Witajcie bardzo gorąco i serdecznie w Radiu
Paranormalium. Rozpoczynamy kolejny odcinek
audycji, którą dedykujemy przede wszystkim molom
książkowym, fanom science fiction, ale nie tylko. Przy mikrofonie Marek Sęk
"Ivellios", a dzisiaj po drugiej stronie Google
Hangouts są z nami gospodarze audycji
Bibliotekarium: Marek Żelkowski i Wiktor Żwikiewicz.
Dobry wieczór panowie. Dobry wieczór. Dobry wieczór. Dzisiaj panowie będą
dyskutować głównie o twórczości Jerzego Grundkowskiego, ale nie tylko.
Podejrzewam, pojawi się też bardzo wiele innych
ciekawych wątków, mniej lub bardziej literackich. Ale zanim przejdziemy do
tematu głównego dzisiejszej audycji, tradycyjnie podam kontakty do
Radia Paranormalium, bowiem Bibliotekarium, jak zawsze,
realizujemy w całości na żywo. Po godzinie dwudziestej
pierwszej, może troszkę wcześniej, może troszkę później, będzie
można do nas dzwonić. Nasze numery to
trzydzieści dwa siedemset czterdzieści sześć zero zero zero
osiem, trzydzieści dwa siedemset czterdzieści sześć zero zero
zero osiem. Komórkowy: pięćset trzydzieści sześćset
dwadzieścia cztery sto dziewięćdziesiąt trzy, pięćset trzydzieści
sześćset dwadzieścia cztery sto dziewięćdziesiąt trzy. Skype:
radio.paranormalium.pl. Cały czas oczywiście można do nas również pisać. Nasze
Gadu-Gadu to trzydzieści sześć zero osiem osiemdziesiąt zero
dwa, trzydzieści sześć zero osiem osiemdziesiąt zero
dwa. Jesteśmy także na czatach Radia Paranormalium, na
www.paranormalium.pl oraz na naszym czacie
towarzyszącym transmisji na YouTube. Można nas
także znaleźć na Facebooku, na kontach Radia Paranormalium,
portalu Infra, na grupach Radia Paranormalium i czytelników
Niesamowitego Świata. A jeżeli ktoś woli, to może nam również
przesyłać pytania, komentarze, no i różne inne ciekawe
wiadomości na nasz adres e-mail: radio@paranormalium.pl.
Halo, halo, Bydgoszcz? Oddaję głos do Bydgoszczy.
No to bierzemy ten głos. Yy, powiem od razu
na początku dzisiejszej audycji, yy... A może najpierw się
przywitamy jeszcze raz. Bardzo wszystkich słuchaczy serdecznie
witamy. Witam. A na początek tej audycji, no
mieliśmy być w szerszym gronie dzisiaj. Mieliśmy mieć
gościa, mm, znanego już Państwu, yy,
Tadeusza Krajewskiego, ale niestety niecałą godzinę
temu, yy, Tadeusz już właściwie był z nami tutaj
i przygotowaliśmy się, przygotowywaliśmy się do audycji, no i
niestety Tadeusz dostał, mm, smutną wiadomość. Yy, tak zwane ważne sprawy
rodzinne sprawiły, że, że niestety w dzisiejszej audycji nie
weźmie uda, nie weźmie udziału. Pewnie przy okazji jakiegoś
innego tematu, który kie-kiedyś będziemy, yy, yy,
będziemy poruszać. Tematu, mm, dotyczącego
szeroko pojętej fantastyki. No, pewno, pewno to nie będzie
tak, tak szybko, bo kilka najbliższych, kilka najbliższych
spotkań, ee, fantastyce nie będzie
poświęconych, ale no na pewno, na pewno, yy, z Tadeuszem jeszcze się nie raz
spotkamy. A dzisiaj, dzisiaj, yy, chcemy porozmawiać o
pisarzu, który dla jednych jest, yy, synonimem takiego prawdziwego, rasowego
literata, a dla drugich jest po prostu
nieznany. Yy, powiemy zresztą dlaczego i co
się być może na to złożyło. Na pewno nie podamy jakiejś
prostej, prostej przyczyny czy, czy prostej,
prostego, prostego roz-rozważania tej sytuacji. Ale tak
się niestety stało, że, yy, Jurek Grundkowski, który, mm,
zaczynał, zaczynał swoją karierę od, yy, tomów
wydanych w Wydawnictwie Literackim Kraków,
co w latach, już to kiedyś mówiłem, w latach osiemdziesiątych
to była wielka nobilitacja. Wydać w
Wydawnictwie Literackim, no to, to trzeba było być kimś. I Jurek był
kimś. W związku z tym, w związku z tym,
yy, wydał tam dwie książki. Potem w latach
osiemdziesiątych wydał jeszcze książkę w Iskrach, yy, w serii Fantastyka
Przygoda. Yy, jeszcze kilk, jeszcze kilka
innych. Później troszkę to się zmieniło. No, w każdym bądź
razie, yy, będziemy dzisiaj o tych, o losach Jurka,
o losach Jurka mówili. A ważne jest to,
że, yy, rzeczywiście jest taka, taka sytuacja,
że Jurek z pisarza bardzo znanego, bardzo, yy, cenionego
nawet przez tych, którzy go krytykowali za niektóre jego, za niektóre jego, ee,
przedsięwzięcia literackie. Yy, to Jurek właśnie z
takiego pisarza znanego, o którym się dyskutowało,
nagle zapadł się w czarną dziurę. A myślę, że dla
pisarza, mm, taka sytuacja, kiedy, yy, z dnia
na dzień, praktycznie rzecz biorąc, znikają jego
czytelnicy... Właściwie oni nie znikają, to on dla nich
znika. Mm, kiedy przestaje mieć kontakt,
yy, ze swoimi czytelnikami. To jest sytuacja, no
bardzo niekomfortowa i Jurek był na tę sytuację
skazany przez wiele, wiele lat. Nie przestawał
pisać, ale, ale właściwie był do pewnego
stopnia, no chciałbym zachować pewną miarę, ale jednak był
pewien tragizm w tej postaci. Taki,
taki, bo ten człowiek miał bardzo wiele do powiedzenia
i nikt tego właściwie nie chciał słuchać.... Co
więcej, ja tak na dobrą sprawę właściwie nie
potrafię powiedzieć, dlaczego. No i to od
tego, od, od, o tym będziemy dzisiaj w ciągu audycji mówić.
Ale nie będzie to audycja wbrew pozorom smutna, bo
Jurek, Jurek i taka jakaś wspominkowa, prawie, prawie pierwszolistopadowa. Nie,
nie. Jurek był postacią, ee, no, niezwykle, niezwykle
barwną. Postacią, która jest bohaterem bardzo wielu anegdot, takich
środowiskowych. A nawet jadąc tutaj do studia
z Wiktorem, opowiadaliśmy sobie kilka i muszę powiedzieć, że
one w dalszym ciągu bawią. Mam nadzieję, że rozbawią
również naszych słuchaczy. Ale tu mi Wiktor macha w tej
chwili tak dosyć, dosyć mocno,
żebym już przestał gadać, bo ja wiadomo, jak, jak zacznę,
to mi jest zawsze trudno skończyć. Yy, bo Wiktor też
chce coś powiedzieć, a na jaki temat? Na temat
Jurka? Jeszcze na temat Jurka. Potem- No dobra.
Wrócimy do, do, do innych rzeczy. To niechętnie oddaję ci głos. Bardzo
chętnie go przyjmuję. Otóż, można powiedzieć, że było wielu
pisarzy, poetów, w ogóle jakichkolwiek twórców,
którzy tworzyli i przestali tworzyć i zapadli
się pod ziemię. Dlaczego nie wspominamy o innych, ale dlaczego się, yy,
uparliśmy, żeby wspominać Grundkowskiego? Po pierwsze dlatego, że
mieliśmy, yy, nie zawsze to była przyjemność, no ale okazję, że tak powiem,
bycia tymi apostołami, czyli świadkami po prostu
jego bytu i jego, jego peregrynacji. Od, właściwie
od, od początku. No, nie byłbym sobą, jakbym ci nie
przerwał. O tym, dlaczego to czasami nie była przyjemność, też
dzisiaj powiemy. Też, no też. W każdym razie,
dlaczego? Dlaczego akurat Grundkowski, chociaż
można by było dużo, dużo innych, nie? Otóż
Grundkowski tak pięknie się wpasował w pewne miejsce, czas ze swoim
życiem, ze swoim tragicznym życiem, w pewnym sensie i, i fajnym. W czas... mm,
w miejscu, w historii, po prostu. W historii naszego
społeczeństwa. Tu akurat mówię o Polsce i jej czasie. On akurat dokładnie
obrazuje to, co się stało w
pewnym momencie z wieloma ludźmi, nie? O nim najłatwiej
mówić po prostu. Będzie, będziemy wracać, będziemy to
tłumaczyć, nie? Przy okazji na pewno padną również inne tam nasze
wnioski, na które być może znowu niektórzy w internecie czy
w tym Facebooku się odezwą, że my czujemy, że opowiadamy dyrdymały
i właściwie rzeczy oczywiste, nie? Mm, bo takie
zarzuty padają, a ja się bardzo z nich cieszę. Jak słyszę, że coś jest
niszowe albo coś jest powtarzalne, to ja zawsze mówię:
„Przecież to jest najwspanialsza rzecz na świecie". My sobie
nie zdajemy sprawy bardzo często z tego, że wiedza o czymś
nie, absolutnie nie znaczy, nie oznacza zrozumienia tego. I dlatego
powtarzanie pewnych truizmów, pewnych prostych rzeczy,
prostych spraw, yy, nie jest wynalezione przez Żorkowskiego ani przez starego
Ramola Żwikiewicza. Została wynaleziona już dosyć
dawno. Zwróćcie uwagę, czym innym jest na przykład mantra, na
przykład różaniec, na przykład modlitwa, którą
się mówi codziennie taką samą. Niby po co? Po cholerę? A
jednak dobrze, dobrze. Wydaje się, że ludzie połknęli rozum. Ktoś mi powie,
że: „Stary, przecież ja wiem. Nie zabijaj, nie kradnij,
nie cudzołóż". Gówno wiesz, bracie. Powtórz to sobie
codziennie. Sprawdź, czy przy jakiejś okazji dokładnie nie łamiesz tych zasad,
które oczywiście wiesz, nie? Dlatego powtarzać sobie czasem rzeczy proste,
rzeczy oczywiste warto. Warto. Warto przypominać o tym, co wiemy,
żeby lepiej rozumieć swoją własną wiedzę, żeby... No i tak dalej, i tak
dalej. Truję, prawda? Nie mnie to oceniać. Tak wybrnę
z tego, tak wybrnę z tego. Wiesz co? Ale czy, czy po
tym, po tym wstępie, takim ogólno, ogólno, ogólno, ogólno
jakim? Ogólnorozwojowym. Tak. Ogólnorozwojowym. A możemy już przejść do tematu
głównego, czyli do Jurka. Do Jurka. Do Jurka. Ja
może zacznę od ga-- od początku. A no właśnie miałem cię
udzielić. Jak? To niech ten początek wygląda
tak: powiedz mi, kiedy pierwszy raz spotkałeś Jurka?
Po prostu bardzo prosto. On chodził do jednej klasy w
technikum kolejowym z moją siostrą.
Był tam wybitnym intelektualistą, w tej całej
klasie, w tej szkole na pewno również w całej. No i kiedyś po prostu
poprosił siostrę o adres i zjawił się u mnie.
Miał tam chyba, nie wiem, szesnaście czy siedemnaście lat
wtedy. Taki mały, mały, mały, już łysiejący wtedy,
z wyłupiasymi oczkami, przeszkolonymi
soczewkami i tak dalej. No i przyszedł i przyniósł mi parę
opowiadań do przeczytania, nie? No i były
tragiczne, nie? No, ale tego, ale, ale facet był
ciekawy, nie? Zaczęliśmy sobie rozmawiać tam i tak
dalej.... o czym się szybko żeśmy się
dogadali, że, że on gra w szachy. Ja mówię: "Ha, ha,
kochany, no to gramy". Wystawiłem szachownicę i
dostałem w tyłek natychmiast, nie? Mi się to
zdarzyło może dwa razy w życiu, że przegrałem w szachy.
Raz z Kasparowem, z mistrzem świata i drugi raz z
Gruntkowskim. To były dwa razy, a tak to
nigdy, nigdy w życiu nie przegrywałem w szachy. No i
zrobiłem wielkie oczy. Co prawda potem go, go
nieźle przeczołgałem, bo następne chyba dwie, trzy partie
wygrałem. Mm, co on był od
razu, natychmiast zszokowany, ale mu wytłumaczyłem, że ja
przegrywam tylko raz, a potem się
uczę. W trakcie tej przegranej nauczyłem się wszystkiego,
co on potrafi i następnie już zastosowałem właściwą metodę
rozkładania faceta na łopatki, nie? To ci przerwę. To
moje ulubione zajęcie, to przerywanie. Tak.
Powiem ci tak: miałeś w sumie dużo szczęścia, że
zagraliście w szachy- Tak. -bo gdybyście zagrali w brydża, to byś dostał takiego
łupnia, a tak by cię, to on by cię przeczołgał.
Nie miałbyś, nie miałbyś najmniejszych szans, bo Jurek
znany był na przykład z tego, że,
yy, no, w pewnym momencie to on już przyjął, no miał
taką klasę naprawdę gracza. Nie ma zawodowych graczy, znaczy są, ale on był
takim bardzo, bardzo wysokiej klasy, no,
amatorem, ale człowiekiem, który, który właściwie
wymiatał. Tu, w Bydgoszczy, to był naprawdę
brydżysta taki. Ale sorry, ale grałem z nim w
brydża. No, ale- Nawet w parze. Proszę ciebie-
Ale, ale- Nawet nie miał takiej kwaśnej miny na moje
odzywki. W parze to się nie liczy. W parze to się nie
liczy. W parze to się nie liczy. Jakbyście grali przeciwko
sobie, to- Nie, nie. I teraz ja oczywiście tak sobie
lekką ręką potraktowałem te pierwsze szachy, ale
naprawdę Jurek Gruntkowski grał w szachy na
poziomie mistrzowskim. Zupełnie to była, to była bajka.
Ja tylko w Bydgoszczy spotkałem drugiego takiego człowieka. To, mm, taki
pisarz jest bydgoski, Siwiec. Jak mu... Bartek. Bartek Siwiec. Też, też w tej
samej drużynie chyba grywali z Gruntkowskim. W
każdym razie to są dwaj wybitni bydgoscy szachiści, którzy
naprawdę, naprawdę byli dobrzy. No ale Jurek
dlaczego? W brydża grał fenomenalnie, w szachy grał naprawdę fenomenalnie. Yy,
podobno świetnie grał w ping ponga, o czym widziałem go parę razy w akcji i nie
próbowałem stanąć po drugiej stronie stolika, bo by
mnie zachlastał tymi piłeczkami. Przecież,
nie? On był świetny. No, ale teraz może my
czytelnikom, yy, słuchaczom uświadomimy, jak on wyglądał. Otóż
mieliście... Jeśli macie wyobraźnię, wyobrażacie sobie
na przykład Dionizosa ze starożytnej Grecji? Mały, gruby, ten w beczce,
siedzący i opryskliwie witający wszystkich,
którzy do niego podchodzą i mający bardzo
zgryźliwe komentarze. Ja przepraszam, ale odnoszę wrażenie,
że ci się nałożyły dwie postacie: Dionizosa i-
Diogenesa! Diogenesa. Diogenesa. Sorry, sorry,
sorry. Ale, ale, ale Diogenes był blisko
Dionizosa, bo jednak picie wina, że tak powiem, było, było- Jasne, jasne. Było
codziennym tego. W każdym razie rzeczywiście był podobny
i również i w stylu bycia, i z wyglądu do, do tego sławnego mędza z
Ksantypy. Yy... Ale znowu, jakiego mę- A to Sokrates. Przepraszam, ale to
cholera jasna. Ja cię proszę, naprawdę. Ja wiem,
że słoneczko dzisiaj przypala nieźle, ale- To świadczy o
pewnej wspólnocie wszystkich bytów. Zwróćcie
uwagę, ja kiedyś z Jurkiem Gruntkowskim rozmawiałem na
tematy, na tematy filozofii greckiej i
wyszło nam, że niby ta szkoła wszystkim się
wydaje, że ci filozofowie to tam prawie tam sobie razem
biesiadowali, chlali wino i tam, yy, rozgrywali różne rzeczy.
Otóż tak nie było. Bardzo często większość
tych filozofów dzieliła duża odległość. Jedni mieszkali na
wybrzeżu Afryki, po drugiej stronie Morza
Śródziemnego, inni mieszkali gdzieś na wybrzeżu Azji, zupełnie w innym czasie.
Oczywiście, ale trzeba też pamiętać, trzeba też
pamiętać, że tych filozofów starożytnej Grecji, to tych,
których my wymieniamy najczęściej, to ich w zależności, to
jest ich kilku, w zależności od naszej wiedzy,
kilku, kilkunastu bądź kilkudziesięciu. A tak
naprawdę tych filozofów, których, których
imiona dotrwały do naszych czasów, no, będzie
kilkuset, a właściwie kilka tysięcy. Tak, tak. No, około
dwóch tysięcy. Pewno, pewno da się, da się, da się. Dałoby
się zliczyć. Można powiedzieć, że w tamtym czasie to właściwie
każdy Grek był filozofem. No nie, no nie, to już byłoby
daleko idące uproszczenie. Myślę, myślę, że
nie. W każdym bądź razie, w każdym bądź razie ważne jest to, że Jurek, aa,
był naprawdę znawcą historii. Bo to, że sobie grał w szachy
świetnie, to, to prawda. To, że grał w brydża
jeszcze lepiej, to też prawda, ale był
niezaprzeczalnym mistrzem, jeśli chodzi o historię. Historia była
jego pasją. Przede wszystkim był historykiem z wykształcenia,
później również- Był, był, ale- ... skończył w Toruniu uniwersytet z kierunkiem
historia. Tak, ale wiesz co? Ja znam bardzo
wielu ludzi, którzy kończyli historię. I oni mają
pojęcie. Nie, nie, mają nawet pojęcie, tylko nie potrafią o
niej opowiadać. A Jurek potrafił o niej opowiadać. Znaczy,
yy, są ludzie, którzy, którzy, którzy kończyli historię i
jak, jak otwierają usta, to ziew.
Ja już mam ziew na początku, a jak zaczynają coś mówić, to
zasypiam. Natomiast z Jurkiem tak nie było. Jest druga taka
postać, o której lubię słuchać, jeśli, jeśli mówi, jeśli
mówi o historii. To jest tutaj. Kiedyś gościliśmy Piotra Mroza, który,
yy-... też potrafi o różnych wydarzeniach, o
różnych wydarzeniach opowiadać w taki sposób, że budzi to
zainteresowanie. Nie zawsze, powiedzmy, nie zawsze to
wiadomo, że nie wszystkie elementy historii czy nie wszystkie
fakty historyczne interesują wszystkich. To jest
oczywiste, ale ważne jest, żeby, żeby mieć do historii
takie czy do dziejów takie, takie podejście,
żeby po prostu nie nudzić. I zarówno
Jurek, jak i wspomniany przeze mnie Piotr taki dar
mają. Ale do Jurka jeszcze, powiedzmy coś o Jurku. Jurek to była
postać, która rzeczywiście tą... Powiem
tak: Jurek miał też szereg słabości i tuż przed, tuż
przed śmiercią był na takim, na takiej, takiej terapii,
która, która, która miała go troszeczkę, nazwijmy to, podnieść
na duchu. Tak enigmatycznie. I tam w ramach, w
ramach takiej terapii miał napisać ileś tam cech pozytywnych u
siebie, takie, które uważa za pozytywne. I
rzeczywiście wymienił tam szereg. Ja ich nie będę w tej
chwili wymieniał, bo akurat nie mam tego spisu, a gdyby był
Tadeusz, to, to zrobiłby to znacznie zgrabniej. Ale
wśród tych cech zapisanych było na przykład to i
to jest dosyć charakterystyczne, że jeśli Jurek oceniał
swoją umiejętność grania w szachy, to określił ją
na poziomie amatorskim, ale niezły. Napisał, że
był niezły w te szachy. O brydżu się
już wyraził nieco mocniej. Już był, po prostu czuł
swoją siłę, jeśli chodzi o brydża, a wymieniał ten... Ping
pong wbrew pozorom też został wymieniony, że był całkiem
niezłym, niezłym graczem w ping ponga. Jurek,
póki, póki jakby nie wysiadły mu nogi, no
był, był znakomitym spacerowiczem i znakomitym
kajakarzem i robił to naprawdę świetnie. Ale to
wiesz, to mi tak jak teraz to opowiadam, no to tak
opowiadamy, opowiadamy, opowiadamy, jaki był świetny facet
i to właściwie zamienia się w jakąś taką nudną laurkę. Więc warto by
powiedzieć, ja już mówiłem podczas ostatniej audycji o
tym. Wstrząsnął mną punkt, kiedy Jurek napisał: „kiedyś byłem dobrym
literatem". Ten taki tryb, w
którym on to powiedział, kiedyś byłem, a więc teraz już nie
jestem. Ta autodiagnoza, nie wiem
czy, nie wiem właściwie, czym spowodowana, być może
niepowodzeniami, które go spotkały, ale dla mnie była
wstrząsająca. To był facet, którego książki po prostu
w swoim czasie, no, zjadałem.
I nagle taki człowiek pisze- Ale widzisz, patrz, ciebie to
wstrząsa, a mnie nie. Wiesz, dlaczego nie? No nie wiem. Bo
ja o sobie tak samo myślę. Kiedyś byłem dobry. On miał tą świadomość, że kiedyś
był na topie. Kiedyś był dobry. Wiktor, wiesz, jaka jest
różnica pomiędzy tobą a Jurkiem? Jurek być może właśnie dokonał
autodiagnozy, że kiedyś był dobry. A ty? Ty jesteś po prostu
ogarnięty szałem grania. I gdyby, gdyby ci ten komputer zabrać
albo nie wiem, nie wiem,
zapędzić jakoś do pisania kijem, to w dalszym ciągu jesteś
dobry. Bo ja to po prostu wiem. Ja też wiem, ale ja mam
pytanie tak przy okazji à propos tego grania i to jest
myśl zupełnie na marginesie tej audycji, ale czy
jeszcze w tym świecie współczesnym, przy internecie, przy grach i tak
dalej, tych całych wirtualnych prawie i tak dalej, czy
ktoś w ogóle gra w brydża albo w szachy?
No, ale pytanie jest, rzekłbym, nie na miejscu w
ogóle. No bo ja w swoim czasie... No dobrze, pierwsza historia o Jurku. Yy,
jakiś czas temu, yy, wspólnie z Wojtkiem
Sedeńko, właścicielem, właścicielem oficyny wydawniczej Solaris, wpadliśmy na
pomysł, że warto by wznowić Annapolis w jednym tomie, bo to były dwa tomy,
więc w jednym tomie wznowić Annapolis. No,
problem polegał na tym, że nie bardzo była baza do, do, do tego,
żeby, żeby to wznowienie zrobić. To znaczy brakowało
zapisu elektronicznego obu, obu tomów Annapolis. No i zadzwoniłem do Jurka.
No, przecież nie w nadziei, o tym za chwilę powiemy, jaki
Jurek stosunek do, do komputerów miał. No, nie w nadziei,
że uzyskam wersję elektroniczną, ale w nadziei, że
uzyskam, jeden z tomów miałem, ale drugiego tomu nie miałem
i że uzyskam ten tom do zeskanowania i do, później do
przerobienia. Jurek powiedział: „A po co ci
to?" No, takie dosyć charakter... „Po co ci to?"
No to mu zacząłem tłumaczyć. Zacząłem mu opowiadać o
komputerach, o tym, jak to się, jak to się wrzuca na
skaner, później program odczytuje, robi z tego plik
tekstowy i tak dalej. Jurek tak słuchał,
słuchał. Dziesięć minut gadałem na ten temat. Słuchał,
słuchał. Mówi: „Wiesz co? Tak gówno z tego rozumiem. No
dobra, przyjdź. Będę w tym i w tym miejscu. Ja
tam gram w brydża. Poszukaj mnie tam i przyjdź po książkę".
Dobra, umówi-, umówiliśmy się. Zjawiłem się w
miejscu, do którego mnie poprosił, a tam
tłum, dziki tłum ludzi. Po prostu jakieś nieprzebrane,
nieprzebrane hordy. I znajdź tu Jurka, który jest człowiekiem
dosyć drobnym, niskiego wzrostu. No to się
przebijałem przez te tłumy, aż wpadłem na prosty
pomysł, który powinienem od razu zastosować.
Zadałem pierwszemu, pierwszej osobie z brzegu
pytanie, czy nie orientuje się, gdzie jest
Jurek. Natychmiast: „Jurek? Jak to? Jurek jest
tam i tam, i w tym miejscu". I tam, gdzie mi powiedziano,
tam Jurek był. Spojrzał na mnie. „Aha, dobra, tu
jest książka". Wszystko, wszystko było, wszystko było, wszystko
było załatwione. Także to, to, jeśli chodzi, to jeśli
chodzi o Jurka. Jurek był dosyć obcesowy. Znaczy Jurek był
albo bardzo, bardzo bywał niezwykle serdeczny. Z tego
wynikały czasami, czasami te, te różne, no,
powiedzmy, ciekawe zajścia. Albo był serdeczny, roześmiany
i pełen, pełen uroku, albo warczał jak
taki: „No właściwie, po co przyszedłeś? Po-... O co ci
chodzi? Po co? Po co tu jesteś? To, to cały
Jurek. I tak to, tak to mniej więcej wyglądało.
Chyba po tym telefonie do ciebie ja dostałem telefon z
kolei. Yy, mieszkałem wtedy nie
na takiej, w Bydgoskim Przedmieściu, na Sowiej Górze
i dostałem nagle ni stąd, ni zowąd dziesięć telefonów i
słyszę głos, który chyba go znam, bo dawno,
dawno go nie słyszałem. No ale ten głos mówi, że przyjedzie
do mnie i mam go uczyć. Ale ja mówię: a sorry, z kim mam przyjemność,
nie? Bo wiedziałem, że znam, ale nie do końca, nie do
końca. Dawno, wiele lat minęło od czasy, kiedy
tak naprawdę gościa widziałem. No
i czego? I on mówi, że przyjedzie do mnie i mam go
uczyć. Ja mówię, ale czego, nie? A
przyjedzie, to pogadamy, nie? No, już wtedy z rozmowy
domyśliłem się, że to chyba chodzi, chodzi
Gruntkowski. Przypomniał sobie o tym, że
ja żyję na tym świecie. Nie, ale czego ja go mam uczyć?
Nie, nauczyłem go kiedyś trochę pisania, ale to było
trzydzieści lat temu, nie? No chyba. Chyba dostał
telefon od ciebie. Prawdopodobnie albo nie wiem, skąd
wytrzasnął do mnie. W każdym razie się nagle zjawił u mnie i przyszedł. Mówi:
będziesz mnie uczył obsługi komputerów. Ja mówię:
aha, no dobrze, proszę cię bardzo, siadaj. Posadziłem go przed moimi
monitorami i tym wszystkim. Proszę, tutaj jest
myszka, tutaj tego. Aha, przerwę ci. A co mam robić? A
przerwę ci. Powiem tak, bo to trzeba
trochę odrobinę wprowadzenia. Jurek był człowiekiem, który do
komputerów się nie zbliżał. Nie, nie- Miał absolutny
wstręt do klawiatury. W ogóle nie. On przepisywał wszystko elegancko na
maszynie, a... ale później nawet tego mu się już nie
chciało, bo maszyna no przecież jakby przestała normalnie
działać. Pisał ręcznie i był gotowy płacić
ludziom. Niewielkie, bo niewielkie, ale płacić
pieniądze, ale płacić ludziom, żeby mu to przepisywali do
komputera i dopiero wtedy dostawał plik. Był
zawsze, jak ten plik już miał ze swoim opowiadaniem czy z czymkolwiek, z
artykułem. Widziałem, że on jakby nie do końca, nie do końca jest zadowolony z
tego, że ta jego praca, którą normalnie kiedyś, w
dawnych czasach wpukiwał, wpukiwał w maszynę, w
maszynę do pisania. No i wychodziło. Wychodziła płachta papieru
zadrukowana czy w każdym razie
czcionkami, czcionkami nabita. A tutaj było jakieś coś.
Albo to płyta, a później pendrive i tam w środku, w tym
czymś była, była jego praca. On to
tak po ludzku to rozumiał. Przecież to nie był głupi facet
i dokładnie wiedział, że to się tak toczy, ale widziałem w
niego, u niego brak, absolutny brak
akceptacji. Ja myślę, zanim ty opowiesz, bo ja znam
oczywiście tę historię, historię nauki, nauczania
Jurka. Czy inaczej, jak to Wiktor Czujkiewicz nauczał
Jerzego Gruntowskiego, jak posługiwać się komputerem. To jest oczywiście
historia tyleż śmieszna, co brutalna chwilami. Ale myślę, że
zanim, zanim zapoznamy naszych, naszych szanownych
słuchaczy, słuchaczy z tą historią, bo to myślę, że posłuchajmy, posłuchajmy
pierwszego fragmentu prozy Jurka. To jest dosyć
charakterystyczne, że ten, to opowiadanie, które,
którego posłuchamy. Ja do dzisiaj nie wiem, bo ja pierwszy raz usłyszałem to,
co jest tematem tego opowiadania w postaci
dowcipu. To dotarło do mnie. Ktoś opowiedział mi taki mniej
więcej dowcip, po czym trafiło do mnie opowiadanie "Zjazd w
dół". Chyba tak to się nazywa. Taki jest chyba tytuł i doszedłem do
wniosku, że ja znam to opowiadanie, chociaż go
nigdy nie czytałem. Dopiero później się połączyły te dwie,
te dwie szare komórki w mojej głowie i
doszły do wniosku, że ja po prostu słyszałem dowcip. Ale
powiem Ci tak próbowałem dojść, jak to było i nie
wiem, czy to Jurek wymyślił historię, która
stała się później, która stała się później kanwą do stworzenia
dowcipu, czy też Jurek podsłyszał dowcip i
przerobił to na opowiadanie. Myślę, że do tego nie dojdziemy
już dzisiaj, ale warto. Warto pamiętać, że Jurek, że Jurek tego rodzaju zabiegi
stosował i przy całej swojej burtliwości, jakimś takim
czasami wybuchach złego humoru, był
jednocześnie człowiekiem niezwykle dowcipnym. Jeśli się trafiło
na jakiś jego dobry dzień, to naprawdę można się było,
można się było ubawić. No cóż, myślę Marku, że czas na, na prozę.
Jerzy Gruntowski. "Zjazd w ciemność". Żył
sobie pewnego razu wolnomyśliciel. Myślał po
swojemu i myślał wolno. Przedmiotem jego rozważań były sprawy wielkie, sprawy
ostateczne. Czy istnieje Bóg? Czy praktyki religijne mają sens? Jak żyć? Lata
płynęły, a on rozważał. Ani nie mógł
do końca uwierzyć w Opatrzność, ani nie umiał
zdecydować się na ateizm. Ateiści mu się nie
podobali zbytnio. Do fideistów też żywił
niejakie zastrzeżenia. Wreszcie oddał ducha, co
prędzej czy później czeka nas wszystkich, niezależnie
od żywionych poglądów czy wręcz ich braku.
Kiedy śmiertelna powłoka wolnomyśliciela stała się już
zupełnie do luftu, nieśmiertelna jego dusza poczęła
wędrować przez zaświaty. Widziała tam zjawiska
nie do opisania słowami. Co ciekawe, oglądała te
dziwy tak samo, jak żyła, czyli na sposób nie......
niesdecydowany. W końcu znalazła się pod bramami
niebios. Jak wszem i wobec wiadomo, klucze do tych
bram dzierży święty Piotr Apostoł. Spytał on
duszę wolnomyśliciela, dokąd chce iść i
właściwie czemu tak błąka się bez sensu? "A bo ja wiem?" "A co wiesz?" "Nie
wiem." "Nie wiesz, co wiesz? Na to wychodzi. Kłopot." "Fakt" - przyznała
dusza naszego bohatera. W wieczności czas nie
istnieje. Nie możemy więc napisać, że zapanowała
chwila milczenia, bo chwila to właśnie kategoria
temporalna. Ale tak napiszemy z racji
ułomności naszej ludzkiej natury. "A gdzie byś
chciał trafić? Może do nieba?" "Do nieba? A jak tam jest?" "Pokażę ci" -
obiecał święty Piotr i słowa dotrzymał.
Wolnomyśliciel, który i w stanie bezczasowości
bytując, nie potrafił wyzbyć się swego przyrodzonego
sceptycyzmu, widząc, co się tam dzieje, a właściwie
dostrzegając, że niewiele się dzieje, ot, siedzą sobie
dusze i coś oglądają, zadał kolejne pytanie
niebiańskiemu klucznikowi: "Co tamci właściwie
robią?" "Kontemplują Boga." "Aha. I co jeszcze?" "Nic. To im wystarcza."
"Mnie też to wystarczy?" "Powinno." "A jak
nie?" Dzierżyciel kluczy do bram niebios, nieco
poirytowany, spytał wtedy prosto z mostu: "No to
chcesz iść do nieba czy nie?" "Nie mogę się
zdecydować. Pokaż mi jeszcze czyściec i piekło. Dokonam wyboru." "Dobrze,
pokażę ci czyściec." No i nasz bohater ujrzał
ten rejon zaświatów. Wyglądało to jak mrowie
wysp i wysepek, w których przebywały dusze. Dusze bardzo rozmaite, ale w
sumie nie bez skazy. Jedne szpetne, inne tylko nieco skażone, lecz jedno miały
wspólne: cierpiały. To było wyraźnie widać. Czuło się tę udrękę i ból. Co
najciekawsze, mimo tych mąk dusze wyglądały na
dość szczęśliwe. Były momenty, kiedy coś je
rozjaśniało od wewnątrz. Zaintrygowany
wolnomyśliciel spytał świętego Piotra, co je właściwie
tak raduje, skoro bezspornie cierpią męki w tych
płomieniach. Niekiedy wyglądało to faktycznie
mądrudująco, albowiem udręczone od płomieni
nieszczęsne dusze umykały przed nimi w straszliwy
ziąb, a kiedy nie potrafiły już znieść mrozu,
dawały nura w buchające płomienie. I tak bez
końca. Niebiański klucznik odpowiedział:
"Te dusze radują się tym, że ich męka kiedyś
będzie miała swój kres, że zobaczą Boga i
zostaną wybawione. Poza tym bliskie jest już
nadejście Najświętszej Maryi Panny, która w dzień
swego święta przechodzi przez czyściec, niejako
przedwcześnie wybawiając niektóre dusze." "Coś na kształt
amnestii?" "Można tak powiedzieć" - zgodził się
uprzejmy święty Piotr. "Nie chcę tam iść" -
orzekł wolnomyśliciel. "Zdecydowanie sobie tego
nie życzę." "Czyli wybierasz niebo?" "Pokaż mi
jeszcze piekło, abym miał jasność sytuacji." "Dobrze." I ukazał się obraz
piekielnych rejonów. Widok był zachęcający, przynajmniej zdaniem naszego
bohatera. Ujrzał on coś w rodzaju karczmy,
gdzie były trzy izby. W jednej rżnięto w
karcieta, w drugiej pito na umór, w trzeciej
tańczyły na suto zastawionym stole rozebrane do
rosołu piękne panie. "Tam przynajmniej coś się
dzieje" - orzekł wolnomyśliciel. "To wybieram." Ledwie zdążyły przebrzmieć jego
słowa, już poczuł, że leci w dół. Jakaś
przemożna siła popychała go ku ponurej twierdzy
otoczonej ognistym wałem. Potem poczuł, że
chwytają go krzepkie ramiona i usłyszał:
"Kocioł dla Polaków!" "Jak to?" - wrzasnął nasz bohater. "Miało być zupełnie
inaczej." "To była tylko reklama, stary ośle." No właśnie, tak to,
tak to, tak to Jurek sobie mniej więcej wyobrażał. A
i naprawdę tego rodzaju, tego rodzaju... taki właśnie dowcip,
nieco mniej rozbudowany, krążył i ja miałem
okazję go, miałem okazję go wysłuchać.
Jak ty, jak, jak, jak znajdujesz, Wiktorze,
opowiadanie Jurka? No nie, opowiadanko
świetne. Nie sądzę, żeby Jurek, że tak powiem, przyrawiał
dowcip. Dlatego najwyżej pewien zbieg
okoliczności może polegać na bardzo na tym. Jeśli się dobrze
trzyma rękę na pulsie tego, co ludzie
myślą, o czym ludzie mówią w okolicy, to prędzej czy
później dojdzie się do podobnych wniosków i
wpadnie się na bardzo, bardzo zbliżony temat, nie? No, ubawiło mnie
to opowiadanko. Bardzo dobre. Ale myślę, że teraz jest
czas na tę brutalną historię nauki, nauki komputerowania przez
Jurka. To znaczy, co
będzie brutalne? Co nie będzie specjalnie. Natomiast będzie to
bardzo dziwną, dziwnym znakiem zapytania. Otóż ja nie wiem, ale kiedyś
być może można się było czymś od kogoś zarazić, trądem jakimś, dżumą.
No, Indianie się zarażali katarem, nie? Ja się od Jurka zaraziłem pewną
dziwną rzeczą. To jest jak strasznie
parszywa przypadłość. Ale zanim przejdę do tego, czym się
zaraziłem, to opowiem to,
jak on przyszedł do mnie po te nauki. Jak go posadziłem
przed tym komputerem, to mówię: "To jest myszka."
Położył na tym rękę. I co?... No ruszaj! Gdzie? Po co?, nie? No, no
jakoś pokazałem mu, gdzie jest na, na
monitorze to. Pokazałem, że to działa. Jak ręka idzie w
tą, to, to leci ten kursor do góry to i
tak dalej, nie. No ja mówię: „No weź, kliknij w tą. To
jest ikona. Otwórz to i tak dalej." A po co?, nie. No i tak
tłumaczyłem mu wiele rzeczy. Właściwie po każdym
zdaniu było właściwie: a po co? Pytanie.
No- Jeszcze dodaj, dodaj jedną rzecz, że Jurek
trzymał tę myszkę tak, jakby trzymał, nie wiem,
trzonek, trzonek od łopaty. Nie, tak albo żabę jakąś, która mu wlazła w łapę.
Nie, zaraz, mówię, trzymał tą
myszkę. Nie, trzymał już dawno inną myszkę, gdyż tą pierwszą
myszkę, której dotknął, natychmiast się zepsuła, nie?
To po pierwsze. Ta druga myszka, miałem w
zapasie, natychmiast spadła mu na podłogę,
rąbnęła o czego i tak dalej. Przetrwała jakoś, wróciła na stół i tak dalej. No i
machał tym po ekranie. Machał, machał, machał,
machał i w pewnym momencie Windowsy wysiadły.
Nie, no fajnie. No to żeśmy zresetowali komputer,
odpaliliśmy system na nowo i tak dalej.
Zacząłem mu tłumaczyć, na czym to wszystko polega. Niestety
wiele nie wytłumaczyłem. Wszystko się psuło, psuło się bez przerwy, wszystko
nawalało. Nie można było używać ani klawiatury, ani myszki i tak
dalej. On patrzył na mnie z totalnym politowaniem,
bo, że tak powiem, widzi człowieka i to, to
gówno cywilizacyjne, którym, że tak powiem, nie może
normalny człowiek się posługiwać, bo to się psuje. No,
mówiłem, że historia będzie brutalna, bo to po prostu, to po prostu było jakieś
sprzysiężenie wręcz. Jurek wychodził od
ciebie z głębokim przekonaniem, że całe to
pierdzielenie o komputerach, że są takie dobre, że
pomagają w pracy. Jurek wychodził z głębokim
przekonaniem, że nie tylko nie pomagają w pracy, ale ją
utrudniają, a w dodatku są znacznie mniej zaawansowane, jeśli chodzi o
użyteczność od zwykłej maszyny do pisania. Oczywiście, że
tak. Ale co na plus trzeba Jurkowi dać, że odgrażał się i też
to zrealizował, że przyjdzie drugi raz. I przyszedł. Przyszedł,
tak. To był drugi i ostatni raz, kiedy Jurek
zetknął się z komputerem, bo ten drugi raz wyglądał... No, jak wyglądał, to za
chwilę opowiesz, ale on już ostatecznie zniechęcił Jurka do, do kontaktów z
komputerem. I to się odbywało mniej więcej tak, że jedni ludzie Jurkowi
przepisywali teksty z jego bazgrołów kompletnych, bo Jurek miał taki charakter
pisma, że mógł recepty wypisywać, to zupełnie spokojnie. I z tych bazgrołów
jedni ludzie przepisywali, robili pliki, pliki tekstowe, a drudzy ludzie - tu
mam akurat siebie na myśli - prowadzili mu
skrzynkę mailową, bo on w ogóle się nie zbliżał do tego.
Internet w ogóle był abstrakcją kompletną. Prowadzili mu
skrzynkę mailową. Jurek po prostu dzwonił: „Marek, to ty?
Słuchaj, trzeba wysłać ten i ten tekst, w to i w to
miejsce do tej i do tej redakcji." A ja mówię: „Jurek,
wiesz co? Ale ja jestem w tej chwili, no, dajmy na to,
na plaży." „A kiedy wrócisz?" No,
mówię: „Wiesz, no, jak sobie tu trochę poleżę, to, to z
tej plaży w końcu zejdę. No i może tam
gdzieś...""Słuchaj, to jest bardzo pilna sprawa
i musisz to jak najszybciej wysłać." Mówię: „Jurek, a tak
jak w ciągu dwóch godzin wyślę, to będzie dobrze?" „Nie,
nie. Wolałbym, żebyś to zrobił szybciej." No
i takie były rozmowy z Jurkiem. Czasami udało się coś
wynegocjować, ale generalnie Jurek, jak sobie coś
pomyślał, to musiało się, musiało się zdarzyć. A ponieważ Jurek prowadził
korespondencję, no, z całym światem, to by było,
to byłaby stanowcza przesada, ale z
wieloma redakcjami w Polsce, do których wysyłał, do których
wysyłał teksty. Teksty o historii. Zresztą, zresztą
całkiem niezłe, a w każdym razie interesujące, interesujące, tak
poznawczo. Znaczy, czy one były niezłe, to nie mnie oceniać.
Natomiast ja się, ja się bardzo, wysyłając te
teksty, bardzo wielu rzeczy po prostu
dowiadywałem, bo zawsze przed wysłaniem oczywiście sobie
przeczytałem. Ale wróćmy do tego drugiego razu. Jak to
Jurek, jak to Jurek, jak to Jurek się nauczył? Jak to
Jurek... Jak nauczałeś Jurka, Jurka, no, jak
umożliwiałeś mu kontakt z komputerem? Andrzej, no, ja się starałem strasznie,
ale ja tego wiesz, to było nie do przeskoczenia po prostu, bo Jezus, Maria, on
robił absolutnie wszystko, żeby Bogiem a prawdą wszystko zepsuć, bo... Nie
dosyć tego, jak ja pokazywałem mu, co ma robić, to ja psułem również, nie? Ale
Jurek miał tę charakterystyczną cechę, że jak mu coś
nie pasowało, na przykład: zaczynał pisać, bo to
akurat, to akurat tego drugiego, tego drugiego spotkania
akurat byłem, akurat byłem świadkiem, więc to już mogę z
pierwszej ręki powiedzieć. Jurek, jak mu coś nie
pasowało, to od razu stwierdzał, że to jest głupie. No
i Wiktor mówi: „To Jurek, tu jest klawiatura i ro-- i pisz na tej klawiaturze.
To jest proste, tak jak na maszynie do pisania się pisze."
Jurek spojrzał. No mówi: „Dobra." To zaczął pisać.
Mówi: „A gdzie tu jest ą?" No to pracowicie mu Wiktor wytłumaczył, jak się robi
ą. No to Jurek: „Dobrze." No mówi: „Dobrze".
Później pisze, pisze. Mówi: „A wiesz co? To jest głupie
wszystko. To jest w ogóle, po co takie, po co takie
komplikacje?" Mówi: „A powiedz mi, powiedz mi, jak się tu,
jak tu, jak tu się robi kolejne litery?" A mówi... Jak się
dowiedział, że, że literę ź pisze się z iksa -... to po prostu przeżył szok
poznawczy. Nie, żartujemy sobie w tej chwili oczywiście.
Znaczy, to, to wszystko jest prawda, tylko yy. Ale Jurek się nie zgrywał. On
naprawdę był zniesma- zniesmaczony, zniesmaczony całym tym
komputerowym, całym tym komputerowym światem i po prostu postanowił go
bojkotować. I bojkotował już go właściwie do, bo-bo-
bojkotował go właściwie do końca życia. Ale wiesz co? Ja
może wrócę do tego, czy mnie się od niego zaraziłem też?
A, no faktycznie. Tą chorobą, nie? Otóż przy mnie psują się komputery. Ja mogę
postawić nowy komputer obok siebie przy
biurku. Ni w pięć, ni w dziesięć. On się nagle sam
wyłącza. Nie ma żadnego prawa, prawa do tego. Nagle się sam, Windowsy się same
zamykają. Yy. To ja, to ja tradycyjnie powiem, jak wygląda pokój, w którym
mieszka Wiktor. Tam przy biurku stoją trzy potężne
komputery. Żaden właściwie nie działa poprawnie. Żaden.
Monitorów tych ciekłokrystalicznych to na samym biurku stoją
cztery, a i piąty, piąty, bo jeszcze poza tymi trzema wielkimi komputerami,
które kiedyś miały całkiem, kiedyś to znaczy całkiem- Ale
działają. Tak, działają. Tak, tak, udają, że działają. Jeszcze
całkiem niedawno miały, miały potężną, potężne moce, ale już
te moce straciły, bo je Wiktor zaczarował. Ale oprócz tych
trzech stoi jeszcze laptopik. Laptopik jest dosyć zabytkowy i
służy do grania. W co ty grasz teraz ostatnio?
Nie, tam na tym tylko w Master of Orion, ale
niczego więcej nie wytrzyma. Tak. No, w każdym razie- Dostałem
go od Siódemki, żeby skończyć quest možda Mati Pili. No i
oczywiście gram na nim różne, ile mogę w Master
of Orion, tak? Doszukując się sensu
tej całej technologii, to Gruntowski doszedłby do takiego
samego wniosku. To się tylko do tego nadaje. Do
niczego więcej. Dobrze, zgłaszam votum separatum, ale, ale
niech, ale niech będzie. Ja myślę jednak, wiesz, że
warto... A ty już powiedziałeś, czym się
zaraziłeś? Tak, tak. Powiedziałeś, tak, tak.
No wiesz, to taka była to w sumie dobra zaraza. No to
dlaczego można- można ją w każdym razie zaakceptować. Wiesz
co, ja proponuję, ja proponuję, żebyśmy poza
tym, że w tej chwili odśpiewamy się trochę z Jurka,
to powiedzmy trochę o tej jego twórczości,
bo myślę, że żeby nam nie przesłoniło, nie przesłoniło te,
te pewne jednak wice dotyczące,
dotyczące pisarza. Nie przesłonimy tego, że to był autentycznie
zdolny człowiek. Człowiek, który, który naprawdę potrafił pisać. Wiesz,
przede wszystkim trzeba wychodzić z tego, że to był
człowiek bardzo inteligentny. A, no właśnie. Bardzo bystry
przy, przy pozornym, że tak powiem, no, tym, tym image'u
diogenesowskim po prostu. I jego, i jego na przykład nieporadność w sferze
komputerowej nie wynikała z tego, że, że nie, nie potrafiłby. On po prostu
nie chciał. Nie chciał. Był w nim jakiś wewnętrzny hamulec,
że on nienawidzi tego i nienawidził
konsekwentnie. No, tak samo, jak ja nie wyślę SMS-a. Komórką
się posługuję, no bo trudno telefonu nie odebrać, nie?
Natomiast nie wyślę SMS-a albo ani nie przyjmę
SMS-a. Ja tego nie chcę. Nie akceptuję takiej
skrótowej wymiany myśli. To prawda. Jesteś w tym niezwykle konsekwentny.
Ale dobrze, powiedz mi w takim razie, Wiktorze najprostsze na świecie
pytanie. Powiedzieliśmy, że pierwsza książka Jurka to było
Annopolis. Za co cenisz Annopolis? Wiesz, bo jak to wymieniałeś, że Jurek
wydawał książki w Wydawnictwie Literackim, to to właściwie nie
taka... To była sztuka, ale nie aż tak duża.
Największą sztuką było zadebiutować w
Wydawnictwie Literackim. To była rzecz, praktycznie biorąc, wtedy
w Polsce niemożliwa. Tam wydawali tylko- Starów wyjadaczy. Z wysokiej
półki albo, albo, albo i tak dalej.
Natomiast, żeby zadebiutować w takim wydawnictwie, no to, to,
to w ogóle nie było, nie było takiej możliwości. A Jurkowi
się udało. Nie udało, tylko po prostu bez żadnych
problemów. Po przeczytaniu w redakcji jego, jego
książki natychmiast ją zaakceptowano i przyjęto.
Dlaczego? Dlaczego ten facet pisał... Niby
to jest science fiction. Niby to jest science fiction, nie
jest to. Jest to powieść quasi filozoficzna. Jest to powieść
o historii. Gdzieś tam to dotyka, ale- Dotyka wszystkiego i
tak dalej. Fantasy, ale tak bardzo, bardzo lajtowo.
Tak, dotyka trochę również, nie, ale dlaczego to jest ten? Bo, bo, bo
pisał to człowiek, który myślał o tym, żył tą przeszłością i przyszłością
równocześnie. I Holender znał się na historii. Bo wiesz, bo
wiedzieć, tak jak ty mówiłeś, znać się na
historii to zna mnóstwo ludzi. Natomiast
rozumieć historię to można, to można wymienić
ludzi na, na, na dwóch rękach można. Ważne jest też
to w przypadku Jurka, że Jurek na przykład mówimy o Annopolis, to Jurek
przedstawił w tej książce, to jest właściwie powiązany ze
sobą cykl opowiadań dotyczących miasta, tego tytułowego Annopolis, którym
w sposób nie taki, nie taki belferski, ale właściwie pokazuje mechanizmy
historii. To miasto przechodzi przez kolejne, kolejne
etapy dziejów. Kolejne tam się pojawiają
barbarzyńcy, tam się... No, dzieje się. No, nie
będziemy opowiadać, ale chodzi o to, że on
jednocześnie, jakby snując pewną historię, snując o-... ciekawą narrację po
prostu. Jednocześnie pokazywał, jak
młyny, yy, historii nas mielą tak naprawdę. Mielą
akurat bohaterów, yy, jego opowiadań,
ale, ale w gruncie rzeczy nie jest trudno w tych
opowiadaniach znaleźć odniesienia, yy, do tego, jak
jest z nami, jak w gruncie rzeczy, już to powtórzę, jak te młyny historii nas
po prostu mielą, a potem wypluwają. I to u Jurka, yy, w
obu książkach dotyczących, yy, miasta Annopolis
widać po prostu. Jurek doskonale to wychwytywał. I myślę, że, yy,
tom Annopolis jest godny polecenia, ale, yy, Jurek próbował też sztuki, yy, w
takim twardym science fiction. Yy, to z
tego, co ty opowiadałeś, szło mu nieco gorzej,
co nie znaczy źle. Ostatecznie znowu
wydawnictwo Iskry w latach osiemdziesiątych, jak już wydawało jakiś tom w serii
Fantastyka Przygoda, to to nie był tom przypadkowy. No
nie. I Jurek wydał, wydał tam tom, yy, i
przyszło to, przeszło to bez kłopotu i on się cieszył
nawet sporym powodzeniem. To nie był, to nie, to nie były,
yy... Znaczy, bo ty zawsze oczekujesz, że to będą, yy, że
to, yy, że jak już, yy, zrobił dwa wybitne tomy o
Annopolis, to ten trzeci też musi być wybitny. On jest po
prostu dobry, naprawdę dobry i, i,
i, yy, myślę, że, myślę, że warto po niego, warto
po niego sięgnąć. Znaczy w ogóle warto, warto sięgnąć do
tych książek Gruntkowskiego, bo to, bo to tak coś
przeleciało jak kometa, jego życie, jego twórczość i tak
dalej. Nikt o tym nie pamięta, nikt nie, nikt nie wie i
tak dalej. A warto sięgnąć po tę, po tą książkę, choćby po
Annopolis. Choćby po, po to, że, żeby przeczytać
nie tylko coś z przyjemnością, ale nie mieć
po przeczytaniu takiego kaca, że właściwie
zmarnowałem czas na tą lekturę. Co jest po większości
książek, które sprawiają wiele przyjemności w trakcie
czytania. Wiele filmów taką przyjemność
sprawia, ale po tych dwóch godzinach, a właściwie to gdybym
go nie obejrzał, to nic by się nie stało. Tak
jest. Powiem tak: po tych, po tych, yy,
po tych latach osiemdziesiątych, kiedy Jurkowi wszystko
szło właściwie znakomicie, z... trafiło się tąpnięcie. No, czy dla
większości, dla większości ludzi w kraju to właściwie, yy,
była super sprawa, bo, bo, bo, bo upadła komuna.
Natomiast, yy, dla pisarzy to nie był dobry czas
i Jurek się o tym bardzo boleśnie przekonał,
bo, mm, na początku lat dziewięćdziesiątych, yy,
zaczął wydawać w sumie w niszowych
wydawnictwach, takich lokalnych. Yy, tam się wtedy
pojawił "Las Teutoborski". Notabene tytuł jest dosyć
charakterystyczny, też nawiązuje do historii.
Yy, warto sprawdzić, czym był Las Teutoborski,
jakie odegrał, odegrał, jakie miał znaczenie dla, dla historii, yy, Europy. Yy,
później pojawił się, yy, tom "Ja, Ulrich. Miecz
rewolucji". Znakomite opowiadanie, yy, w którym się pojawia
Stalin między innymi. Ale to wszystko były tomiki,
które gdzieś wychodziły. One nie docierały do
czytelników, a ponieważ nie docierały do takiej, takiej
masowej, yy, publiki, yy, jak poprzednie tomy, to o Jurku zaczęto
zapominać. I to go bardzo frustrowało. Na szczęście trafiło się tak,
że, yy, wspomniane już, wspomniane już wydawnictwo
Solaris i Wojtek Sedeńko wyda..., yy, to wydawnictwo
wydało tom, yy, "Lancelot z nad Renu". O nim, o tym tomie za chwilę. Potem się
jeszcze ukazała, yy, jedna książka
w, yy, w takim też w sumie niszowym wydawnictwie
w Toruniu. I to właściwie był koniec. Później
Jurek, yy, dużo pisał. Jurek bardzo dużo pisał. Yy,
zostało, została po nim, yy, sporo
nieopublikowanych, zostało po nim sporo nieopublikowanych
jeszcze utworów. Myślę, że doczekają się publikacji
wcześniej czy później, ale właściwie
zamilkł. Natomiast, yy, dlaczego powiedziałem o
Lancelocie z nad Renu? A to między innymi dlatego, że,
yy, to była... To była, to jest książka, która
znowu wzbudziła spore kontrowersje, bo,
yy, to jest książka, która rozpada się jakby na, nie jakby, a na pewno, na dwie
części. Pierwsza z tych części to jest przedstawienie takiej dystopijnej, yy,
dystopijnego świata, w którym takiego totalitarnego, ale nowocześnie
totalitar-totalitarnego świata, pełnej inwigilacji,
kontroli, który później na skutek, yy, bohater, no, staram się jakoś tak
ogólnie o tym powiedzieć, żeby nie znowu nie, nie spoilerować.
Więc, yy, główny bohater przenosi się w przeszłość. No
i na tym zostańmy. Ta książka ma jakby część
bardzo taką science fiction, gdzieś nawołując, nawiązującą do, do takich, do
takich, yy, opowieści jak Orwell czy, czy, czy i tym
podobne. Oraz, oraz część taką historyczno-fantastyczną, która, która... Tu się
Jurek znakomicie czuł. I ten tom został zresztą, yy,
mocno skopany przez takiego jednego recenzenta w internecie, który zarzucał
Jurkowi pewne niekonsekwencje, pewne, pewne
braki. Właściwie po co tam są niektóre rzeczy
wprowadzone? Ja nie potrafię, tak przyznam się od razu. Nie
potrafię odnieść się w sposób taki, yy, w
pełni, w pełni profesjonalny do tej, do tej
recenzji, bo trochę racji być może, yy, autor
recenzji ma, ale myślę, że nie zwrócił, yy, na
kilka rzeczy w tym tomie, yy, które się znajdują w tym
tomie, nie zwrócił uwagi. Bo Jurek, yy,
być może popełnił tam kilka literackich błędów, chociaż ja
ich nie widzę, ale zakładam, że jest to możliwe.
Natomiast, yy, moim zdaniem nieźle połączył te dwa
światy....A i, i myślę, że tak,
że można się o tym przekonać w jeden prosty sposób,
który, który Państwu dzisiaj umożliwimy. Otóż postanowiliśmy pierwsze
rozdziały, pierwsze rozdziały książki Lancelot z Nadrenu po prostu, po prostu
przedstawić. I myślę, że myślę, że to
najlepiej zarekomenduje bądź zniechęci do książki, do
książki Lancelot z Nadrenu. Ja bym jednak, ja bym jednak
powiedział, że warto ją przeczytać. Marku, myślę, że czas wystartować z
Lancelotem z Nadrenu. Jerzy Gruntowski "Lancelot z Nadrenu".
Część pierwsza. Rozdział pierwszy. Przebudziłem się
nieświeży, jakbym miał niedobre sny, choć
nic z nich nie pamiętam. Często tak bywa, że ich
treści nie pamiętamy, ale podświadomość podszeptuje
nam maluczkim i niegodnym dobroci Ojca, żeśmy w czymś przewinili. I rzeczywiście
przewiniłem. Na seledynowej powierzchni uniwersalnego
identyfikatora lojalności pojawiły się pomarańczowe
linie, jeszcze słabe, jeszcze nie czerwone, już jednak mówiące o zagrożeniu. W
przestrachu wytarłem spocone czoło. Ciało
tkwiło jak gdyby w kokonie z zimna. Dygotały mi
członki, żołądek podchodził do gardła. Sumienie kąsało jak wściekły pies. Tak
przecierpiałem czas aż do terkotu budzika.
Kiedy zadźwięczał, odważyłem się zerknąć na unidel i zaraz unga wstąpiła w moje
serce. Zzieleniał unidel. Strach uczynił mnie lojalnym. Niechaj będzie
błogosławiony człowiek pokorny. Sprzęgnięty
z łóżkiem budzik nie przestawał dzwonić. Marudził tak
aż do chwili, kiedy uniosłem się z materaca i
spuściwszy najpierw lewą nogę, a następnie prawą,
stanąłem na ciepłej, podgrzewanej podłodze, czując przy tym
rozkoszne wibracje pobudzające do twórczej
pracy. Dość długo trudziłem się potem przy domowym
komputarze, tworząc ekonometryczne modele
wahań koniunktury cen. Bawiąc się nimi jak dziecko, bo praca winna być zabawą i
przyjemnością, a jeżeli nie jest, to źle.
Przeraźliwy gwizd budzika uprzytomnił mi, że nadszedł
czas śniadania. Pożarłem je niby tygrys bengalski, popijając wodociągową wodą.
Pokrzepiwszy ciało, zabrałem się za ćwiczenie
ducha. Kilka podróży w głąb siebie i już mój
wskaźnik lojalności poszedł w górę. Unidel
jest skonstruowany tak genialnie, że przy całorocznych
rozliczeniach uwzględnia przede wszystkim najwyższy stopień
propaństwowych uczuć. I jeśli w roku następnym
uczucia te są na identycznym poziomie, to obiektywnie
spadają, co wiąże się z niejakimi dolegliwościami dla
nieudacznika nieczyniącego postępów. Tak
więc nie mamy wyboru. Musimy się wznosić, lecz
w miarę rozsądnie. O oznaczonej porze budzik
przypomniał mi o obiedzie. Otworzyłem puszkę.
Groch z wołowiną. Radośnie skonsumowałem jej zawartość na zimno, ale to mi nie
pierwszyzna. Musimy trochę cierpieć. Ojciec
cierpiał nieskończenie bardziej, przynosząc nam później
światło postępu. Po obiadku raczyłem zapoznać
się z tym, co przyniosła mi poczta. Normalnie nie
dostaję żadnych listów, nawet z kraju, a co
dopiero z zagranicy. Tym większe przeto było moje
zdumienie, kiedy przekonałem się, że list nosi
zagraniczny stempel. Rozdarłem kopertę.
Suchy tekst informował mnie o Kongresie Orientalistów w
Wenecji. Byłem zaproszony na ów kongres. Pojechać? Wcale nie było to
takie proste. Otóż nie wystarczy czegoś
pragnąć, trzeba jeszcze mieć możliwości. Ja
zaś nie posiadałem paszportu, bo byłem ani
chybi niegodzien stałego posiadania tego cennego
dokumentu. Bijąc się z myślami, wróciłem do
mieszkania. Usiadłem do klawiatury, lecz pracowało mi
się podle. W tej niewesołej sytuacji postanowiłem poradzić się przyjaciela.
Wynajmował on lokum w jednym z tych strzelistych
wieżowców, dzięki którym sięgamy nieskończoności. Przyjaciel otworzył mi drzwi,
ubrany w szlafrok narzucony na gołe ciało.
Zatrwożyłem się nieco, patrząc na jego różowiący się
unidel, ale potrzeba porady była silniejsza od
strachu. Wcale nie musiałem zarazić się od niego
nielojalnością. Zdradliwe wirusy są wprawdzie
wszędzie. Oddychamy nimi, nawet nie wiedząc,
kiedy. Nie oznacza to jednak jeszcze, iż musimy
im ulegać. Gospodarz powiedział, abym
usiadł. Usiadłem. Zapytał, czy nie napiłbym się
herbaty ruszanej. Odpowiedziałem, że z przyjemnością. No więc zrobił mi tę
herbatkę. Sobie też. Popijaliśmy w
milczeniu. Po kilku łykach spytał, czy herbatka smakuje. Nie miałem zastrzeżeń.
Milczeliśmy, niekiedy spotykając się oczyma. Wreszcie wyłuszczyłem mu cel
wizyty. "Ba!"- powiedział rozparty w
foteliku. - "Znowu nie wiesz, co czynić. Ja
bym wiedział. Wenecja to piękne miasto.
Radzę jechać. A że nie można bez paszportu,
napisz papier." "Ale czy sam ten fakt nie zepchnie mnie
na bezdroża nielojalności? Mam wysoką
zeszłoroczną średnią. Nie chciałbym jej stracić."
"Przy twej pracowitości i wrodzonej lojalności
odrobisz to bez wątpienia." - pocieszył mnie przyjaciel. - "Jedź!" Rozdział
drugi. Radosny i pełen wewnętrznego ognia podążałem kursowym autokarem ku
granicy państwowej. Po drodze mijały nas samochody
służbowe i prywatne. Dobrze mi było. W
lusterku widziałem, jak szczytów sięga mój osobisty
wskaźnik lojalności. Jechałem kilka dni i
nocy. Nie zaznałem żadnych przygód, ani
erotycznych, ani innych....Eh! Stacja graniczna to
było parę budyneczków i dużo wojska. Dzielna
jest nasza armia, stale nas broni. Przed kim? To mało istotne. W holu stał posąg
Ojca w astronautycznej płocie. Strzeliste
spojrzenie przebijało się przez gwiazdy, docierając do
jądra Drogi Mlecznej. Istnieją sekciarze utrzymujący, iż dociera on niezawodnym
spojrzeniem, przy czym oczy Ojca niczym nie są
uzbrojone, do Mgławicy Andromedy, a hipersekciarze opowiadają nawet o wzroku
przebijającym się do drugiego uniwersum. Ale on
własnoręcznie dał odpór owym heretykom, po prostu pisząc prawdę. Tylko jądro
naszej galaktyki. Przeszedłem obok posągu, czci owemu nie oddając, bo ojciec
przeklął bałwochwalców. Kilku kandydatów na
wojarzy oczekiwało już w przestronnym pomieszczeniu,
dokąd łaskawie mnie skierowano. Po godzinie, może
dwóch, zjawił się oficer Straży Granicznej i
zaprowadził nas do pokoju, gdzie mieliśmy zostać poddani
kontroli. Kazał nam rozebrać się do naga.
Oczywiście było to śmieszne, ale nikt się nie
sprzeciwił. Strażnicy zabrali nasze rzeczy do
worków, pieczętowali. Nadmiar emocji związanych z
przewidywanym przekroczeniem granicy nie pozwolił nam na
należyte przeanalizowanie tego zdarzenia. I z
workami znikli. Gapiąc się na siebie, staliśmy
w pustym pokoju. Niektórzy już się trzęśli z zimna lub ze strachu. Potem
zaprzestaliśmy wzajemnych oględzin. Tarzanów wśród nas nie było. Naraz coś się
zmieniło. Może nie tak. Wewnętrzny głos
powiedział, że zaraz coś się zmieni. Ledwie przebrzmiał
ów głos, już zmieniło się wszystko i to radykalnie. Wszystko, co było, poszło
precz. Znikł sufit, znikły ściany. Tylko myśmy nie znikli. Nie dość na tym.
Odmaszerowała gdzieś granica. Odpłynęły w dal budynki, pola i szosa. Że jednak
rzadko kiedy coś znika tak zupełnie, żeby nic już w zamian
się nie pojawiło. Stworzonym naszym oczom ukazały
się pięknie szumiące drzewa, a na nasze obnażone
ciała począł padać deszczyk. Oby trafił go szlag! Oczywiście deszcz nie umiera.
Deszcz jest nieskończenie cierpliwy i ma nas dokładnie gdzieś. I to od
zawsze. Rozdział trzeci. Padało się miłemu,
jesiennemu deszczykowi. Znieruchomieliśmy w środku
polany o kilkudziesięciocentymetrowej średnicy,
otoczeni przez szumiące drzewa. Szumiało się i
mi szumiało pod wpływem chłodnego wiaterku.
Było naprawdę zimno. Pierwszy zaczął trząść się
pewien chudzielec, potem w histerię wpadali coraz to
nowi podróżnicy. Muszę wyznać, że to mnie
przypadł w udziale zaszczyt opanowania sytuacji.
"Milczeć, skurwiele! - zawołałem, nie bawiąc się w
dyplomatyczne subtelności. - Pysk trzymać,
gaciny. Jak będziecie tak wrzeszczeć, to przyjdzie z lasu
dziki zwierz i nas zeżre". "Wiem - zamękał rudy facet. - To halucynacja.
Chcą poddać nas próbie". "Zamknij się!" "Próbie!" - ryczał histeryk, klasycznie
przewracając białkami oczu. "Trzymaj pysk, matole!" Rudy o dziwo przestał.
Doskoczył do mnie w wiadomym celu, ale chudzielec prostym
podstawieniem nogi zniweczył jego obłąkańcze zamysły. Wciąż szumiał las i padał
deszcz. Chudy rzekł do mnie: "Doktor Achwer", podał mi dłoń. Uścisnąłem i
powiedziałem: "Doktor Marcin Lipień, do
usług". Widząc tę wymianę grzeczności, świadczoną
sobie wzajemnie przez wysoce cywilizowanych nagusów,
pozostali nieszczęśnicy także zaczęli przedstawiać się sobie
wzajemnie. Jeden tylko poniżony rudzielec raczył grobowo milczeć. Deszcz nie
ustawał, pogoda była prawdziwie zagraniczna. Uciekliśmy pod drzewa. Jedni
zabrali swoje torby, drudzy nie. Ci
ostatni musieli po nie wrócić, już choćby po to,
aby stało się zadość przysłowiu: kto nie ma na głowie,
ten ma w nogach. Ale bez żartów. Musieli
wrócić, bowiem doktor Achwer znalazł w swej torbie
rulon czegoś, co z grubsza przypominało płaszcz
kąpielowy. To też mogło być tuniką, togą, sukmaną, czymkolwiek. Na pewno jednak
czymś, w co należało się przyodziać. Pragmatyk
Achwer ubrał się od razu. Wyciągnąłem ów
zbawienny rulon, ale nie rozwinąłem go, gdyż
przyciągnął moją uwagę papier włożony w tubę. "Co
to? - zainteresował się Achwer. "Wygląda na
posłanie" - odparłem z namysłem dość głębokim. "Dawaj" - powiedział głosem nie
znoszącym sprzeciwu. Dopiero teraz dobiegł do
reszty furiat o czerwonych włosach.
Dobiegł i jakby nic wcześniej się nie wydarzyło,
ubrał swój płaszcz ledwie sięgający połowy uda. Okryłem się jako ostatni. Achwer
przebiegł wzrokiem papier i okropnie zbladł.
"Posłuchajcie - powiedział. - Oto jest głos Ojca". "Co on mówi? - spytałem z
emfazą właściwą osobnikom genetycznie lojalnym. "Zacznę od wyzwisk.
Czytać?" "Tak - powiedziałem. - Wypijmy ten kielich
goryczy do dna". "Wypijmy" - powtórzyli inni. "Czytam - obwieścił
Achwer. - Dranie, dywersanci, skurczybyki, łajdacy,
sukinsyny, docenci. Nadeszła godzina
prawdy. Myśleliście, że jako dobry ojciec dam
wam wyjechać bez mojego błogosławieństwa?
Myliliście się. Wyjechać wyjechaliście,
lecz nie tam, gdzie to sobie uwidzieliście,
skurwysyny. Nazbyt łaskawy byłem dla was,
skoro zachciało się wam opuścić ojczyznę, żeby u
wrogów szukać chleba. Już sama chęć wyjazdu
była najwyższym aktem nielojalności i powinienem was
za to ukarać, lecz znacie moją niewysłowioną dobroć. Nie ukarałem....pozwoliłem
wyjechać. Wyjechaliście. Teraz znajdujecie
się dziesięć stuleci od domu, przyjaciół, rodzin i
bliskich. Dziesięć wieków ode mnie, stale nad wami czuwającego. Achwer przerwał
czytanie. Znowu wyzwiska. Nie mogę
tego znieść. Proponuję dobrym studenckim obyczajem
opuścić tę partię materiału. Nie -
powiedział ktoś. Doszedłem do przekonania, że wszyscy moi
poddani są nielojalni, że nikomu nie mogę ufać
do końca. Wiem, że nielojalny jest szef mojej ochrony
osobistej oraz komendant tajnej policji,
że nielojalni są marszałkowie lotnictwa, marynarki i
wojsk lądowych, generałowie broni pancernej i
obrony przeciwrakietowej. Ostatnia swołocz,
podobnie ta samorządowa swołocz. Po co ja wam
dałem odrobinę wolności? Winą za to obarczam czasy zgniłego liberalizmu.
Historycznie patrząc, kiedy już raz się ta zaraza
pojawi, nie ma metody, żeby doszczętnie ją
wykorzenić. Doktor Achwer przerwał czytanie.
Powiedział z niesmakiem: Dalej następuje szereg bredni,
którym on zwykł nas stale karmić. Coś o kosmicznej
panspermii, jeśli się nie mylę. Ojciec pod tym
Aldebaranem, jak mu się rakieta rozpadła i poczuł się
zmuszony do przymusowego lądowania i w dalszej
konsekwencji do bytowania w nieciekawym otoczeniu, dostał
nielichego kręćka i uważam, że moglibyśmy sobie
darować to przedstawienie. Osobiście nie lubię
startej płyty, a wy? Nie jestem zdartą płytą, jak to jeden z was powiedział. Nie
sądźcie, że skoro znaleźliście się tysiąc lat ode mnie,
przestał się wam przyglądać mój wszystkowidzący wzrok. Zadrżał doktor Achwer.
Opanował się jednak i rzekł: Nawet ojcom
niekiedy coś wychodzi. Nielojalność jest
wrodzona ludziom dzisiejszym, ponieważ nie zamierzam się
wami skurczybyki zadręczać, wpadłem na genialny
pomysł, żeby... Tu należy się wam małe wyjaśnienie. Zbudowaliśmy maszynę
czasu. Lektor otarł pot z czoła. Były
powody. Ani o tym wiedząc, ani tego pragnąc,
znaleźliście się w jej wnętrzu. Zainstalowana
została na granicy. Słusznie mi się zdało, żeby
ci, którzy tak jawnie obnoszą się ze swoimi zdradzieckimi
chuciami, pierwsi doświadczyli jej bezlitosnego
działania. Achwer przerwał czytanie i powiedział: Zgłodniałem. Rudzielec rzekł:
A ja bym się chętnie czegoś napił. Może jest
tu woda? Zachciewa się koledze źródełka
- z przekąsem powiedział tęgawy osobnik, dotąd
niczym się niewyróżniający poza swą duszą.
Proponuję, żeby kolega poszedł na zwiad. Sam idź! - syknął Rudy. Czy w torbach
jest coś do jedzenia? Nie ma - powiedział gruby. Sprawdzałem. Więc co dalej? Na
razie czytajmy - rzekłem. Słuszna i głęboko filozoficzna uwaga. Poparł mnie
grubas. Proszę kontynuować, doktorze Achwer. Wezwany nie skłonił się, jakby to
zapewne uczynił w bardziej normalnych warunkach.
Jakie jest wasze zadanie, łajdacy? Oto staniecie się nareszcie przydatni. Nie
chciałbym - powiedział Achwer. Bunt nic
nie pomoże. Posłuszeństwo jest waszą jedyną
nadzieją. Człowiek jest wszakże istotą obdarzoną
wolną wolą, nie? - wyrzekł grubas, ale wypadło to bladiutko. Przekonacie się,
docenci. Pisał do nas ojciec. Będziecie służyć. Co macie robić?
Postanowiłem sięgnąć do niewyczerpanego rezerwuaru,
jakim jest historia. Do mego celu wybrałem
średniowiecze. Nie myślcie bowiem, że każda przeszłość
jest jednakowo dobra. Są dobre i złe
przeszłości. Jakie jest kryterium? Domyślacie
się. Hellenistyczna starożytność byłaby na przykład
fatalną przeszłością. Co innego
średniowiecze. W wiekach średnich król był Bożym
pomazańcem. Jego autorytet był naturalny i
bezsporny. Umrzeć za swego monarchę było
największym marzeniem szlachcica. Nikomu nie
mieściło się w głowie, że może istnieć inny rodzaj władzy
niż władza monarsza. Ludzie pochodzący z tej
właśnie epoki są dla mnie szczególnie cenni.
Będą tak samo wyznawać mój autorytet, jak wyznawali
królewski i moja władza będzie wydawać się im tak
samo naturalna, jak władza królewska.
Doktor Achwer wstrząsnął się, cicho szepnął:
Plan iście diabelski. Porywać ludzi z
przeszłości, wyciągać ich z czasów, w których żyli. To coś, co...
co... Zabrakło mu słów. Przeznaczona nam została rola łapaczy niewolników
- powiedział grubas. Raczej dostawców janczarów - sprostowałem. Jak zwał, tak
zwał - powiedział rudzielec. Po co ta kłótnia?
Czyż nie jest to obojętne? Nie wzbudza to moralnego
wzburzenia u kolegi. Może ze mnie taki straszny cynik, ale nie wzbudza. Nic?
Żadnego niepokoju duszy? - dociekał gruby.
Bardziej niepokoi mnie nasz ohydny brak środków
- wyznał adwersarz. Niby czym będziemy ich
łapać? Niech się pan nie obawia - rzekł
smutnym głosem doktor Achwer. On na pewno o to
zadbał. Serio? Zawsze wierzyłem w Onego. To po co chciałeś wyjechać? Rudy
zasępił się. Faktycznie, to był błąd, ale błąd to jeszcze nie
zbrodnia. Dla Onego to bez znaczenia
- wyjaśnił mu grubas. Skazał cię na ten sam
los, co i nas. W źrenicach rudzielca
ponownie pokazały się furiackie błyski. Ale
was słusznie! Ja tu jestem tylko przez
chwilę słabości....Wy, bo zapracowaliście na to
całym swym niegodnym życiem. Czytam dalej- powiedział Achwer. Nikt się nie
sprzeciwił. Brać powinniście ludzi stosownych, z klas wyższych, nie
ciemniaków, bo prymitywne umysły nie przystosują się
do moich wymogów. Krótko mówiąc, muszą być wierni bez granic, lecz nie
ograniczeni. Rozumiemy się? Kontyngent nałożony na waszą grupę to dwadzieścia
sztuk. Radzę wam porwać więcej, gdyż zawsze
można pomylić się co do człowieka. Człowiek to istota niezgłębiona. On znowu
filozofuje- rzekł doktor. Opuść to miejsce. Teraz odszukacie ścieżkę, która
doprowadzi was do zakonspirowanego w przeszłości
domku. Tam znajdziecie wszystko, co wam
trzeba. Na dostarczenie mi pierwszej partii towaru
daję wam trzydzieści dni, licząc od momentu wyjścia z
domku i zakończenia programu. Odmaszerować! Na to odruchowo się
wyprężyliśmy. Tak podziałały na nas słowa z
przyszłości. Pierwszy zauważył to Achwer. Powiedział: Pan każe, sługa
musi. Wywołało to naturalną reakcję sprzeciwu. Rudzielec zawołał: Nie idziemy
na niczyim pasku. Polecenie Onego wykonamy z
miłości do niego, a nie dlatego, że nam rozkazuje. Lecz wykonamy? Z
miłości. Nie ze strachu? Nie - upierał się Rudy. Z miłości, bo go kochamy.
Ja go kocham. Zawsze go kochałem. Droższy jest mi nade... nade.
Was nie cenię. Zdradziliście najlepszego ojca. A kolega nie jest
zdrajcą? Jestem człowiekiem, który uległ słabości. Każdy ulega. Tylko ojciec
narodu nie ulega. Powinien to zrozumieć. Jakoś tego nie czyni. W końcu
pojmie. Idziemy? - zapytałem. Ruszyliśmy ścieżką wijącą się wśród bujnej,
puszczańskiej roślinności. Zżerał nas lęk. Rozdział czwarty.
Domek z razu wyglądał na porządny oraz
należycie zamaskowany. Nie odkrylibyśmy go,
gdyby nie sygnał dźwiękowy. Wstrętne puczenie,
nielicujące z puszczańskimi obyczajami. Ekipa
budująca przytuliskę grupie specjalnej musiała wszakże mocno
się spieszyć, gdyż drzwi ledwie się domykały, a
w oknach na piętrze brakowało szyb. Sporo było też
innych niedoróbek. Po jakimś czasie okazało się, że
zamaskowanie przedstawiało się jednak nieszczególnie.
Domek z jednej strony był doskonale widoczny, ale
czyż zdrajcy mogą spodziewać się wygód? Wręcz
nie powinni. Za to wyposażenie domeczku było
dość bogate. Prócz łoży hipnotycznych, świetnie
nadających się do przyspieszonej nauki obcego języka,
znaleźliśmy jeszcze pistolety gazowe i paralizatory
układu nerwowego, tudzież żarcie w koncentratach
i wyra bez pościeli. Przypadło też po kocu na głowę zdrajcy, czyli
zdrajcogłowę. Określenie doktora Achvera, niewyżytego lingwisty. W tym
wszystkim najcenniejsza była informacja. Tak,
doktor Achver nazwał wystukane drobną czcionką
opracowanie historyczne, szkicujące sytuację
polityczną i gospodarczą kraju, który mieliśmy
spenetrować i pozbawić najistotniejszych
umysłów. Niestrudzony doktor Achver przeczytał
informację i przy kolacyjce zreferował nam,
właśnie zreferował, nie opowiedział, treść
dokumentu. Księstwo Jutlandii powstało dwa
wieki wcześniej drogą podboju. Warstwą
rządzącą byli nordyccy Jutowie, przemieszani z
Waregami, których jakoś tam wchłonęli.
Waregowie podbijali tę krainę wcześniej i wcale się
nie spieszyli. O autochtonach dokument
milczał. Ojciec uznał ich za nieciekawych i mało przydatnych. Nordyccy zdobywcy
zapanowali nad celtyckimi, prawowitymi mieszkańcami tej
krainy. O ile w historii można w ogóle mówić o
jakiejś prawowitości. Prawem na ogół jest
nagi miecz. O gospodarce jutlandzkiej doktor
Achver powiedział tylko tyle, że dominuje rolnictwo. Miasta są słabe i
nieliczne. Stolica Jutlenia, pięć do
siedmiu tysięcy mieszkańców, główny ośrodek
handlu i rzemiosła. Dużo puszcz, wsie
rozdzielone mokradłami. Kraina mało wdzięczna i
raczej uboga. Rządził w niej książę Otomar II, wnuk Otomara Wielkiego.
Możnowładcza opozycja skupiała się wokół brata książęcego Emelryka. Emelryk był
kochankiem książęcej żony Hermenegildy. Otomar
spotykał się po kryjomu z żoną brata,
Winifredą. Nie wiedzieliśmy, co o tym sądzić, lecz
informacje zapewniały, że to ważne i przydatne. Był jeszcze wuj książęcy
Ettering, Mercjan ze sporą domieszką krwi celtyckiej. Ścigała go zemsta rodowa.
Informacje sugerowały, by Mercjana odnaleźć i
skaptować. Ojciec przeznaczał go na szefa
tajnej policji. Gdyby dobrze wczytać się w treść
ojcowskich instrukcji, to wychodziło, że nasze zadanie
to bagatelka. Dokument mniej mówił, jak misję wypełnić. Więcej, co czynić potem.
Optymizm godny uznania. My widzieliśmy
sprawę czarno. Doktor Achver, z natury nie
najweselszy, z zapamiętaniem gryzł własną
brodę. Zrośnięte, krzaczaste brwi nadawały
jego posępnemu obliczu jeszcze smutniejszego wyrazu. Naraz odezwał się ponuro:
Nie damy rady. Przyjdzie zdechnąć nam tutaj, w tych
potwornych lasach....Dobrze - rzekłem.
Dziwię się panu. Dotąd raczej podtrzymywał nas pan na
duchu, dzielnie wywiązując się z roli dobrowolnego
rozjemcy. W naturalny sposób objął pan
przewodnictwo nad tą zagubioną w zamierzchłej przeszłości
gromadką, a teraz wpada pan w rozpacz i nas
tym zaraża. Tymczasem tego rodzaju myśli nie
powinny mieć dostępu do naszych umysłów, bo jeżeli będziemy
tak odczuwać, to już na pewno nie wydostaniemy się
stąd i faktycznie tu zdechniemy. - I nie
wykonamy zadania - powiedział Rudzielec. - To
problem moralny - powiedział Gruby. - Czy wolno
nam podjąć taką próbę? Chyba nie. Na pewno nie. - Trzymajcie mnie, bo zatłukę
gadzinę! - zawołał Rudowłosy. Odruchowo
spojrzeliśmy na Achvera, czy nie wkroczy, lecz
doktor milczał. Mnie też nie chciało się ich
rozdzielać. Jednakowoż rozsądek zwyciężył
i Rudy z Grubasem nie pobili się na śmierć. Co
więcej, wspólnie przyszykowali szczepionkę, igły i
strzykawkę. Oprzyrządowanie potrzebne było do
uchronienia się przed miejscowymi chorobami
zakaźnymi. - Jak szczepimy? - W tyłek.
Ktoś parsknął śmiechem. - Panowie, sytuacja wymaga
powagi - orzekł Rudzielec. - Nie pora na kpiny. Zapanowała cisza. - Kto
pierwszy? Może pan albo ja? Zacznę od siebie. Kto mi...? - Ja! - ofiarował się
Grubas. - Pan w żadnym wypadku - powiedział
Rudy, wręczając złowrogie narzędzie szpakowatemu
mężczyźnie w okularach, który stale milczał tak
ponuro, że dobrze sobie zasłużył na określenie
"rycerz posępnego oblicza". Szpakowaty nie
zaprotestował, ale też się nie zgodził. Nic nie rzekł. Rudy stał z podkasanym
płaszczykiem, świecąc gołym zadkiem i poświęcenie wyglądało na daremne. - Co
pan? Dawaj! I z jękiem wbił sobie igłę w udo. - Kto następny? Jakoś udało
mu się nakłonić resztę do tej mało przyjemnej
czynności. Jedynym, który odmówił, był doktor Achver. - A pan co? A obywatel
co, Herkules? Obywatel Achver na te zaczepki nie reagował. Był samą
wyniosłością. - Nie, to nie - powiedział Kat. - Pierwszy wyciągniesz kopyta,
głupcze. - Doktorze... - przemówiłem łagodnie i bez przekonania. Achver
wytrwale milczał. Może zwyczajnie bał się
ukłucia. Nigdy do końca nie wiadomo, jaki demon człowieka dręczy.
Jeśli to tak słuchałem tej opowieści Jurka, niecenny.
Mam dosyć dziwne, dziwne skojarzenia, ale... Jeśli ktokolwiek czytał
kiedyś Wellsa "Ludzie jak bogowie" czy, czy Wellsa, czy Wellsa
"Maszynę czasu", czy współczesne książki
amerykańskie, anglosaskie dotyczące podróży w czasie i kontaktach z, z naszymi,
że tak powiem, protoplastami albo, albo, albo odwrotnie z tymi, którzy po
nas. Co? Trzeba sobie uświadomić, że one są straszliwie, straszliwie naiwne
i prościutkie. W ogóle nie dotykają istoty rzeczy tak naprawdę. Tylko ktoś,
że tak powiem, żyjący w czasach, w jakich czasach? W takich czasach jak, w
jakich żył Jurek Gruntowski. Może, może, że tak powiem, sięgnąć w
tą przyszłość albo przeszłość i dotknąć jej tak naprawdę boleśnie, a nie
tak płasko i naiwnie pieszczotliwie, jak to robią Amerykanie. Dlaczego?
Otóż jest taka, taka, takie, takie... Jest coś takiego, że
hm. Ja, ja dlatego tak mówię, bo, bo myślę nad tym, co mam powiedzieć. Bo nie,
nie, nie myślałem, ale po prostu jest, jest coś takiego, że
Jurek Gruntowski był postacią tragiczną swoim wymiarem. Z
pewnego bardzo ważnego, bardzo ważnego powodu,
który w tej chwili należy odpalić, żeby to wytłumaczyć. Otóż to był czas, w
którym część naszego społeczeństwa, części naszego
społeczeństwa, właściwie z rozpaczy opadły ręce. Dlaczego? Otóż nagle
zniknął wróg. Odebrano nam wroga. Zabrano nam kogoś, wobec którego,
wobec kogo mieliśmy jasne i jasno postawioną sytuację. To dla wielu ludzi
myślących w tamtym czasie było tragiczne. Dla ludzi, którzy
jedzą chleb i przeżuwają tam trawę,
jest wszystko fajnie. Ja chcę jeść, ja chcę zaspokoić,
zaspokoić głód. Wszystko jest fajne. Natomiast dla ludzi w pewnych, w pewnych
sytuacjach jest ważne nie tylko ja sam, ale również uświadomienie sobie
swojego miejsca, a czasami również swojego wroga. Ja... Ciężko mi to
mówić, ale, ale trzeba to powiedzieć, że wróg, to słowo jest piekielnie
ważną rzeczą....Yy, ten wróg był kiedyś bardzo jasno
spersonifikowany. Był komunizm, był faszyzm, było to, było tamto i tak
dalej. Za odebranie nam tego wroga stawia żołnierza właściwie w
rozterce. Nie mam do kogo strzelać.
Po cholerę ja noszę ten cały taki lonek? Po prostu, po co,
po co mi to wszystko? Dlaczego wróg jest potrzebny? Wróg jest potrzebny jako
ktoś, od czego się można odbić, do czego, co również mobilizuje. Nie
tylko ja jestem przekonany, ale podejrzewam, że wszyscy
słuchacze tego radia są absolutnie przekonani,
że gdyby nie wróg, w pewnym czasie, w czasach
zimnej wojny, gdyby nie Związek Radziecki, Amerykanie w
życiu by do dnia dzisiejszego nie stanęli na Księżycu. Bo
po co? Jaki z tym biznes? Żaden
zupełnie. Żeby tam byli przynajmniej Indianie do
wybicia. Ale, ale ich tam nie było, nie?
Są teorie, że ich tam nie było. Że ich tam nie było,
nie? No, ale w każdym razie, gdyby nie wróg,
nie by, nie istniałaby taka rzecz. Nie
zaistniałby fakt wylądowania Amerykanów na Księżycu, gdyby nie wróg.
Zresztą w moim ulubionym, yy, w takim często
lubię cytować w moim. W mojej ulubionej grze Fallout Tactics,
amerykańskiej grze, po wykonaniu pewnego zadania dowódca mówi do
mojego oddziału: "Nie, nie, tego. Nie
bądź taki wspaniały, zadowolony i tak dalej. W
Bractwie, Atomowa Bractwie Stali,"— bo tak tam jest, sytuacja tam tak wygląda
— "w Bractwie jest takie powiedzenie: zawsze jest następny
wróg". To mówi dowódca, ale to nie mówi dowódca w grze. To mówi
amerykański dowódca do amerykańskiego żołnierza. I dlatego od czasów zimnej
wojny Amerykanie rozpaczliwie poszukują wroga. Jeśli go nie ma, to go
znajdziemy. Jeśli go nie znajdziemy, to go stworzymy. Na tym, na tym
polega cały ostatni dwadzieścia, trzydzieści
lat historii współczesnego świata. Robią to, robią to
z dużą maestrią i dużymi umiejętnościami. Pewnie, że, że tak. Po prostu każde,
każde imperium zresztą to samo czyniło. Po prostu, nie? No ale
wiesz, mówisz to w kontekście usłyszanego,
usłyszanego przed chwilą fragmentu, fragmentu prozy
Jurka. Bo warto, warto, warto ten prozę
skomentować. Właśnie, właśnie w związku z tym, co
powiedziałeś. Bo Jurek tutaj— ja wiem,
że to jest dosyć specyfi, dosyć specyficzny fragment został
wybrany sam początek, więc dopiero akcja się zawiązuje.
Ale zauważmy, że Jurek tutaj znalazł, yy,
nowego wroga, to znaczy nowego Wielkiego Brata.
Może, może tak. Zauważmy, dla Jurka, mm, zawsze był problem religii. Wiary
był zawsze problemem ważnym. On
niesamowicie go przeżywał. I tutaj stąd ta, ta dystopia,
która, która tutaj się na kartach tej książki
przewija, to jest dystopia, która ma w sobie coś
takiego religijnego. Już nie opowiadając
więcej, no to coś chyba, chyba dokładnie widać. Natomiast, natomiast
Jurek był człowiekiem, który miał bardzo, bardzo
rozchwiane, bardzo rozchwiane poczucie tego, czy
Bóg istnieje, czy nie istnieje. On potrafił, potrafił do, do naszego wspólnego
znajomego dzwonić w środku nocy, krzycząc, że Boga nie
ma, a jednocześnie potrafił powiedzieć innemu naszemu znajomemu:
"Wiesz, jestem przekonany, że Bóg istnieje". To był dla niego
problem, wbrew pozorom, no pewno dla każdego z
nas, ale jest to jakiś problem. Znaczy dla niektórych nie
jest to problem. No, może tak. Trochę się motam w
zeznaniach, ale, ale w gruncie rzeczy o to chodzi. Są
ludzie, dla których to w ogóle nie jest żadna kwestia. Dla
Jurka była to jedna z ważniejszych kwestii i on,
właściwie to widać w jego twórczości. On przez cały
czas, no, prowadził taki dialog sam ze
sobą. Jest czy go nie ma? I jak to właściwie
jest? My żyjemy w dniu dzisiejszym, a każdy historyk, zdając sobie sprawę
z roli Boga w historii czy bogów w historii i wpływu na historię i wpływu na
postawy ludzkie i tak dalej. Każdy historyk musi mieć ten problem, bo, yy,
że tak powiem, dotyka wymiaru Boga i jego ewentualnej, yy, tego, jaki wpływ
bogowie czy Bóg ma na historię, czyli na
naszą, na naszą ewolucję, na nasz czas, na,
na rozwój tej cywilizacji i tak dalej. Żyjąc dniem
dzisiejszym, można wzruszyć ramionami po prostu. A co mnie tam Bóg, nie? No co?
Dokładnie. A dla Jurka był to, dla Jurka był to ważny
problem. I ja powiem tak, no, ta, ta książka
Lancelot nad Reną, ona nie cieszyła się zbyt dużym
powodzeniem na rynku, a zapewne ona
ma swoje, ma swoje braki. Być może, być może
przydałaby się jej lepsza redakcja, ale widać
nawet w tym krótkim fragmencie, który być może czasami jest
lekko przeładowany faktami albo lekko taki przegadany, ale widać, yy, to był, to
była późna książka Jurka. Widać jednak, że to
był facet, który miał warsztat. Być może nie zawsze, nie
zawsze, nie zawsze...... yy, nie zawsze
korzystał z niego tak, jakbyśmy sobie to wyobrażali. Ale to
jest kolejny problem, o którym, o którym warto wspomnieć. Bo
Jurek to był człowiek, który nigdy, którego nigdy nie interesowało
to, kto będzie czytał jego utwory.
To był facet, który pisał, bo miał głęboką potrzebę
pisania, ale nie był grafomanem. Był człowiekiem, który
uważał, że ma do powiedzenia coś ważnego.
I Jurek nie pisał książek. Znaczy inaczej. Pisał oczywiście,
marzył o czytelnikach i chciał czytelników, ale
zawsze pamiętał o jednym: nigdy, absolutnie
nigdy, to wiem z pierwszej ręki, od niego, nie poddawał
się dyktatowi czytelnika. On nie pisał książek, yy, takich, które schlebiałyby
czytelnikowi. On zawsze pisał książki, które sam chciałby
przeczytać. To były książki... to były jego książki i, yy, czytelnicy
albo akceptowali to i czytali, albo
odpadali. To oczywiście, tak jak powiedziałem, jest
dosyć, dosyć ryzykowna strategia. Przyznasz- Ale, ale, ale dosyć częsta,
yy, często występująca wśród twórców. Tu pewna
anegdota, która, która, która bardzo pokaże, jak i jak
Jurek traktował pisanie. Otóż w latach, yy, no, jeszcze prosperity pisarskiego,
pod koniec lat osiemdziesiątych, tu w Bydgoszczy funkcjonowało
sobie takie wydawnictwo, które nazywało się Pomorze.
Jurek, wtedy jako uznany i ceniony pisarz, yy, pewnego dnia wparował do
tego wydawnictwa. Właściwie bez słowa, yy, przeszedł przez
sekretariat. Yy, sekretarka próbowała stawiać jakiś opór, ale właściwie
Jurek się nie przejął, pomimo, pomimo, jak już opisaliśmy,
to nie był człowiek wielkich rozmiarów. To nie był komandos,
ale mimo wszystko bez trudu przeszedł przez sekretarkę i
wszedł do, yy, do gabinetu redaktora naczelnego. Wszedł, rzucił na stół
redaktora, nieco zaskoczonego przyznajmy, yy,
rzucił maszynopis, jakieś kilkaset stron. Odwrócił się i
wyszedł. I w ogóle go nie interesowało... znaczy on po
prostu doszedł do wniosku, że zrobił, co trzeba jako
pisarz, a teraz jest wydawnictwo i powinno to
wydać. On miał mniej więcej takie podejście. To
mówię, to znowu jest, podkreślę to po raz kolejny, dosyć ryzykowna strategia, bo
Jurek być może dlatego miał takie kłopoty z wydawcami, że on, yy,
uważał, że wydawcy pełnią rolę, mm, użytkową, użyteczną. On jest pisarzem i
on pisze, a oni powinni to wydawać. Powiem tak, że, yy,
jedni mogą z tym zdaniem sympatyzować, drudzy
mogą je wyśmiać. Ale znowu po raz, nie
wiem, piąty albo szósty powtórzę: to jest ryzykowna strategia
w dzisiejszych czasach, w których właściwie
wydawca szuka takiego pisarza, który się zgodzi
na ustępstwa, żeby, jednak coś tam
wyrzucić albo coś tam dopisać, bo tak trzeba. Jurek
nie tolerował takich rzeczy. Jurek, owszem,
poddawał się, aczkolwiek niechętnie, yy, pracy, yy, pracy redaktora, który
książkę redagował, ale był
bardzo czujny. To znaczy on nie odpuszczał redaktorom. On był
też swoistym potworem, jeśli chodzi o to, bo on,
yy... Spora część pisarzy działa tak: napisze
coś, później dostaje to w swoje łapy
redaktor, jakieś dokonuje tam poprawek, no, pisarz
czyta. No tak, tak, zgadzam się, zgadzam. Byle to wyszło.
Nie. Jurek toczył boje, batalie, polemiki, yy, z owym redaktorem, zanim to w
ogóle ujrzało światło dzienne. Jurek nie odpuszczał po
prostu. Yy, powtarzam po raz dziesiąty: ryzykowna niezwykle strategia.
No cóż, też jesteśmy- Widzi się, ja miałem
naturę, yy, skryt, że sprawiałem takie dziwne wrażenie, że żaden redaktor nie
śmiał mi poprawić bez mojej zgody, nie?
Ja może bym na to poszedł, nie, natomiast oni zawsze mi
przedstawiali propozycje, po czym ja się zgadzałem albo się
nie zgadzałem. Ja pamiętam- No nie, no taka rola redaktora,
no to oczywiście. Pamiętam, jak, jak wysłałem, nie
wysłałem, tylko przywiozłem do Fantastyki moją jedyną rzecz,
którą im kiedykolwiek zaproponowałem, czyli
Suweren motyw falliczny. Położyłem to tak samo jak, jak,
jak, yy, jak on Gruntkowski na biurku, yy, po czym,
yy, redaktor naczelny wtedy tamtego pisma, mm, niestety nie chciał mi
się zgodzić. Powiedział, że to nie może, nie może tam
pomnik Stalina stać pośrodku placu w Warszawie i tak
dalej, tak jak stoi tam w opowiadaniu. A to była taka
karkołomna dosyć rzecz, że mam to zmienić, nie? Powiedziałem dziękuję. Zabrałem
maszynopis i wyszedłem. I tak się skończyła moja wtedy
współpraca z Fantastyką, nie? No to gwoli takiej
historycznej, historycznej, yy, historycznych faktów
powiedzmy, że redaktorem naczelnym Fantastyki w
latach osiemdziesiątych był Adam Holanek, który musiał być tym
redaktorem, yy, bo taki był wymóg partii. Partia go tam postawiła, bo partia
znalazła, yy, jednego z nielicznych pisarzy, który
nie dość, że był partyjny, to jeszcze pisywał
fantastykę. No i go tam postawiła. To był
warunek, yy, który w ogóle zadecydował o tym, że
fantastyka mogła się ukazywać. Tak, ale ja, ja, ja tak mówię
i walczyłem z Holankiem, natomiast nie, nie mam
najmniejszych zastrzeżeń, bo Holanek jako to był bardzo
porządny człowiek. No, ale jednocześnie uwiązany
i umoczony, i musiał- No tak. Był na posterunku i pilnował.
Ale teraz zwróćcie uwagę, jak my o tym mówimy, o tych
relacjach i tych wszystkich rzeczach. To, co ja powiedziałem
przedtem. Jak Amerykanie lądują w przeszłości albo
w przyszłości, to jest naprawdę naiwnie świat. To
my zobaczcie, ile zależności, ile rzeczy wiemy, jak to się naprawdę odbywa.
A Jurek jak zaproponował, to być może nie jest to
tak przebojowe i westernowe jak amerykańskie produkcje, ale jest do bólu r-,
yy-... no może nie, to za mocna teza, że jest
realistyczny, ale, yy, to jest, yy, takie bardzo
drobiazgowe. On tam rów-- w gruncie rzeczy- I bardzo
współczesny. Ale porusza- O wiele bardziej dotyka, yy,
cza-, yy, prawdopodobnej- Tak, ale, ale przez to
nie jest takie westernowe i momentami, i momentami może
przy, może, mo, ktoś może powiedzieć, że, że Jurek przynudzał
po prostu. Może- Ja słyszałem takie głosy. Natomiast,
wiesz- Nie, że często. To jest wszystko kwestia, kwestia
percepcji. Chciałem ci powiedzieć, yy, mam takie powiedzenie,
którego chyba nikt nie powiedział, ale mądrość zawsze przynudza. Taka
jej natura. Dobra, okej. No, ale wiesz,
nie, powiem tak, że, że z Jurkiem, z Jurkiem to właśnie,
właśnie tak było, że, yy, Jurek na przykład, yy,
miał, yy, o- powiem taką historię,
yy, właśnie z tej, z tego drugiego, yy, z tego
drugiego okresu jego życia, kiedy Jurek, ee, no, już miał
kłopoty z wydawcami. Po pierwsze, po części dlatego, z tego
powodu, w jaki traktował wydawców. Po wtóre dlatego,
że ta jego proza, mm, no, nie budziła
entuzjazmu wydawców. A to jest moim zdaniem błąd, bo
ja sam znam kilka jego, yy, niewydanych książek, które myślę, że, yy,
zawstydzą, zawstydziłyby, kiedy się ukażą,
zawstydzą wielu wydawców, a szczególnie zawstydzą ich wtedy,
kiedy, kiedy na przykład będzie podana lista, yy, tych
miejsc, które powieść odrzuciły. A myślę,
że, że, że to jeszcze przed nami ta zabawa, bo, bo to
może być, może być bardzo pouczające. Ale o jakiej historii
mówię? Otóż, yy, kiedyś, yy, spotkaliśmy się
tutaj w, w takiej miejscowej, w miejsco, w miejscowym, miejscowym, yy,
lokalu, który nazywał się Węgliszek. Węgliszek to był diabeł,
który, który w Bydgoszczy podobno pomagał
Twardowskiemu. Ale to pomińmy. Spotkaliśmy się w tej
knajpce i Jurek mówi mi: „Wiesz, właśnie, yy, wydawnictwo
A powiedzmy, wydawnictwo Bellona właśnie mi
uwaliło książkę". Mówi: „Kurczę, a to była dobra książka!". A
wtedy by, to był taki czas, że była moda, to było
kilkanaście lat temu. Była moda na, yy, pisarstwo nastolatków, czyli,
yy, nagle i czy to w Stanach, czy to w Polsce
odkrywamy jakiegoś nastolatka, który ma takie,
takie ciągoty pisarskie i on wydaje swoją pierwszą
książkę jeszcze przed osiemnastką. No to wiadomo, że mamy
na najbliższe kilkadziesiąt lat autora, którego możemy
eksploatować. I w związku z tym to się stało niezwykle
modne na całym świecie. W Polsce również. Ee,
idąc tym śladem, ponieważ to, to, to jakby dało się
zaobserwować, mówię: Jurek, wiesz co? A najlepiej... Aha,
jeszcze nie dopowiedziałem jednej rzeczy. A najlepiej, żeby to
był nastolatek płci żeńskiej, bo to
wtedy w ogóle super jest. I mówię: „Wiesz, Jurek" - to był
żart oczywiście. Mówię: „Wiesz, Jurek, gdybyś ty był ponętną
nastolatką lat siedemnaście, to ty
nie miałbyś kłopotów w wydawnictwie z wydaniem
książki". I powiem, że wówczas spotkała
mnie raz w życiu, yy, ze strony Jurka, yy,
taka reakcja, której się zupełnie nie spodziewałem. On
dosłownie dostał takiej twarzy furiata i wycedził przez zęby tak, coś
takiego, mówi: „Absolutnie nie
chcę cię słyszeć. W ogóle, co ty gadasz? Nie chcę tego
słyszeć w ogóle, co ty do mnie mówisz?". No więc
tak się wycofałem, ale coś jeszcze próbowałem powiedzieć. Mówi:
„Zamknij się, w ogóle nie chcę cię słyszeć". A
potem jeszcze stał przez pół godziny, tak mniej
więcej trzy metry ode mnie i nadawał na mój temat rzeczy nienadające się do
powtórzenia. Po prostu to był stek jakichś
stu-- tego, czego dowiedziałem się o sobie, no nie, nie
mam śmiałości, żeby to przeka, żeby to przekazać.
I mnie się wydawało, że właśnie się na śmierć z Jurkiem
pokłóciłem. To znaczy, że dosyć niewinny, dosyć
niewinny żart spowodował, że Jurek się na mnie śmiertelnie
obraził. I kiedy spotkaliśmy się kilka dni
później, yy, to miałem takie obawy, co mnie,
co mnie tego dnia ze strony Jurka spotka. A on
właściwie z radością powitał mnie tak, jakby się
nic nie stało. Po prostu przeszło. Przeszło mu. Bo Jurek
był chwilami człowiekiem takim, który,
którym te złe emocje wybuchały ni stąd, ni zowąd.
No i byłem tego świadkiem. Yy, to nie było
przyjemne. To nie było przyjemne. Żałuję, że nie ma dzisiaj
z nami Tadeusza, bo on opowiedział mi jeszcze jedną historię,
która, która też jest, yy, no przynajmniej zabawna. Bo pewnego dnia Tadeusz
zadzwonił do, do Jerzego. Ta-Tadeusz jest znanym
tutaj, na tym terenie, yy, człowiekiem, który organizuje
różnego rodzaju spotkania, konwenty związane z
fantastyką. I pewnego dnia zadzwonił do Jurka, mówiąc mniej
więcej coś takiego: „Jurek, wiesz co? Chciałbym cię zaprosić na, yy, spotka,
znaczy spotkanie z tobą, yy, zorganizowałem i chciałbym cię
zaprosić. To będzie konwent. Yy, no, będzie, będzie
fajnie. No, niestety nie mogę ci zapłacić, bo fundusze są
ograniczone, ale, yy, mogę-". I
na co Jurek mówi: „Bardzo chętnie. Super, W ogóle bardzo
się cieszę, że o mnie pamiętałeś. No super, Nie szkodzi, że
tam nie ma, nie ma tych pieniędzy. Jak jest obiad, to
jest w porządku. A powiedz mi, co jest na obiad?" Na co Tadeusz mówi: „No
wiesz, jeszcze nie sprawdzałem, no ale tam coś
taki porządny obiad będzie". Na co Jurek mówi: „Jak
to, kurwa, dzwonisz do mnie i nie wiesz, co będzie na
obiad?" Trzask, słuchawka poszła. Nie było.
No to Tadeusz sprawdził, co będzie na ten obiad.
Zadzwonił do Jurka, poinformował. No, spotkanie się odbyło,
obiad też się odbył. Ale taki był właśnie Jurek.
Nigdy nie można było być pewnym, że w danym
momencie nie wybuchnie. To był człowiek, to-... Tak
samo szybko jak wybuchał, tak samo, no, szybko to
nie, ale, ale on jakby nie żywił urazy.
To się u niego nie zdarzało, żeby, żeby on był pamiętliwy
i jakby gdzieś tam po wsze czasy już pamiętał, że ktoś
mu powiedział coś, co mu się nie podobało. No, ja
nieprzypadkowo na samym początku audycji nawiązałem do Diogenesa. Dlatego,
gdyż miejmy świadomość, kim był
Diogenes. Diogenes był strasznym chamem w tamtym czasie
i opryskliwym człowiekiem, który ludzi, który potrafił lżył. Ktoś,
kto, kto chciał mu pomóc i wyciągał rękę, to mu
powiedział: "Zwalaj facet, bo mi słońce zasłaniasz". Prawda?
To są rzeczy wiadome. Mogę coś dla ciebie zrobić?
Odsuń się, bo zasłaniasz mi słońce. On był,
nie był żadnym czego. Wszyscy go cenili za to, co
miał w głowie. Po prostu za to my cenimy
również. Zawsze cenimy. Ale powiem ci tak,
jeśli chodzi o Diogenesa, to ta, ta sytuacja z
zasłanianiem słońca to było, powiedzmy znowu na duży jest
lajtowa. Lajtowa, bo była też taka
sytuacja, że ktoś tam się do niego zgłosił, a
on odwrócił się, odwrócił się do niego tylną twarzą.
Wykonał czynność fizjologiczną, taką, jaką
wykonał i powiedział, że to są jedyne usta, które mogą z
tym chamem rozmawiać. To po
prostu to był facet, który, który, który miał też chyba
głębokie poczucie swojej wartości. Ten cały, cały Diogenes.
Ale z drugiej strony wiesz, to to jest tak właśnie z
filozofią, bo, bo gdzieś tam, gdzieś tam
w historii zostały zapisane te, te jego właśnie lżenia
ludzi i takie, takie różne, takie różne nieprzyjemne rzeczy,
które, które wyprawiał. A z drugiej strony dla wielu, dla
wielu filozofów to jest człowiek, który jak chodził,
jak, jak poszukiwał prawdy, światło
znajdował, światło mądrości i tak dalej, i tak dalej. To
zależy wszystko od punktu widzenia. I dokładnie tak samo było
z Jurkiem. Dokładnie tak samo było z Jurkiem. Jurek mógł
być człowiekiem niosącym światło, niosącym
mądrość, a z drugiej strony był właśnie takim człowiekiem,
który jak mu coś nie podpasowało, to walił. Walił z
grubej rury. Tu mi się przypomniała też historia
przeczabawna, kiedy to w pewnym momencie ja już byłem chyba
po wydaniu którejś tam z kolei książki z cyklu "Pan
Samochodzik". Jurek, który wtedy współpracował jako
dziennikarz tu z miejscowym tytułem, zadzwonił do mnie i
mówił, powiedział mniej więcej coś takiego: "Marek,
podobno wydałeś jakąś książkę".
No, tu się zacząłem spowiadać, co wydałem, kiedy wydałem,
dlaczego wydałem, po co? I tak dalej, i tak dalej. Mówi:
"Aha, rozumiem. To ja zrobię z tobą wywiad. No, mówię dobra. No
tak, tak, koniecznie zrobię z tobą wywiad, bo wiesz, bo
oni mi całkiem nieźle płacą. No to ja muszę, muszę zrobić
z tobą wywiad. Dobrze, to gdzie, kiedy? I mówi: "Wiesz
co? Przyjedź do chińskiej, do chińskiej restauracji. Tu jest
taka koło, koło mostu na Bernardyńskiej. Wiesz co? Bo tam jest tanie piwo. To
przyjedź tam. O tej i o tej godzinie masz być". No to
karnie się zastosowałem. Pojawiłem, pojawiłem
się tam. Jurek mówi: "Dobra, to sobie
zamówię piwo, a ty siadaj i przemyśl sobie, co masz mi do
powiedzenia". No, mówię dobrze. No, myślałem, że mi
zadasz jakieś pytanie. Mówi: "Tak, co ja cię będę pytał? Ty
masz mi powiedzieć, a ja później dopiszę te pytania".
Dobrze. Zacząłem mówić. Mówi: "Ale ty nie mów tak
szybko, bo ja to będę notował. Ja tu od razu to napiszę
na miejscu, a później tylko dam do przypisania. Więc ty mi
nie mów tak szybko". Mówię: Jurek, ale jak ja mówię tak
wolno, to mi się ciężko myśli składają. Wolałbym powiedzieć
szybciej, ale mówi: "Nie, nie, nie, nie. - mówi - Słuchaj,
ja nie mogę. Ja to muszę jutro oddać. Ty musisz mówić
powoli, bo ja to muszę zanotować". Trwał ci ten
wywiad dobre trzy godziny. Jeszcze się przy
żadnym wywiadzie tak nie namordowałem. Po prostu
wyszedł z tego króciutki wywiadzik. Naprawdę. On był bardzo
mikry. Jeszcze ponieważ
Jurek nie przewidywał czegoś takiego jak autoryzacja, to się w
tym wywiadzie posypały błędy. Dosyć konkretne, ale Jurek był
zadowolony, bo, bo, bo, bo, bo, bo
zamieścił wywiad. No taki, taki był. Taki był właśnie Jurek.
Dosyć apodyktyczny, dosyć taki właśnie.
Po prostu zakomunikował mi, zakomunikował mi, że
udzielę mu wywiadu. I ja mu tego wywiadu oczywiście,
oczywiście udzieliłem, ale... Aha, jeszcze w czasie
wywiadu dowiedziałem się, że i tutaj odpowiednie przekleństwa.
Niepotrzebnie został dziennikarzem. Jak on nienawidzi tego,
jak on nienawidzi tego zawodu, że powinien
zostać, że w młodości był głupi i powinien zostać
nauczycielem, bo nauczyciel to ma święty spokój, a taki
dziennikarz to ciągle musi się po jakichś knajpach włóczyć i
z jakimiś facetami rozmawiać. Tym facetem byłem ja w tym
wypadku. Więc po prostu powiem ci, że to był wywiad,
który mocno przeżyłem. To taki uczuł, uczył mnie pokory, to
mocno mnie nauczył tej pokory. Ale taki był właśnie Jurek.
Ale żeby, żeby z kolei tak się nie
podśmiewać, to powiem jeszcze jedno, że na początku
lat dziewięćdziesiątych Jurek w takim niszowym piśmie budowlanym, które
nazywało się Filar, przez ponad rok ciągnął co tydzień, ciągnął
felietony, felietony dotyczące
ekonomii, na której się nieźle znał, co było dla mnie
zaskoczeniem, ale Jurek, jak już się na czymś postanowił znać,
to się na tym naprawdę znał. I na tej ekonomii znał się
rzeczywiście całkiem nieźle. To były takie bardzo, naprawdę
bardzo popularne teksty dotyczące
tego, jak wygląda rynek finansowy, o co w ogóle w tym
wszystkim chodzi. I oczywiście moje
sądy na ten temat byłyby niemiarodajne. Ja powiem tylko
jedno, że za ten cykl felietonów to w ogóle dla
redaktor, dla pani redaktor naczelnej, która prowadziła to
pismo, to też było zaskoczenie. Ale Jurek dostał nagrodę.
Dostał nagrodę przyznawaną w Warszawie. Ja niestety nie pomnę,
jak ona się nazywała, bo tutaj powiedzmy, nigdy, nigdy
nie, ale to była ważna nagroda. Dość powiedzieć, że
na przyznaniu owej nagrody Jurek był tylko jednym,
był jednym z laureatów, a obok niego występował Jacek Fedorowicz....
Można Jacka Federowicza dzisiaj cenić albo nie,
ale fakt jest faktem, że to był, że to był w tamtych
czasach naprawdę znakomity kabareciarz. Człowiek, którego wiele osób pamiętała,
pamiętało z magazynu „Sześćdziesiąt minut na godzinę", który
stworzył kilka radiowych postaci absolutnie znakomitych. I Jurek był w tym
teamie, który od- otrzymywał, otrzymywał w jednym czasie
nagrodę. Więc naprawdę, naprawdę yy to była ważna rzecz. I powiem jeszcze
jedno, że Jurek jednocześnie przy tym, przy tym poczuciu
wartości swojej był człowiekiem skromnym. On przyszedł do
redakcji, przyszedł do redakcji i tak
nieśmiałym głosem powiedział, że on właśnie dostał tę
nagrodę, a ponieważ ona tam, no, ta nagroda to
dla niego była ważna i w ogóle, to on organizuje, że
zaprasza wszystkich na, na oblewanie tego, tej
nagrody i po prostu zorganizował, zorganizował w firmie imprezę. Yy to,
że Jurek-- więc wracając. Jurek yy poza takimi
momentami, kiedy mówił, jak bardzo nienawidzi zawodu
dziennikarza, który uprawiał poza zawodem pisarza, uprawiał zawód
dziennikarza. Miał też momenty absolutnej chwały, chwały redaktorskiej. Chwały
yy popartej, jak powiedziałem, jak powiedziałem,
nagrodami, ale w tym, w takich niszowych pismach
różnego rodzaju, ale nie tylko. Nie tylko, yy nie tylko w
niszowych pismach, ale też ogólnopolskich
miesięcznikach. Jurek publikował swoje teksty i to były teksty, które, które
no, cieszyły się, cieszyły się powodzeniem. Ja nie
zapomnę o tym, że Jurek, jak napisał historię bodajże
szklarstwa, taką światową od początku, od Fenicjan mniej więcej, to to się
czytało w piśmie absolutnie, w którym nie było nic do
czytania, to ten jeden tekst nadawał się, nadawał się nie
tylko do czytania, ale można się było z niego sporo nauczyć.
Co prawda nie-- znaczy może się wydawać, że historia
szklarstwa to nie jest, nie jest to, to, co
tygrysy lubią najbardziej, ale powiem, że on
potrafił wyciągnąć, wyciągnąć z tej historii sporo
takich smaczków, które, które warto, warto, warto było poczytać.
Po prostu. No, ale to on zawsze właśnie potrafił Jurek. Bo
ja jestem absolutnie pewien. Gdyby on chciał, to
byłby mistrzem świata w tym całym ping ponga.
Gdyby on chciał, to byłby mistrzem przynajmniej Polski
w szachach, w szachach i w brydżu. Po prostu. Tylko że
zainteresowała go w pewnym momencie literatura, pisanie,
dziennikarstwo i tak dalej. No i, i pociągnął w tą stronę. Ale yy ja na
przykład do zarzutów co do jego literatury, że coś tam może się nie składa,
które, o których wspomniałeś, jestem zdecydowanym
przeciwnikiem i nie, takiego poglądu. Otóż,
jeżeli on coś napisał, to znaczy, że konsekwencje miał
dokładnie przemyślane. Może my tego
nie rozumiemy, ale on, jeżeli cokolwiek pisał, to on to
rozumiał. Ja sobie dam łapę uciąć, że jeśli on w tym
opowiadanku, które yy było czytane, w tym fragmencie tej powieści, yy
bierze tych całych uchodźców z tego, z tego
naszego padoła- Ze Słańców. Ze Słańców, że tak powiem,
każe im się rozebrać i stanąć na deszczu.
Nie, ja dam sobie łapę uciąć, że nie zrobił tego
przypadkowo. Dlaczego przypadkowo? To będzie
karkołomny mój wywód. Być, być może, ale dochodzimy do samej istoty charakteru
Jurka Grun- Gruntowskiego. To był człowiek w pewnym sensie nagi, tak jak ci
ludzie na tym deszczu. Dlaczego nagi? Bo zadawaliście sobie pytanie
kiedyś: co to jest człowiek ubrany? To są
gacie, koszula? O nie, ubranie to jest nasza cywilizacja, kultura, obyczajowość
cała. To jest nasz ubiór, spoza którego my
bardzo często nie jesteśmy w stanie wyleźć, po
prostu. Zdjąć tych głupich, przepoconych gaci albo po prostu elegancko zachować
koszulę. Nie potrafimy tego wszystkiego, tego. Jurek był
postacią nagą, którą łatwo było kopnąć, yy dotknąć i łatwo było
mm urazić, ale też on łatwo reagował. Yy ten, ten kontakt między
obserwatorem a nim, jako w rozmowie, był bardzo cienki. Nie,
nie, nie leżała między rozmówcą a Gruntowskim ta bariera kultury, obyczajowości
i grzeczności wtedy, kiedy ona
nie, nie jest umotywowana. On był takim człowiekiem, tak jak
powiedziałem, trochę nagi. No. A powiedz mi, yy ja zadałem ci to pytanie, a
w gruncie rzeczy mi na nie nie odpowiedziałeś, więc ja
będę, będę dociskał. Powiedz w jasnych, żołnierskich
słowach. Powiedziałeś już, że lubisz Annopolis. Tak. Dlaczego je
lubisz? No to ty powiedziałeś przed chwilą, mówiąc o tym
felietonie z Economics, o tym szklarstwie po
prostu. Bo to jest literatura, z której można się,
można to przeżyć albo nie, ale na pewno można się czegoś
dowiedzieć po prostu. Czyli, że tak powiem, yy podrasować odrobinę swoją własną
mądrość i własne poczucie yy, że coś się rozumie.
Yy czytam sobie w tej chwili yy czat i szyderca yy
pisze, że nie zna Jurka i nie wiem, o kim mówią. No to
jeszcze raz wyjaśniam. Jerzy Gruntowski,
człowiek yy, na początku audycji to mówiłem. Człowiek,
którego część ludzi zna doskonale, bo to był
człowiek, który, który yy debiutował w
Wydawnictwie Literackim w latach osiemdziesiątych.
Pisarz-... pełną gębą i, jak zresztą wynika
z naszych opowieści, człowiek nietuzinkowy i
człowiek, który, który, który zmarł w grudniu zeszłego
roku, ee, i pozostał dla wielu
ludzi, tak jak dla Szydercy na przykład, człowiekiem
nieznanym, bo zniknął w pewnym momencie i z
pełnokrwistej kariery, takiej literackiej, człowieka
rozchwytywanego i autora, który, który mógł wejść do wydawnictwa i rzucić swoim
maszynopisem, żeby, żeby to czytali i już mu nie zawracali
głowy. Mają to wydać i w ogóle, o co chodzi? Z
takiej pozycji spadł właściwie do, do, do
pozycji człowieka, który ma kłopoty z wydawaniem
tego, co pisze. Moim zdaniem, yy, ze szkodą, ze szkodą dla teg, dla, dla, dla
czytelników po prostu. Ja myślę, że tę szkodę da się, da
się naprawić, bo, bo te rzeczy, które po Jurku
pozostały, te książki, one chyba jeszcze ujrzą światło
dzienne. Taką mam przynajmniej nadzieję i taką zresztą nadzieja
podbudowana pewnymi informacjami, że są ludzie,
którzy, którzy chcieliby te, te książki, które pozostały po
Jurku, yy, wydać. To tyle, jeśli chodzi o odpowiedź, yy,
Szydercy. Jurek Gruntkowski. Polecam,
polecam. Polecam jego, jego, jego twórczość. Może nie
wszystko się spodoba, bo powtarzam: yy,
Jurka proza jest trudna, bo Jurek nie pisał
dla czytelników. Był w tym konsekwentny. Pisał dla
siebie, a czytelnicy mogli ewentualnie to
przeczytać. Powtarzam po raz jedenasty, że to była trudna, trudna, trudna
opcja, taka dosyć ryzykowna, którą przyjął. Ale
wróćmy jeszcze, wróćmy jeszcze do Jurka i do waszych
kontaktów, bo opowiedziałeś w zeszłych, w zeszłej audycji
pewną dosyć ciekawą, dosyć ciekawą historię. Lekko ją dzisiaj zarysowałeś
również, bo tak naprawdę to, że Jurek nie
pisał o kosmolotach, nie pis- znaczy pisał, ale później
i mniej. Jakby nie skupiał się na tym. To,
że nie pisał takiej hard science fiction, tylko zajął się,
zajął się Annopolis i w ogóle takimi historiami, historiami o historii. To jest
twoja nie wiem, czy zasługa, czy przewina. Tak naprawdę. Nie, ja to wspominałem
już, ale to powtórzę po prostu, bo kiedy, jak on się
zjawił u mnie w domu jako młody gówniarz, znaczy młody
gówniarz, już studiował wtedy, był na pierwszym
roku historii w Toruniu. W każdym razie, jak mi
przyniósł te swoje maszynopisy, które on tam pisał, to to były takie, yy, no, w
najlepszym, w najlepszym, że tak powiem, no, wydaniu takie przygody, yy, tego
pilota Pirxa. Gdzieś tam strzelali sobie z
blasterów, latali po jakimś kosmolocie i tak dalej. To były
takie historyjki i tak dalej. Ja czytałem to i
tego, no. No i mówię: „cholera, no, do niczego to się nie
nadaje". Zresztą pamiętam, że bardzo były
podobne do, do pierwszych opowiadań Rafała
Ziemkiewicza. Zresztą też tak samo do niczego się nie
nadających, yy, pierwszych. Ale co, yy, co promieniowało
wtedy w rozmowie z Gruntkowskiego, że to jest
inteligentny facet, nie? Tak samo jak z
Ziemkiewicza. Piszą do dupy, no ale są młodzi, nie,
ale są inteligentni. Czyli jak popracują nad
sobą, no to może coś z tego wyjdzie. I tak wyszło
Ziemkiewiczowi i tak wyszło Gruntkowskiemu po prostu. Natomiast
z Gruntkowskim to miałem po prostu rozmowę, nie? Dał mi do
przeczytania te, te swoje opowiadania. Przeczytałem po
miesiącu i on do mnie przyszedł i pyta, co ja
na ten temat. Ja mówię: „sorry, ale najpierw bym musiał
znać temat. Ale ja nie widzę tematu w ogóle, nie?". No to
się prawie obraził, ale nie. On był jeszcze wtedy młody i
nie, nie, nie nadęty, czyli się nie obrażał. Ale
za- zaczęliśmy sobie rozmawiać w ogóle o życiu, o
bajkach, o, o tego. I szybko zeszło na historię. No i jak zeszło na historię
przy jakimś cytacie albo jego odniesieniu, to nagle ja
się zorientowałem, że ten facet się zna na historii, nie?
No to zaczęliśmy wchodzić głębiej, coraz głębiej w tą
historię i tak dalej. Co ja robiłem wielkie oczy, bo widzę,
że to są pokłady wiedzy ogromne, w których
ja nagle się mogę dużo rzeczy dowiedzieć. Chociaż ja mam
lat czterdzieści, a on dwadzieścia
niecałe i tak dalej. To ja w tym momencie zdziwiony taki
mówię: „Sorry, stary, a czym ty się
zajmujesz, nie?". On mówi, że studiuje, nie? Ja mówię: „a
co studiuje?". On mówi: „historię". Ja mówię: „no to cholera jasna,
po co ty piszesz te dyrdymały o tych kosmolotach i tak dalej? Pisz tak,
żeby pożyteczna, żeby, żeby
ktoś, kto czyta, wiedział, że rozmawia z człowiekiem,
który ma pojęcie o historii, o historii tej cywilizacji, o w
ogóle, o, o tym i tak dalej. Pisz w ten sposób,
nie?". Pamiętam, że ciężko nad tym myślał. Wyszedł i dwa lata go nie
widziałem, a po dwóch latach się dowiedziałem, że, że
Wydawnictwo Literackie wydaje go Annopolis. I to już było
to. I jak dostałem tą książkę, to wyłem z radości, bo była
taka dobra dla mnie. I to wreszcie było to. Także
na pewno to, yy, nie jest moja zasługa,
tylko zasługą było to, że człowiek dojrzewał. Po prostu.
On był w okresie takim, yy, dojrzewania
emocjonalnego. Jeszcze był trochę dziecinny, bo jeszcze,
yy, westerny mu siedzę i te piloci
Pirxi latali po oczach, nie? I tak dalej. Natomiast powoli
dojrzewał do tego, żeby patrzeć na świat w sposób w
miarę filozoficzny i, i nie mówię, że nie
rozrywkowy, bo to, to nie tego. Przecież filozofowie też kochani. Powiem
tak, yy, rzut oka na czat. Wicked Sick pyta o inną jeszcze
książkę, yy, Jerzego Gruntowskiego, o której właściwie nic nie
powiedzieliśmy-... To jest książka o
niezwykle długim tytule. Prawdziwa historia
smoków, Franków oraz rycerzy. Hildebryka przez
Jerzego Grundkowskiego odkryta i opisana.
Książka znowu, niestety, która nie miała szczęścia, bo
została wydana w niszowym wydawnictwie. No, sorry, ja bardzo
przepraszam wydawnictwo, wydawnictwo Adam Marszałek z
Torunia, ale no to zawiodła, zawiodło w tym przypadku zawiodła
dystrybucja. Powiem tak, to
książka. Już sam tytuł świadczy, jak Jurek podchodził.
Dzisiaj się takich tytułów przecież nie pisuje.
Takich tytułów, które mają pół kilometra długości,
raczej trudno, trudno uświadczyć. A Jurka to nie interesowało zupełnie. On po
prostu taką historię, taką historię ukulał. I
znowu, jeśli ktoś historii nie lubi i nie lubi
takich klimatów, to myślę, że ta książka nie
usatysfakcjonuje go. To jest tak naprawdę książka,
która jak się często pisze w różnych, w
różnych recenzjach czy w różnych omówieniach, wraca do źródeł.
I to oczywiście nic, absolutnie nic nie mówi. Jurek po prostu przetworzył po
swojemu historię z historii, z
czasów, no, o ile dobrze pomnę, Karola Młota. No,
więc sięgamy już naprawdę w jakby odmęty, w odmęty czasu. Oczywiście,
jeżeli, jeżeli ktoś ma w głębokim poważaniu
wczesne średniowiecze, no to naprawdę, to naprawdę
nie zażyje, nie zażyje radości. Ale moim
zdaniem, moim zdaniem warto po tę książkę sięgnąć. Ale ja
zawsze mówię, że po książkę warto sięgnąć, więc jestem
zupełnie niemiarodajny, bo ja uważam, że
każdą książkę, po każdą książkę warto sięgnąć i warto ją
przeczytać. Co o niej później powiemy? To jest inna sprawa. Ja akurat nie jestem
fanem tej, tej akurat książki. Wolę
inne. Ja naprawdę wolę Annopolis. A ty? Machasz mi
tu palcem, to coś- Ja nawiążę do tej książki, bo pamiętam
rozmowę z Jurkiem na ten temat. Akurat taki bliski tytułowi tej książki
przynajmniej. Zwróćcie uwagę, że tytuł tej książki to jest
prawdziwa historia smoków itd, itd. I tak dalej, nie? Otóż zadam
Wam pytanie, słuchacze kochani, czy smoki, te magiczne,
te takie tego, z którymi rycerzami rycerze chcieli walczyć, czy one istniały
naprawdę, czy nie istniały? Nie. Otóż ja taką rozmowę
przeprowadziłem z Jurkiem i myśmy doszli do wniosku, że
one bezwzględnie istniały. No, każdy się
prawdopodobnie postuka w głowę. No, jak w średniowieczu
istniały te smoki? Otóż tak, bezwzględnie istniały. Bo co to jest
istnienie? Czy istnienie to są te...
Coś, co pozostawia po sobie kości w piachu, że tak powiem.
Dlatego, że kiedyś było, ale teraz już nie ma? Nie. Otóż tak jak
dzisiaj są pewne legendy czy na przykład fakty medialne, tym samym były
takim faktem medialnym, faktem kulturowym w średniowieczu
były smoki. Zwróćcie uwagę, czasami młodzi ludzie, zupełnie
parobki, rodzili się, rozwijali, marząc o tym, żeby
zostać rycerzem, wziąć ten miecz na barki, pójść i zabić smoka. To
było marzenie właściwie każdego rycerza średniowiecznego, żeby zetrzeć
się z tym smokiem. To było, tak, bitwa pod
Grunwaldem. Ten, ten, tam wszystkie bitwy to wszystko
fajne, ale spotkać smoka. A oni w to wierzyli. Jeśliby im odebrać tą
wiarę, to byśmy ich krzywdzili. Byśmy po drugie ich
nie docenili ich całego życia, bo całe ich życie
mobilizowało do tego, żeby się szkolić,
ćwiczyć, żeby kiedyś dorównać tym smokom. Czyli
te smoki jako fakt historyczny, fakt kulturowy
rzeczywiście istniały. Do takiego wniosku żeśmy doszli z
Jurkiem Grundkowskim i uważam do dzisiaj, że do
słusznego wniosku żeśmy doszli. Znowu krótki rzut
oka na czat. Szyderca sugeruje, że może i istniały smoki, ale w innym
wymiarze. Czemu nie? Natomiast powiem nie rozumiem Szyderco, dlaczego kojarzysz
Grundkowski, to piszesz: kojarzę, Grundkowski to ten zwolennik islamu. Jako
żywo nie przypominam sobie. Jurek był człowiekiem
bardzo zainteresowanym bieżącą polityką i całkiem nieźle się na tym znał. Ale w
swoim, w tym, w tym, w tych notatkach dotyczących pozytywnych
swoich cech napisał poza tym, że kiedyś byłem dobrym literatem. Napisał między
innymi coś takiego: raczej prawicowiec niż lewicowiec.
Cokolwiek to, cokolwiek miałoby to oznaczać, bo Jurek- Też
wskoczę ci w słowo. A wskakuj. Ale, ale, ale ja pamiętam, jak mu tłumaczyłem,
żeby porzucił tę rozterkę między lewicowością a prawicowością,
nie? I tłumaczyłem mu to w ten sposób, ale
chyba tego w tym nie wiem, czy może nie
zostawiło śladu to w jego pamięci. Ale otóż lewicowość ani prawicowość
nigdy do mnie nie przemawiały, chociaż byłem i takim, i
takim w życiu. Ja osobiście nie. Natomiast chcę
uświadomić wszystkim, na czym polega coś, co ani
z lewicowością, ani z prawicowością nie ma-... Nic wspólnego. Jest
takie słowo jak konserwatyzm. Konserwatyzm to nie
jest wystawianie lewej do, nogi do przodu, ani prawej nogi do przodu, tylko
wystawianie nast-- jednej nogi po to, żeby z pełnym oparciem na drugiej nodze
dać krok do przodu, po czym nastąpić, yy, tego i marsz człowieka do przodu
albo marsz cywilizacji, yy, w tym majestacie konserwatyzmu. Na tym
polega. Bo konserwatyzm to jest pamięć o
przeszłości, również o tej nodze zostawionej w tyle, w
tej, w tej chwili. Ona zaraz pójdzie do przodu, nie? A ja jeszcze, yy, do, do
szydercy, yy, jeśli, który tutaj pisze, że coś o
Lancelocie, jaki islam podbił. Czytaliśmy dzisiaj początek,
yy, powieści o, o, o właśnie o Lancelot
z Nadrenu. A i tutaj zmilczę, bo nie chcielibyśmy
spoilerować, jeśli chodzi o tę powieść. Ee, tam
rzeczywiście, tam rzeczywiście, ee, coś o
islamie jest. Tak, tak, to tak, to przemknijmy nad
tym. Natomiast, yy, nie wiem, czy
wysnułbym z tej książki wniosek, że, że Jurek był
zwolennikiem islamu. Nie, no, ja, ja o ile wiem, to bardzo
mu się podobało w islamie. A! Jedna rzecz. Harem.
Harem. Nie, nie, nie. No to proszę się. Tak,
ale jest jeszcze, jeszcze fajna, fajna uwaga szydercy: "Szanowny Wiktorze,
może i, yy, może i wierzyli młodzi w smoki, ale
dziś nikt nie bierze tego poważnie". I źle. Źle i źle, bo
smoki przede wszystkim istniały tak, jak istniały w kulturze
chińskiej. Dlatego, bo znajdowali rzeczywiście kości
gadów na pustyni Gobi. Doskonale wiedzieli,
zanim, zanim Darwin wywnioskował to, co wszystko wywnioskował,
zanim nasi odkryli, że istniały gady, to, yy, Chińczycy
doskonale wiedzieli, że przed nami kiedyś żyli na ziemi
smoki. Po prostu dlatego, bo z kośćmi mieli do, do
czynienia. A mitologia, ubranie tych kości, yy, w, yy, w te, w
ten, w wierzenia kulturowe i tak dalej. Stworzenie z tego smoków latających i
opisywanie w tych książkach, jak powiedziałem, to są fakty
medialne, nie? Tak, ale warto też pamiętać, że smok w
kulturze europejskiej i smok, smok w kulturze chińskiej- Tak. To są dwa, yy,
zupełnie, yy, różne, yy, stworzenia. To są zupełnie, poza nazwą, że się
nazywają smok. No tak. To jakby w kulturze pełniły
zupełnie inne role. Natomiast podoba mi się to, co napisał
Jubi, yy, Jubi: "Smok z frytkami". Znakomite! To jest znakomity pomysł.
Jestem za. Nie, no przecież to jest.
Yy, zwróćcie uwagę smoki to gady, nie? A gady to
kurczaki, smoki z frytkami. No, każdy- To ostatnie gady, jakie przetrwały.
Kurczaki. No dobrze, no faktycznie, faktycznie. I
doszliśmy, doszliśmy, doszliśmy do, yy, do fast foodów. Tak. Tak, tak czy
inaczej. Dobrze, powiedz, powiedz mi jeszcze, powiedz mi
jeszcze, jak, yy, czy ty doświadczyłeś wybuchów złości
Jurkowej? Czy tobie nie było to dane? To znaczy nie było mi dane, dlatego, gdyż
wiele razy widziałem, że, że doprowadziłem go do szewskiej
pasji, ale wtedy wzrok mu ślepł, twarz,
yy, kamieniała i tak dalej. I potrafił to
jakoś przemilczeć, że tak- A, to ty byłeś osobą
uprzywilejowaną. Miałeś to fory. To pewno, pewno
dlatego, że go w literaturę wciągnąłeś. Ja niestety nie byłem
tak uprzywilejowany i jak już powiedziałem, sięg-
sięgło mi się i to tak poważnie. Ale na
szczęście, na szczęście bez większych, bez większych
konsekwencji. A wrócę jeszcze, wrócę
jeszcze, yy, wrócę jeszcze do Annopolis. Ja cię,
ja cię wiesz, będę jednak męczył, bo ty sprytnie mi
uciekasz jednak przed tym, przed odpowiedzią na pytanie: dlaczego
lubisz Annopolis? Bo przed chwilą powiedziałeś, że to ja
odpowiedziałem na to pytanie. To ty odpowiedz, dlaczego lubisz
Annopolis? Bo ja uważam, że tak naprawdę, jeśli miałbym
wybierać książki Jurka, to Annopolis, oba tomy: Annopolis. Miasto moich snów i
Annopolis. Świat mojej wyobraźni, to te dwa tomy to jest zdecydowanie,
yy, czołówka tego, co napisał. Ale zadajesz mi bardzo karkołomne
pytanie. No ale, a ja po co tu jestem? Nie jestem w
stanie na to odpowiedzieć, bo to tak dokładnie tak samo,
jakbyś mi zadał, zadał pytanie: dlaczego, że tak powiem, dlaczego
lubisz matkę moich dzieci? Swoje, swoich dzieci na przykład. Ja. Nie?
Mhm. No lubię, bo lubię. Aha, bo tak. Bo tak. Bo
tak. Coś w niej widzę. A poza tym to, co
ja w niej widzę, to ty tego nie zobaczysz przecież. No
więc po co mnie pytać? No, no.
Oj, nikt tak jak ty nie umie uciekać przed odpowiedziami
na proste pytania. No ale dobrze. Yy, Wicked
Sick pisz-- pyta jeszcze o jeden, o jeszcze o
jeden tytuł, który ja już wspominałem, czyli Las
Teutoborski. Ja proponuję, żeby, yy, proponowałem, żeby sprawdzić, czym był Las
Teutoborski, bo to ważne miejsce dla, yy, historii Europy. Tak
to, tak to określę bardzo, bardzo enigmatycznie. A jeśli
chodzi o samą książkę, no to jest książka bardzo
kameralna, wydana tutaj, yy, w Bydgoszczy przez, yy,
przez Instytut Wydawniczy Świadectwo. Znowu,
yy, nieszczęściem było to, że, yy, słaba
dystrybucja w kraju i w związku z tym dla
sporej części czytelników rzecz absolutnie nieosiągalna
w kraju. No, my mieliśmy to szczęście, że
byliśmy na miejscu i było zawsze łatwiej. Yy,
książka, powiedziałem, że bardzo kameralna. To jest
książka-... w której trochę rzeczywistości się
mieszają, czyli czas teraźniejszy z czasem właśnie, yy,
przedwiekowym. Mamy człowieka, który błądzi, błądzi po lesie, yy.
Książka nie jest duża, bo to jest, to jest w sumie
książecz- książeczka. Yy, zastanawiam się, jak to, jak ją
znowu opisać, żeby, żeby nie spoilerować. No, książka, która,
która opowiada o takiej przemianie. Nie, nie przemianie.
Wróć! Nie przemianie. O takich, o takim,
yy... Właściwie książka jest wielkim, wielkim monologiem
wewnętrznym człowieka, który gdzieś tam rzeczywiście przez ten
las dosłowny wędruje. Ale to czasami jest właśnie
zwykły las, taki, który, do którego każdy z nas może wejść,
a czasami jest to Las Teutoborski,
yy, w którym coś się ważnego odbyło, w którym,
yy, w którym od, w którym odbyła się pewna ważna,
ważna bitwa. I ja tak naprawdę- inaczej. To była dla mnie książka, którą mocno
przeżyłem. I znowu powiem tak: przeżyłem ją, bo przeczytawszy,
przyzwyczaj..., kiedy ją przeczytałem, yy, a byłem
przyzwyczajony do innej prozy Jurka, tej prozy z
Annopolis, to ja przeczytałem Las
Teutoborski i za cholerę nie rozumiałem, o co w tej książce
chodzi. Absolutnie! To było sprawnie napisane.
Coś tam była jakaś historia, ale absolutnie nie zrozumiałem, o
co chodzi. I, yy, jeśli możemy mówić,
nie, nie nadużywać słowa iluminacja, to zdarzyło się
tak, yy, to znowu historia dosyć, dosyć
zabawna. Yy, jechałem w delegacji jakieś pół roku po
przeczytaniu książki. Jechałem w delegację samochodem i
przysnęło mi się, no ale na szczęście nie prowadziłem tego
samochodu, ale przysnęło mi się na tylnej kanapie. I przyśniło mi
się, o co w tej książce tak naprawdę chodzi. I było dla mnie to tak
ważne, yy, że jak się obudziłem, to zacząłem
natychmiast swoich kolegów, yy, siedzących za kier...,
jeden siedział za kierownicą, drugi na przednim siedzeniu. Yy,
zacząłem natychmiast uświadamiać, o czym jest ta książka. Powiem, że wzrok,
yy, no, wzrok, który, którym mnie
obdarzyli, no to, nie, to, to, nie był, to, to nie, to
nie było budujące, ale po prostu było w nim proste stwierdzenie: „Facet, o czym
ty bredzisz? Po prostu, o czym ty do nas mówisz?”.
Ale powiem tak, jeśli, yy, jeśli miałbym, yy,
jeśli miałbym polecać albo nie polecać La- Las Teutoborski, to, yy,
ja bym wolał jednak Annopolis. Ja bym wolał jednak Annopolis. Albo z
takich niszowych tomików, które, które się ukazały,
yy, to, yy, znacznie bardziej wolę zbiorek
opowiadań, też wydany w Instytucie, w Instytucie Wydawniczym
Świadectwo. Yy, zbiorek, który się nazywał „Ja, Ulrich. Miecz rewolucji".
Zresztą opowiadanie z tego tomu, z tego, co się
orientuję, chyba można znaleźć w postaci PDF-a w internecie. On jest chyba do
ściągnięcia. To jest taka, to jest taka zabawa słowem trochę i trochę historią.
Tu ewidentnie jest zabawa. Jurek się nieźle bawił,
myślę, pisząc, pisząc te opowiadania. Zresztą w tym
tomie, yy, "Ja, Ulrich. Miecz rewolucji" jest kilka takich
opowiadań, które, w których Jurek się po prostu historią bawi. Yy, Jurek, yy,
tam gdzieś są nawiązania do jakichś, yy, jak to powiedzieć znowu, żeby nie
opowiedzieć? No, jakichś tam, powiedzmy, gdzieś tam się
jakiś faszysta czai w jakimś bunkrze od czterdziestu lat
i nie wie, że się nawet wojna skończyła.
To niedokładnie tak, ale, ale, ale jakby staram się nie
opowiadać tycho- tych opowiadań, więc, więc, więc proszę mi,
proszę mi wybaczyć. W każdym razie, yy, to ja wolę od Lasu
Teutoborskiego, wolę właśnie ten zbiorek "Ja, Ulrich. Miecz
rewolucji". Ale to powtarzam, to jest tak niemiarodajne.
To, to, co mnie się podoba, yy, nie wiem, czy podoba
się, czy się Wiktorowi podoba, a czy będzie się podobało
innym czytelnikom? Nie wiem. Ja zdecydowanie
najbardziej polecam Annopolis. To są najlepiej, moim
zdaniem, skonstruowane książki, bo to wyobraźmy
sobie cykl opowiadań iluś tam w jednym i drugim tomie, yy, które
gdzieś, które są osobno, osobnymi
całościami, osobnymi historiami, a jednocześnie tworzą pewną całość.
Nie wiem, ja to kiedyś, kiedyś powiedziałem, że to właściwie
jest taka powieść, tylko rozbita, yy, na opowiadania. Powieść, której
bohaterem jest miasto. Yy, to jest miasto, którego
nie ma, Annopolis, ale tak naprawdę, yy, to
mogłaby być opowieść, nie wiem, yy, takie
pomieszanie z jakiegoś starożytnego Rzymu, może innych
takich, yy, kultur, które, które, które
miasta tworzyły, które trwały i przemijały. Yy, dla mnie to fascynujące,
fascynująca książka jest. Mhm. Wiesz co, yy, Marku, ja bym, ja bym tutaj, yy...
Właściwie powiedzieliśmy bardzo wiele i tak dalej. Ja bym
wrócił, ale pojawił się tutaj taki w trakcie naszej dyskusji,
taki jeden temat, który mnie cały czas dręczy, bo
jego, yy, ten temat należałoby wyjaśnić. Otóż postawę Jurka
wobec, yy, wydawców i wobec mass mediów. Wobec tego. Otóż to, co ja zresztą
wspomniałem, że to charakteryzowało większość, yy, większość
twórców, za przeproszeniem. Czyli ja maluję
dla siebie, nie? Tak jak to robił van Gogh. Yy, brat mu brał, sprzedał
albo zapłacił, albo nic z tego nie miał i tak dalej, ale
van Gogh malował dla siebie i tak dalej. Chętnie by
to sprzedał potem, nie? Ale nikt tego może nie
chciał kupić, nie? A natomiast- A dzisiaj się płaci za to
miliony. Ale malował to dla siebie. I, yy,
nie wszyscy. Mówię bezwzględnie nie wszyscy, ale wielu, wielu, yy, ludzi
pisało wyłącznie ze mną, tylko i wyłącznie dla
siebie. To jest mój świat. Ja go sobie wyobrażam.
Jeśli ktoś chce, będzie chciał w tym świecie też
wylądować i przejść się przez tą łąkę i obyć tam gdzieś, tego, no to dobrze.
Zwróć uwagę, że-... Ja mam akurat w tej chwili na bieżąco taki kłopot, yy,
rodzinny, yy, za przeproszeniem, nie? Bo moja córka śpiewa, nie?
I wielu ludzi, jak widzi, jak ona śpiewa, jak to, co oni
wyprawiają z jej kapelą, mówi: Boże, oni
powinni pójść tam, do tej, pojechać, do tych całych show
biznesu, pokazać to, bo potrafią nieprawdopodobne rzeczy i tak
dalej. A ja mówię nie. Nie, nie. Bo show biznes, czyli to, co, yy, również, yy,
wydawcy stawiali Gruntowskiemu. Show biznes powie: proszę pana, panie
Gruntowski, niech pan włoży te porządne
spodnie, uczesze się może lepiej na prawo, z lewa
na prawo. Yy, a w ogóle wie pan co? Coś pan... I tak
dalej, nie. Otóż Jurek Gruntowski by powiedział: nie, dziękuję, a ja to
pierdzielę. Nie. I to samo, yy, powie moja
córka, która śpiewa. Ona nigdy w życiu się nie zgodzi na żadne ustępstwa wobec,
yy, wobec rynku, że tak powiem. Ona śpiewa to dla siebie. Jeśli będzie
chciał, ktoś to chce posłuchać, no to proszę bardzo, to
jest jego sprawa. No to tak tytułem reklamy.
Zespół, yy, twojej córki nazywa się
Blackberry Hill. Yy, w internecie są dostępne,
są, jest dostępny przynajmniej jeden filmik. Wydaje mi się,
że więcej. Bardzo polecam. Możecie obejrzeć nawet teledysk z
Wiktorem. Teledysk. Teledysk z Wiktorem w roli głównej. Tak, ale jak
powiedziałeś o, o tej, yy, omówiłeś tę
cechę Jurka, to przypomniała mi się historia, którą koniecznie
gdzieś tu na koniec musimy przytoczyć. Otóż powiem tak: Wieczory autorskie
Jurka. Wieczory autorskie Jurka to, to należało przeżyć. Otóż ja serdecznie
współczuję. Uważam, uważam ludzi, którzy zdecydowali
się prowadzić wieczory autorskie Jurka, za bohaterów
naszych czasów, za ludzi heroicznych, odważnych i ludzi, którzy, yy,
albo też ludzi, którzy nie wiedzieli, co ryzykują. A teraz
wyjaśnienie. Otóż moje pierwsze, yy,
spotkanie. Nie, nie pierwsze spotkanie z Jurkiem, tylko
pierwszy, pierwsze spotkanie, na którym, yy,
którego bohaterem był Jurek Gruntowski. Poszedłem, bo musiałem
wreszcie zobaczyć, jak ten pisarz, yy, jak ten pisarz, no, przemawia do
ludu. O, zjawiłem się na spotkaniu i spotkanie prowadził,
prowadził, yy, człowiek tutaj w Bydgoszczy, obeznany z literaturą, niezwykle
elokwentny. Yy, no i zadaje
Jurkowi pytanie pierwsze. No, zaczyna się spotkanie.
Jurek siedzi. Minę ma taką niezadowoloną, jakby
właściwie tutaj, no, przyszedł na to spotkanie, ale ono go
właściwie nie interesuje. No i ten
elokwentny człowiek, który prowadził spotkanie, zaczyna zadawać
pytania. Zadaje pytanie przez pięć minut. Pyta tam, to jest zdanie
wielokrotnie złożone i to, i tam niuansuje to wszystko. No i
tak dalej, i tak dalej. No, w końcu postawił, yy, znak zapytania i
publiczność oczekuje, że Jurek odpowie. A Jurek tak patrzy. Podniósł
wzrok, wywalił gały do góry, mówi: tak. No, no to prowadzący,
yy, zaczyna zadawać drugie pytanie i tym razem już
nie, nie trwało to pięciu minut. Ograniczył się tylko do
trzech. Jurek znowu podniósł oczy do góry i mówi: a skąd ja to mam wiedzieć?
Okej. I tak mniej więcej przebiegało całe spotkanie. To znaczy nagadał
się prowadzący, a Jurek odpowiadał najczęściej-
Tak. Nie. Tak. Nie. Nie wiem. A co mnie to obchodzi? A w
ogóle to ja nie wiem. A w ogóle, a w ogóle co mi pan
tu zawraca głowę? Nie tymi słowami, ale sens był mniej
więcej ten. Na dodatek na tym spotkaniu, yy, zdarzył się jeszcze poza
prowadzącym czytający, który czytał opowiadanie Jurka. I
czytał, czytał to opowiadanie. Opowiadanie działo się w jakimś
takim, yy, mitycznym średniowieczu. Znaczy, to nie było
dokładnie średniowiecze. Takie, takie, taki twór
fantasy, ale, yy, właściwie odpowiadający
temu wszystkiemu, co się w naszym średniowieczu działo. No
i, yy, tam sobie ludzie podróżowali, były konie. No i te konie,
mm, były karmione. I ten nieszczęsny czytający cały czas czytał, że te,
yy... Czytał o futurażu. Ja widziałem, że jak
przeczytał pierwszy raz o futurażu, a od razu powiem, że
chodziło o furaż, czyli to żarcie dla koni. Jak
pierwszy raz przeczytał o futurażu, to
Jurek nie zareagował. Znaczy miał kamienną
twarz. Przy drugim, trzecim, czwartym widziałem,
jak mu blednie ta twarz, jak mu odpływa krew i szlag go jasny trafia. I
zorientował się na szczęście, bo gdyby to jeszcze chwilę
potrwało, to jakby Jurek bluzgnął tam, to spotkanie byłoby
niniejszym skończone, bo, bo po prostu, na
szczęście, po prostu Jurek by tego nie zdzierżył i
potraktowałby czytającego, yy, adekwatnymi słowy. Natomiast, yy, natomiast
zauważył to prowadzący i mówi: No to przepraszam, ale
to ja tylko zwrócę uwagę, że to nie chodzi o futuraż, tylko furaż. Jurka to
usatysfakcjonowało, co nie zmieniło zresztą jego, co w ogóle
nie zmieniło jego postawy w kwestii odpowiadania,
odpowiadania na pytania. I to jest pierwsze spotkanie. Ja
przeżyłem je dosyć mocno, bo, yy, ta oszczędność w
słowach Jurka, no była, była, była
znacząca, ale poszedłem mimo wszystko odważnie po jakimś
czasie na drugie spotkanie. Drugie, trzecie, nie wiem,
któreś tam, na którym Jurek także, yy, także zachowywał się mniej więcej
podobnie. A skończyło się ono o tyle zabawnie, że,
yy, kiedy się już skończyło-... Jurek yy ubrał się i mówi: czapka mi gdzieś
zginęła. I mówi do prowadzącego: To ty mi ukradłeś tę
czapkę? A ponieważ działo się to na tak zwanym
forum i ludzie, którzy przyszli na spotkanie, byli nie
bardzo zorientowani, o co właściwie chodzi. Czy to jest jakiś
monodram odgrywany w tej chwili przez, przez obu
panów? Więc się, więc się zdarzały rzeczy
przynajmniej przedziwne, przynajmniej przedziwne.
Tak wyglądały spotkania z Jurkiem. One zawsze były, były
niebanalne, co nie znaczy, co nie znaczy, że, że
można się było zbyt, zbyt wiele od Jurka dowiedzieć.
Bo Jurek no, był oszczędny w słowach, że tak powiem. A
poza tym wiesz co? Tak już jak mówimy o sobie i
o Jurku, my w przeciwieństwie do niego jesteśmy przewidywalni. Do bólu. Do
bólu, a on był absolutnie nieprzewidywalny. Absolutnie. No tak, to prawda.
No, ja sądzę, że tych, tych, tych, tych...
Żałuję cały czas, że nie ma z nami yy nie ma
z nami Tadeusza Krajewskiego. On tych anegdot przytoczyłby
znacznie więcej. Yy Jurek to był, to był naprawdę oryginał, ale w tym pozytywnym
znaczeniu. Yy Jurek, nawet jak się wściekał,
to mnie przynajmniej pozostał taki obraz Jurka, który,
który był naprawdę kimś. Ja to
powiedziałem już wcześniej w naszej, w naszej rozmowie. Jurek
to był gość, to był ktoś. To był, to był człowiek, który nawet jak się
wściekł, to yy to, to miało jakąś, jakąś wartość, jakąś, jakąś cenę i
czemuś, i do czegoś tak naprawdę prowadziło. Jurek to nie był facet, który,
który przy wszystkich swoich wadach oczywiście, to nie był facet, który, który
gdzieś tam brnął nie wiadomo po co, nie wiadomo na co i
w ogóle, i w ogóle yy i w ogóle wszystko bez
sensu. Nie, wręcz przeciwnie. Jurek
przy, przy całym swoim, całej swojej złości na świat
potrafił być do bólu racjonalny. Zresztą,
czy może być człowiekiem nieracjonalnym kto, ktoś, kto tak
znakomicie gra w brydża? No pewnie! No pewnie.
Ja myślę, że dosyć już poplotkowaliśmy dzisiaj o Jurku. Yy to myślę, to
myślę i tak nie jest, to i tak nie była, to i tak
nie był, nie była rozmowa, która kogokolwiek jest w stanie
do prozy Jurka przekonać albo zniechęcić. Natomiast
yy i chyba nie taka jej była, nie taka rola. To raczej
była kwestia przybliżenia postaci, która tak jak zacząłem naszą
dzisiejszą rozmowę yy dla wielu osób z naszego pokolenia jest
po prostu znanym, świetnym pisarzem, a dla wielu osób z pokoleń
późniejszych jest kimś absolutnie nieznanym,
absolutnie nieznanym. Ja myślę, że warto
spróbować naprawić ten błąd i przynajmniej po jakąś
książkę Jurka sięgnąć. Ja oczywiście konsekwentnie jak Katon będę polecał
Annopolis, obojętnie pierwszy czy drugi tom. Żałuję, że za życia Jurka
nie udało się wydać tomu w Solaris, który łączyłby te dwa tomy, bo byłaby
okazja, żeby, żeby przeczytać za jednym zamachem
wszystkie, wszystkie te opowiadania. Ale yy nie... Mam nadzieję, mam nadzieję,
że ten tom się wcześniej czy później pokaże. Jest w każdym
bądź razie w planach, w planach wydawnictwa
Solaris. Myślę, że kiedy się pokaże, warto po niego
sięgnąć. Albo warto sięgnąć po archiwalne egzemplarze, bo yy Wydawnictwo
Literackie w Krakowie nie wydawało co prawda
książek w nakładach stutysięcznych, jak inne te powiedzmy,
Iskry czy, czy powiedzmy, Krajowa Agencja Wydawnicza, a yy a ale to były
nakłady trzydziestotysięczne. I znowu szybki rzut oka
na, na, na forum. Czytelnia pyta, czy gdzieś jest link do Annopolis online.
Z tego, co wiem, niestety Annopolis online nie ma. Są inne utwory Jurka.
Jest między innymi, można znaleźć w internecie
jego opowiadania. Można znaleźć tego Ulricha
Miecz rewolucji. Można znaleźć chyba, o ile dobrze się orientuję, cały, całego
Lancelota z Nadrenu. Ale Annopolis właśnie nie ma i
nad tym najbardziej boleję. Skazani jesteśmy na aukcje internetowe. I tu
znowu dla pragnących przeczytać to dobrze, ale te tomiki Jurka, które
znajdują się na portalu, na portalu Allegro, są w
bardzo niskich cenach. To są złotówkowe, tam kilkuzłotówkowe ceny, więc warto.
A naprawdę to jest dobrze zainwestowany pieniądz. Czy
to Annopolis, Miasto moich snów, czy też Annopolis świat mojej
wyobraźni. Ja to w ciemno polecam. O ile przy innych
książkach mogę, mogę długo, długo gadać i tam
próbować różnych rzeczy, że są lepsze, gorsze i tak
dalej. Ja lubię prozę Jurka, ale naprawdę dla mnie
najlepszy jest Annopolis. Zdecydowanie. Ja mam taką yy taką zachętę do
zajrzenia dosyć dziwną. Otóż ja nie mam złudzeń, że kiedykolwiek yy
jakaś większa, jakieś większe stado będzie spożywało tą,
tą... Czytało te książki Gruntowskiego. Nie mam żadnych
złudzeń. A ja mam. Nie, nie, nie, tu się nie
tego. Natomiast czytało te książki bardzo niewielu ludzi, ale to byli
nieźli ludzie i są nieźli ludzie. Jeśli ktoś chce się załapać do dobrego
towarzystwa, to ja zapraszam naprawdę do tych książek. To był
Wiktor, mistrz ciętej riposty. Tak, tak. Yy...Myślę, myślę,
że skończymy na dzisiaj. Myślę, że, że nie będziemy już
Jurka męczyć. W każdym bądź razie ja nie mogę
odżałować, że to się tak wszystko skończyło nagle. Yy,
można dyskutować, czy człowiek, yy,
zaledwie sześćdziesięcio, sześćdziesięcioletni,
sześćdziesięciokilkuletni jest człowiekiem starym czy
młodym, czy w średnim wieku. Nie wchodzę w tę
dyskusję. Na pewno Jurek zniknął z tego świata za, za młodo. Na pewno
to nie był wiek, który upoważniałby go, żeby nas zostawić. Na pewno, yy,
to nie był wiek, w którym, yy, odkłada się
pióro. No, zdarzyło się po prostu tak, jak się zdarzyło. To
było wielkie zaskoczenie dla wszystkich. No cóż, no nic mądrego
w takiej sytuacji powiedzieć nie można. Można powiedzieć kilka
banałów o tym, że za wcześnie, że, że niesprawiedliwie. No. Zależ-,
zależy. Zależy. Jeśli spojrzymy na, na to od strony
bardziej wschodniej, że tak powiem,
interpretacji człowieka, to w tym momencie to
wiesz, kometa się pojawiła. Kometa
odleciała, ale może wróci. A wiesz, co mnie najbardziej
nurtu...? Wiesz, co mnie najbardziej nurtuje? Mm. Słuchaliśmy
dzisiaj na początku audycji tego opowiadania- Tak. -gdzie bohater, yy,
oglądał niebo, czyściec i piekło. Tak. I tak się
zastanawiam, które z tych miejsc wybrał Jurek? No, ale wiesz, ja się o, o Jurka
nie martwię, ale o to miejsce trochę tak. No i tym
optymistycznym- Niech żyje on tam! Tak jest. Jeśli tam trafił,
to może być, może być nielekko. No dobrze, tak jak
powiedzieliśmy, pewno będziemy kończyć, yy, naszą,
naszą audycję o Jurku. Naprawdę bardzo
polecamy. Polecamy prozę, oczywiście Annopolis
przede wszystkim. A, no cóż, jesteśmy winni
w takim razie słuchaczom, yy, temat następnej audycji. I tu pewne
zaskoczenie, bo punktem wyjścia, ale zaznaczam punktem wyjścia, ale
ciekawą, ciekawą, myślę, że ciekawym punktem wyjścia będzie książka,
którą zasugerował mi wczoraj w rozmowie. Przez to odsunęliśmy
kilka innych książek, bo pomysł wydawał mi
się absolutnie rewelacyjny. Zasugerował mi
tę książkę, o której za chwilę powiem, nasz znajomy, czyli Piotr Mróz,
stwierdzając, że jest to absolutnie numer jeden.
Książka numer jeden w jego życiu. Jak sobie
tak pomyślałem, to ja nie wiem, czy dla mnie ona jest
numer jeden, ale na pewno jest książką ważną. A ta książka to,
bez względu na tom, Przygody Kubusia
Puchatka. I ktoś by mógł powiedzieć: "No, faceci
zwariowali już w tej Bydgoszczy. Po prostu jakiś pomór głupoty
albo czegoś takiego". Nie. Myślę, że to jest książka, która, o której warto
powiedzieć. Warto w niej pewne rzeczy odkryć. Dość powiedzieć,
że powstały chociażby takie tomy, jak ta o Kubusia Puchatka czy te
Prosiaczka. Warto powiedzieć, że jeden z filmów, w jednym z polskich filmów, am,
bardzo ważnym lejtmotywem jest, jest analiza, czyim dzieckiem jest właściwie
maleństwo, z kim sobie, z kim zostało sprokurowane. A, i tak dalej, i tak dalej.
Myślę, że, myślę, że nasza następna audycja
i sposoby interpretacji Kubusia Puchatka
kilka osób mogą zaskoczyć, a może nie, a może się
z nami zgodzą i już dawno to wiedzą. Nie wiem tego
oczywiście, ale, yy, tak jak tu
napisał Szyderca: "Kubuś to klasyka". No oczywiście, że tak.
I Janio Kropotkin napisał, że to Biblia i że fajosko. No to to są pochwalenia,
które się- A tymczasem, drodzy panowie, mamy jeszcze
słuchacza na antenie. Dobry wieczór, jesteśmy już na antenie
Radia Paranormalium. Dzień dobry, dzień dobry. Na plecak, na plecak, na
plecak. No cóż, słuchacz sobie postanowił pośpiewać. Taki
wesoły- Ale to- -akcent na koniec. Bardzo nadaje się dla,
dla, do Kubusia Puchatka. Tak, bardzo się nadaje do Kubusia
Puchatka. Ja mam wielką prośbę, Marku, żeby nie
wycinać tego słuchacza tym razem. Dobrze. Już proponujemy.
To naprawdę to myślę, że słuchacz sam
sobie o sobie najlepiej zaświadczył. I bardzo,
bardzo zapraszamy na Kubusia, na Kubusia Puchatka
następnym razem. To był dobry akcent
zapowiadający. Jesteśmy pod dużym wrażeniem. A
więcej- Cytując klasyka: "Ładnie się nam pan przedstawił przed
milionami słuchaczy". Tak jest! No dokładnie, tak. Cytat jest
dobry, przedni. W każdym razie, w każdym razie
zapraszamy na Kubusia Puchatka przy następnej
audycji. Cieszymy się, że pomysł się
spodobał, bo ja wczoraj, jak usłyszałem Piotra Mroza,
który mi tę książkę, yy, polecał i mówił, że to jest książka ważna, to
sam palnąłem się w głowę i stwierdziłem,
że dlaczego ja tego nie odkryłem sam? No właśnie. No, to
jest tak oczywiste, że to jest książka absolutnie, dzisiaj tak
się ładnie mówi, kultowa. Kultowa. Absolutnie,
absolutnie. Wielkie dzięki, Piotr, za, za tę, za tę sugestię. Yy, i
do, do usłyszenia w następnej audycji. Bardzo na nią zapraszamy i pozdrawiamy z
Bydgoszczy. Wszystkiego dobrego dla wszystkich.... Zapraszamy
za dwa tygodnie. Dobrej nocy! Dobrej nocy. La, la, la,
la, la, la, la, la, la, la, la. A przepraszam, nie, nie
ta bańka. Przepraszam, już się poprawiam. To też było piękne? Też było piękne.
Audycję oczywiście, jak zawsze,
Bibliotekarium prowadzili Marek Żelkowski i Wiktor
Żwikiewicz. Dzięki jeszcze raz panowie. My
też bardzo dziękujemy za uwagę i mamy nadzieję, że nie
zanudziliśmy na śmierć dzisiaj. No,
słuchacza, który dzwonił przed chwilą na pewno nie
zanudziliście, a jeszcze słuchacz chciał pewnie troszeczkę rozruszać tę audycję.
No cóż, trafił na sam koniec. Nie
wyszło. Jak pisa-, jak pisze Szyderca: "Dobrze śpiewa. Dolać mu miodku".
Ale takiego konkretnego miodku, nie takiego z Biedronki. Tak? O! I jeszcze jest
nawet, jeszcze jest nawet sugestia, że niech pośpiewa w duecie
z Kłapouchym. To też jest bardzo, bardzo zacna
sugestia. Bardzo zacna sugestia dla naszego,
dla naszego słuchacza. Niech ćwiczy głos. Bardzo się to
przyda przy następnej audycji. Oj, zdecydowanie. A audycję, jak zawsze
od strony technicznej obsługiwał Marek Sęk "Ivellios".
Radio Paranormalium- paranormalny głos w Twoim
domu. Dobranoc i do usłyszenia ponownie w
kolejnym odcinku Bibliotekarium już za dwa tygodnie.