinęła jedwabny szal w kolorze starego
złota. Wyglądała jak egzotyczny ptak,
który swoją nieoczekiwaną obecnością odsłonił
brzydotę holu i recepcji.I pana Smitha.
Chyba nie czuła się najlepiej, bo pan Smith niemal
wniósł ją do recepcji, obejmując czule w pasie,
jakby bał się, że zaraz się przewróci. Pan
i pani Brown osobiście ich przywitali w recepcji.
Wyglądali bardzo elegancko. Pani Brown nic nie
mówiła, tylko uśmiechała się łagodnie, ukryta za
ciemnymi szkłami okularów. Zaś pan Brown
trzymał głowę prosto przez cały czas i był
niezwykle czarujący. Zamienili kilka cichych
zdań, a potem cała czwórka odjechała windą na
ostatnie piętro. Powinnam siedzieć w swoim pokoju,
bo pan Brown nie życzył sobie obecności pracowników
podczas powitania gości, ale nie mogłam się
powstrzymać, żeby nie schować się na półpiętrze i
przez tralki balustrady obserwować przyjazd pana i
pani Smith. O ile to było ich prawdziwe
nazwisko. Coś mi się nie zgadzało, nie
pasowało, ale nie mogłam rozkminić co.
Na pewno chodziło o panią Smith, ale przecież nigdy
wcześniej jej nie spotkałam. Więc czemu miałam nieodparte
wrażenie, że jest w niej coś znajomego? To
uczucie popsuło mi humor na resztę wieczoru.
Ostatnią rzeczą, jakiej potrzebowałam w moim nowym życiu,
było jakiekolwiek wspomnienie z przeszłości. Wróciłam
do pokoju i wyciągnęłam walizkę spod łóżka.
Na szczęście wszystko znajdowało się na swoim miejscu,
nieruszone i bezpieczne. Przynajmniej
na razie.
Dzień 20. Niby mamy tylko dwoje ludzi w
hotelu, a zamieszanie jest takie, jakbyśmy gościli
reprezentację Gruzji w rugby. Pan i pani Brown
nie ruszają się z budynku na krok. Nawet przestali chodzić
na swoje spacery po ogrodzie. Pan Brown krąży
niespokojnie między recepcją a kuchnią, jakby czekał na
kogoś lub na coś. Mamrocze coś do siebie, ale
milknie, gdy pojawi się któreś z nas.
Quasimodo codziennie przygotowuje śniadanie, obiady i
kolacje, które Irena dostarcza na górę pod drzwi
pokoju numer 10. Potem ja sprzątam
wózek z ledwo tkniętym jedzeniem i zastanawiam
się, o co chodzi. Pytałam Irenę, ale ta
tylko uśmiechnęła się tajemniczo i pokręciła głową.
Nie chce gadać, to nie. Quasimodo nie zapytam,
bo jeszcze mnie źle zrozumie i znowu będę musiała mu
przyłożyć. Dowiem się tak czy inaczej.
Pana i pani Smith nie widziałam od dnia ich
przyjazdu. Nie wyglądali na nowożeńców, a
nasz hotel jest chyba ostatnim miejscem na ziemi, gdzie ktokolwiek
chciałby spędzać namiętny miesiąc miodowy. I
ciągle nie dawało mi spokoju wspomnienie smutnych oczu
pani Smith. Nadaremno próbowałam sobie przypomnieć,
gdzie ja już te oczy widziałam. Dziś
zdarzyło się coś dziwnego. Zeszłam na dół do
mojego biura, żeby poskładać pranie. Usiadłam
sobie na workach z poskładanymi już pościelami i sama
nie wiem, kiedy usnęłam. Obudził mnie głos pana
Browna. „A więc to już? Zaraz tam
będę. Nie mamy czasu do stracenia”.
Wyjrzałam przez niedomknięte drzwi i ujrzałam pana
Browna, który pędził po schodach na górę. Metalowe
drzwi zostawił otwarte. Nie mogłam się
powstrzymać. Dla niektórych ludzi przestrzeganie zasad
jest trudniejsze niż dla ogółu. Ja od
zawsze miałam z tym problem. Dlatego właśnie...
Ale nieważne, bo już po chwili znalazłam się za
metalowymi drzwiami w nieskazitelnie białym pokoju i
czułam, jak przerażenie odbiera mi mowę.
Wzdłuż ścian, na wysokich regałach stały ogromne
słoje wypełnione jakimś przezroczystym
płynem. Pływały w nich oczy, serca,
mózgi i inne narządy. W kącie stała
kamienna wanna z białym proszkiem, a na środku pokoju,
o Jezusie Maryjo, metalowa leżanka albo
raczej stół operacyjny i niewielki stolik z
najdziwniejszymi nożami, jakie widziałam w życiu.
Ale najstraszniejszy był metalowy stelaż, który wyglądał
jak dziwny wieszak na ubrania albo niedokończony
mały manekin. Zrobiło mi się niedobrze i
prawie przewróciłam się o stolik z nożami. Wtedy
usłyszałam kroki na schodach. Uciekłam w
ostatniej chwili. Gdy tylko zamknęłam za sobą drzwi
biura, rozległ się głos pana Browna:
„Potrzebujemy więcej soli. Projekt będzie gotów za dwa
tygodnie”. A potem usłyszałam, jak przekręca klucz
w zamku metalowych drzwi i wraca na górę.
Dzień 35. Chyba zmieniłam zdanie
na temat angielskich kierowców autobusów z prowincji.
Siedząc w ostatnim rzędzie na siedzeniu przy oknie nie myślałam już o
wypadkach, ale wręcz cieszyłam się, że tak
pędzimy na złamanie karku. Hotel
Slaughters Inn został już daleko z tyłu, a ja
wciąż bałam się odwłocić. Wszystko przez tą
cholerną stypę i przez to, że zamiast siedzieć w
pokoju, jak kazał pan Brown, znowu zaczaiłam się za
balustradą schodów, żeby sobie popatrzeć.
Irena w czarnej sukience i białym fartuszku trzymała wielką
srebrną tacę z kieliszkami szampana. Pan i pani
Brown, ubrani bardzo elegancko, stali na wprost drzwi
wejściowych, oczekując na przybycie gości. Obok
nich stał pan Smith w długim czarnym surducie,
radośnie uśmiechnięty i zacierający ręce.
Gdzie się podziała pani Smith? I wtedy przypomniałam
sobie, gdzie widziałam takie smutne oczy i
poczułam na plecach zimny pot. Bo to było w
domu opieki dla staruszków, gdzie pracowałam przed
przybyciem do hotelu. I ci, którzy patrzyli tak
smutno, zazwyczaj umierali w ciągu najbliższych
godzin. Jak mogłam o tym
zapomnieć?Wciąż przecież mam pamiątki po nich
ukryte na dnie mojej walizki. Moje małe skarby,
jedyne cenne rzeczy w nic niewartym życiu.
Patrzyli takim smutnym wzrokiem, gdy pakowałam sobie w
kieszenie niepotrzebne im już drobiazgi i nic nie
mówili. Bo i co tu powiedzieć? I tam,
na tych schodach dotarło do mnie, że pani Smith ma
właśnie takie oczy jak ktoś, komu nie
pozostało już zbyt wiele życia przed sobą.
Czyżby ta stypa była dla niej? I wtedy zaczęli
schodzić się goście. Starzy i młodzi,
pięknie ubrani i radośnie uśmiechnięci.
Kobiety i mężczyźni. Zauważyłam nawet dwoje
dzieci. Wchodzili po cichu, bez słowa
powitania, jedni kiwając lekko głowami w stronę
pana i pani Brown, inni podając rękę
panu Smithowi. Niektórzy wyglądali bardzo
dziwnie, ale z tej odległości nie mogłam się im
dokładnie przyjrzeć. Mieli w sobie coś
nienaturalnego, jakby byli nie z tego
świata. Przybywało ich coraz więcej i więcej,
aż z tacy Ireny zniknęły w końcu wszystkie
kieliszki. Wtedy pan Brown zaklaskał i
odsunął bordową kotarę, za którą otworzyły
się drzwi windy. Siedziałam na wprost i
miałam doskonały widok. Chciałam krzyczeć,
ale moje dłonie odruchowo zatkały mi usta.
Nie wierzyłam własnym oczom. Z windy wyjechał
wózek inwalidzki pchany przez Quasimodo.
Na wózku siedziała pani Smith z czarującym
uśmiechem na pięknej twarzy. W jej czarnych
oczach nie było już smutku, jedynie szklany
blask odbitego światła lamp.
Przypominała mi moją ulubioną sroczkę.
Nie czekałam na koniec imprezy. Uciekłam do swojego
pokoju i szybko się spakowałam. O świcie,
gdy wszyscy jeszcze spali, wymknęłam się z hotelu i
złapałam pierwszy autobus. Znowu
uciekałam, ale tym razem nie byłam sama.
Obok mnie siedziała sroczka i zdawało mi się,
że w jej szklanych oczach dostrzegam krótki
błysk szczęścia.
Cóż, proszę państwa, teraz to już pozostało mi
tylko zaprosić państwa na przyszły
tydzień. Jak zawsze w piątek
zameldujemy się wspólnie z Ivelliossem na
antenie Radia Paranormalium. A teraz już pięknie
państwu dziękuję. Życzę dobrej nocy,
fajnego weekendu i cóż, wszystkiego
dobrego. A mówił do słuchu do państwa jak zawsze gospodarz
AWF Marek Żelkowski. Audycję jak zawsze od strony
technicznej obsługiwał Marek Sęk "Ivellios". Radio
Paranormalium, UFO Historie i Wehikuł Wyobraźni. Dziękuję
za uwagę. Dobranoc i do usłyszenia ponownie
już za tydzień.
Archiwalne odcinki Akademii Wszelkiej Fikcji
znajdziesz w archiwum Radia Paranormalium na
www.paranormalium.pl oraz na naszym
kanale na YouTube. Koniecznie odwiedź również
kanały UFO Historie i Wehikuł
Wyobraźni.