Witajcie bardzo gorąco i serdecznie w Radiu Paranormalium.
Rozpoczynamy kolejny odcinek audycji, która leci
na naszej antenie co dwa tygodnie i na którą z tego powodu
niektórzy bardzo, bardzo niecierpliwie czekają.
Mianowicie kolejny odcinek „Bibliotekarium". Przy mikrofonie
Marek Sęk „Ivellios", a dzisiaj po drugiej stronie Google
Hangouts są z nami gospodarze „Bibliotekarium" Marek
Żelkowski i Wiktor Żwikiewicz. Dobry wieczór panowie. Dobry
wieczór. Witam. Drodzy Państwo, z „Bibliotekarium" jest tak,
że im więcej jest odcinków, tym więcej książek,
więc zamiast ich ubywać, to ich przybywa. Dlatego
gospodarze „Bibliotekarium" doszli do wniosku, że ten
odcinek dzisiejszy chcieliby zrobić o zjawisku, które
nazwali popularnością skandynawskiego kryminału. A punktem
wyjścia będą książki skandynawskiego pisarza Henninga
Mankella, w których jako protagonista pojawia się
komisarz Wallander. Dlaczego ta postać jest
intrygująca? I w ogóle, dlaczego Skandynawii tak
bardzo nas intrygują? Będzie też o kilku filmach,
które okazały się przebojami, a w wersji amerykańskiej... no,
jak to bywa z wersjami amerykańskimi, były po
prostu głupie i niestrawne. Ale zanim oddam głos
do Bydgoszczy, tradycyjnie podam kontakty do Radia
Paranormalium, bowiem dzisiejszą audycję, tak jak zawsze,
realizujemy w całości na żywo. Będzie można do nas dzwonić
po godzinie dwudziestej pierwszej, ale myślę, że numery
telefonów warto już sobie zapisać teraz.
Numer stacjonarny: trzydzieści dwa, siedemset czterdzieści sześć,
zero, zero, zero, osiem. Trzydzieści dwa, siedemset czterdzieści
sześć, zero, zero, zero, osiem. Numer telefonu komórkowego:
pięćset trzydzieści, sześćset dwadzieścia, czterysta dziewięćdziesiąt
trzy. Pięćset trzydzieści, sześćset dwadzieścia, czterysta
dziewięćdziesiąt trzy. Skype: radio.paranormalium.pl. Można oczywiście
cały czas do nas pisać: Gadu-Gadu trzydzieści sześć, zero
osiem, osiemdziesiąt, zero dwa. Trzydzieści sześć, zero osiem,
osiemdziesiąt, zero dwa. Przez cały czas czynne są także nasze
czaty na www.paranormalium.pl oraz
na naszej transmisji na YouTube. Można nas także znaleźć
na Facebooku, na kontach Radia Paranormalium i portalu Infra,
na grupach Radia Paranormalium i Czytelników Niestanego Świata.
A jeżeli ktoś woli, to może nam również przesyłać pytania
i komentarze na nasz adres e-mail: radio@paranormalium.pl. Oddaję
głos do Bydgoszczy. Halo, Bydgoszcz? No witamy jeszcze raz.
Witamy. Yy, ja myślę, że zanim się rozgadamy
na temat Skandynawów i ich twórczości kryminalnej, to myślę, że powinienem,
yy, jakieś zaległości uzupełnić. Zaległości, yy,
z ostatniego, z ostatniego programu, gdzie
wydawca, wydawca portalu „Bibliotekarium" ogłosił konkurs i wyznaczył nagrody.
Yy, właśnie dostałem, właśnie dostałem kartkę, yy, na której stoi napisane,
kto, kto, yy, kto został wybrany przez wydawcę jako, jako laureat, czyli
otrzyma książki, yy, książki, yy, „Metro 2035". Spośród
różnych, spośród różnych wpisów, które się na portalu, yy,
„Bibliotekarium" znalazły, wydawca, yy, wybrał
dwie osoby, tak jak to było zapowiedziane. I już,
yy, już śpieszę donieść, że tymi osobami, które zostały nagrodzone, yy,
jest Bruno i Ajek. Yy, z tego, co, z tego, co zostało mi przekazane, yy, w
poniedziałek, yy, w poniedziałek redakcja mailowo
skontaktuje się z dwiema wymienionymi już osobami, czyli
laureatami. Powtórzę: Bruno i Ajek. Em,
i, yy, załatwi, yy, z nimi sprawy formalne. To
znaczy poprosi o adresy, na które książki mają być
przysłane. I to chyba tyle tytułem remanentu. No i Wiktorze, zaczynamy.
Zaczynamy dzisiejszy odcinek, który, który właściwie nie ma
takiego jednego książkowego bohatera, ma bohatera
zbiorowego w postaci, mm, w postaci skandynawskiego kryminału. Dla
przypomnienia, każdy z nas, yy, w tak zwanym międzyczasie
łyknął sobie kilka książeczek z tego, z tej dziedziny. No, tak to określmy. I
jak ci to łyknięcie wyszło? Powiedz. No...
bardzo, bardzo, bardzo, bardzo dziwnie, ale po
prostu ja ma- ja mam taką propozycję. Może my się
podzielmy rolami troszeczkę. Tak jest. Ty mów o zjawisku, a
ja będę tłumaczył, czym to zjawisko jest. To ja mam niby łatwiejszą rolę?
Niby. Niby. Ale wiesz co? Ja powiem ci tak: zanim
zaczniemy, yy, tutaj, yy, zanim ja się zacznę mądrować i— a
ty zaczniesz mi wtórować na temat, yy, skandynawskiego
kryminału, to ja proponuję, yy, troszkę
sięgnąć, yy, sięgnąć do korespondencji. Otóż,
yy, przy zapowiedzi, yy, dzisiejszego odcinka, aa, na, yy, na, yy, na
portalu Radia Paranormalium pojawił się wpis Antaresa i on jest absolutnie
rewelacyjny według mnie. Do tego stopnia, do tego stopnia mnie
zafrapował, że postanowiłem go niejako na początek audycji
odczytać, bo w bardzo wielu miejscach, yy,
z Antaresem się po prostu zgadzam. No więc
co? Zaczynam czytać. Myślę tak, myślę, że, że to, że to
jest warte, warte przytoczenia. Kto nie czytał na radiu, yy,
na portalu Radia Paranormalium, to proponuję posłuchać. Otóż
Antares napisał:... Przyznam, że nie tak dawno musiałem
spędzić sporo czasu na oddziale ortopedycznym, więc, yy, z
braku innej lektury na tapecie były właśnie skandynawskie
kryminały. W gruncie rzeczy po przeczytaniu chyba siódmego
czy ósmego, yy, skandynawskie kryminały, z wyjątkiem
chyba Jo Nesbo. I tu się od razu zastrzegam, że ja
pojęcia nie mam, jak się, jak należy wymawiać te
skandynawskie, skandynawskie imiona i nazwiska, więc
proszę mi darować. Będę wymawiał tak, jak mi w duszy gra.
No, w każdym razie, z wyjątkiem chyba Jo Nesbo, zacząłem je
traktować z przymrużeniem oka, a niektóre wręcz jak
humoreski. Niektóre zapewne były
pisane jak, tak nieintencjonalnie. Przykładowo według
Lackberg, yy, w maleńkiej, yy, wiosce poziom przestępstw, ee, na sto tysięcy
mieszkańców zapewne przewyższa Chicago i wschodnie Los Angeles. Inne rażą, yy,
politpoprawnością, schematycznością i to na poziomie
młotkowym. Tu mogę wskazać na „Millenium” Stiega Larssona, ee, gdzie wszystkie
szwarccharaktery sympatyzują z szeroko rozumianą prawą
stroną sceny politycznej, zaś osoby szlachetne
muszą koniecznie być zwolennikiem tej lewej. Właściwie czekałem, aż
kt-, yy, którejś stron..., yy, na którejś stronie, yy, Salander skryje
się w klubie dla gejów bronionych przez światłych wyznawców
Allaha, a atakować będą protestanckie dewotki powiązane z synami Le Pen z Romu.
Z tą schematycznością powiązaną z lewoskrętem to
chyba szwedzcy autorzy kryminałów, a może nie tylko, mają
problem, co wyartykułował Mankell w kryminale
„Mężczyzna, który się uśmiechał”. Notabene,
jak, jak dobrze pamiętam, bo przyjechałem dzisiaj do
ciebie, to na twoim biurku ten właśnie kryminal,
kryminał leżał. Dokładnie, dokładnie ten. Ale wracając do
listu. W kryminale „Mężczyzna, który się uśmiechał”, w książce
tej Wallander prowadzi monologi wewnętrzne, nieco podobne do
Sztyrlica, a w monologach tych, yy, leitmotivem
jest mniej więcej coś takiego: jest
bogaty, więc z definicji musi być nieuczciwy, bo
uczciwy nie może być bogaty. Co prawda nie jestem pewien, czy, yy, to nie
było jakieś Mankellowe katharsis, bo autor
ten, żonaty z córką Bergmana, tego od filmów, a nie
od pistoletów maszynowych, kupił sobie posiadłość w
Mozambiku, gdzie spędzał ostatnie lata życia i nic nie
wiadomo, aby służbie wypłacał równo, równowartościowe szwedzkie
pensje. Tak więc nie mogę się doczekać tego odcinka.
Tyle list, który właściwie, właściwie,
yy, rzecz zamieszczona w Internecie na portalu Radia
Paranormalium, yy, w której Antares dzielił się swoimi
refleksjami. No to ja teraz, zanim zacznę, zacznę
cokolwiek mówić. Jak ci się to podobało? Bo mnie się bardzo
podobało. Coś w tym jest, co napisał, prawda? A może nie. Jest, ale to
charakteryzuje po prostu nie tylko szwedzkie, mm, ale również i
nowojorskie elity artystyczne, a szczególnie
europejskie. To wszystko jest bardzo piękne. Ja mam na ten
temat swoje zdanie, ale to troszeczkę, Marku, później, później,
później. Bo, bo, bo, bo po tym, co powiem, to ciarki będą chodziły, a, a
nie chcę straszyć na początku. To zapowiada się, zapowiada
się groźnie. No dobrze, to, to mamy tyle, tyle notatek i
tyle jakby różnych rzeczy, że właściwie nie wiem, od czego
zacząć tak naprawdę. Tak samo. To ja powiem
dobrze, to ja zacznę od tego, od tego lewo i prawo skrętu,
bo to mi się rzeczywiście bardzo podobało w tym, w tym,
w tym liście, w tym, w tym piśmie, które od Antaresa
dostaliśmy. Bo ja sobie natychmiast skojarzyłem, że w
swoim czasie, yy, był bardzo popularny w Polsce kryminał. On
wyszedł pierwszy raz jeszcze w latach siedemdziesiątych. Yy, nazywało się
to, yy, nie wiem, „Uśmiechający się policjant”? Chyba
jakoś, chyba jakoś tak. „Śmiejący się policjant” o, chyba tak.
„Śmiejący się policjant”. Yy, tam była pa- para, para
autorów, którzy, którzy ten kryminał napisali. Kryminał
zresztą bardzo, bardzo, bardzo ok był. Bardzo
mi się, bardzo mi się podobał. Ale rzecz, yy, w
tym, że jeden, jeden czy- to była para autorów i pan z tej pary, yy,
pisał też takie, takie powieści, właściwie na pograniczu, yy, takiej
fantastyki socjologicznej i kryminału, które się działy
w takim państwie, które było właśnie rządzone przez
paskudną, jakąś taki, paskudną
prawą stronę. Znaczy, to niby nie była dyktatura, ale jakieś
takie trochę opresyjne państwo. I tam rzeczywiście też coś
było na zasadzie, yy, odbywało się to wszystko na zasadzie
kryminału. To znaczy, aa, rzeczywiście pojawiały się tam jakieś
śledztwa, ale to państwo było, mówiąc szczerze, szczerze, yy, mroczne.
Mm, i to się nazywało chyba, o ile dobrze
przypominam sobie, „Morderstwo na trzydziestym pierwszym
piętrze”. Mm, i ten, ten, ten pisarz, który to napisał, to miał na imię
Per, a nazwiska znowu westchnąłem. No bo
to się, to się literuje tak, że jest Wahll i dwa, dwa o umlaut.
Pojęcia nie mam, jak to się czyta. Jeżeli ktoś byłby skłonny
nam pod- podpowiedzieć, to, to bardzo, bardzo jestem chętny.
Pojęcia nie mam, jak się, jak się, jak należałoby to, jak
należałoby to wymawiać. A zatem od razu, kiedy przeczytałem
list Antaresa, to wy-, jakby stwierdziłem, że
jest mi blisko do tego. Rzeczywiście, aa, coś w tym jest,
że Szwedzi są jacyś tacy, tacy poprawni, bardzo poprawni. Że
prawe jest złe, lewe jest dobre. To zanim
zaczniemy, zaczniemy o tym kryminale, to może coś na ten
temat byś powiedział? Bo to, to jest rzecz dla mnie
intrygująca. A ponieważ wiem, że ty się, ty się również,
yy, czymś, co nazywamy polityczną poprawnością, ee, z tym, z tym zjawiskiem
obchodzisz się dosyć brutalnie. No więc proszę, ulżyj
sobie. ... Poprawność polityczna może
się wyrazić z bardzo dziwnych, mieć bardzo dziwne
źródła. Chcę ci na przykład przypomnieć, że w czasach, yy, Rewolucji
Francuskiej, yy, poprawność polityczna, yy, kazała, yy, szlachcie
francuskiej honor! Kazał z honorem składać głowę na, na
pieńku po to, żeby kat mógł sprawnie odciąć, dekapitalizować głowę. To
była również pewna poprawność polityczna. Być
grzecznym, mieć honor, być honorowym.
Ale Wiktorze, ale jakby się opierali, to by im,
yy, dziennie-- mniej głów dziennie spadło, bo jakby się tak,
jakby dokonywali jakiejś, dokonywali jakiejś,
jakiejś, jakiejś takiej widowis- widowiskowego,
widowiskowej rozpaczy, jakiejś, jakoś by się
zapierali, krzyczeli, no to mniejszy przerób
byłby i w gruncie rzeczy chyba dla tych, dla tej, dla tych
szlachetnych ludzi byłoby w gruncie rzeczy lepiej. No wiem,
no, w ten sam sposób Polacy w Katyniu też tak samo szli
pod topór. Po prostu nie, nie utrudniając pracy
katom. No ale wiesz co? Ale z drugiej, ale jakby z
trzeciej, piątej i dziesiątej strony. Ja pamiętam, jak byłem w
szkole i jak byliśmy nieprzygotowani do odpytywania, to zasada była
taka: jak cię wywołują, to nie wstajesz i nie mówisz,
że jesteś nieprzygotowany, bo to pozwala, bo to pozwoli,
yy, pozwoli nauczycielowi przemaglować całą klasę i odkryć, że
akurat w tym dniu się nie przygotował, ludzie nie przygotowali. Się szło na
środek, się dukało głupoty.
Tak długo, póki nauczyciel powiedział, że: „Z tym panem
kończymy rozmawiać. Następny proszę". Ale dzięki temu część ludzi unikała, yy,
wątpliwej przyjemności spotkania z rozjuszonym nauczycielem. Zgadza się. Zgadza
się. Wróćmy do poprawności politycznej. Wróćmy do poprawności.
Wróćmy i do poprawności, i do tego całego kryminału. Otóż
zresumuję sytuację bardzo prosto. Na pewno pojawiło się w
Europie i na całym świecie pewne zjawisko, takie jak,
yy... Jak kulturowe, że tak powiem, yy, mm, no, jakaś emanacja
kultury skandynawskiej. Do-dotyczy to Duń, Danii, Norwegii, Szwecji i ona jest
wspólna dla tych, dla tych, yy, dla tych narodów, że tak powiem. Mógłbyś
rozwinąć? Co to jest emanacja kultury skandynawskiej? To są właśnie te powieści,
filmy, yy, i one się, mm...
Dlaczego Amery-Amerykanie nie potrafią ich naśladować? Nie
potrafią, bo, bo potrafią to zrobić tylko oni. A
dlaczego tylko oni to potrafią zrobić? I co to znaczy, że
oni potrafią to zrobić, yy, a nie, a nie ten? Wszyscy,
wszyscy, wszyscy na pewno są zachwyceni, że to
Szwedzi tak wspaniale piszą, że, że Norwegowie
robią takie wspaniałe filmy. A ja jestem przerażony.
Dlaczego? Dlatego, bo, yy, tak
jak powiedziałem, chcę wytłumaczyć, co to znaczy,
że, yy, że jeśli ta kultura rzeczywiście się
wybija na tle reszty świata, w jakiś
sposób charakteryzuje. Co to znaczy i skąd, yy- jeszcze nie
będziemy mówić, skąd to się bierze. Natomiast co to znaczy?
To znaczy, że jest koniec tych narodów,
Marko. Otóż gdyby oni produkowali w tej chwili berserków, to ja bym był, mówił,
że tak, oni się rozwijają.
Obronią się, obronią się. Oni mają szansę w tym świecie
przetrwać. Natomiast jeśli oni tworzą kulturę subtelną, w miarę
inteligentną, sprawne filmy, spraw- sprawne, bo
rzeczywiście to wszystko jest, ma tego, to, to świadczy o
tym, że już nie mają nic ciekawszego do roboty, tylko
właściwie tworzyć kulturę. Przypomina to, yy, to bardzo
mi, nie pamiętam, jakiś esej gdzieś tam czytałem, yy, à propos, yy, upadku
Cesarstwa Japońskiego, kiedy to, yy, przed tym, jak samuraje,
yy, właściwie zrobili z imperium, yy, japońskim to, co chcieli. To, co robiła
arystokracja japońska? Tworzyła zapachy, zajmowała się zapachami,
komponowaniem zapachów. Piękna czynność. Piękna
czynność. No tak. Jeden z dowódców wielkich wodzów nawet
potrafił w czasie bitwy uciec z pola bitwy, żeby zdążyć
do Kioto, bo akurat się odbywało spotkanie, na którym
było, musiał zademonstrować swój
zapach, który właśnie wymyślił sobie. No, Wiktor, dobrze.
Wszystko pięknie, ale czy nie masz wrażenia, że był po
prostu idiotą? Nie, nie. Dobra. Po prostu on
był takim samym samobójcą jak ci, jak ci Szwedzi i
Skandynawowie w tej chwili. I ci, którzy tworzą takie same
zapachy. Jeden drugiego nie wyklucza. Świetne
kryminały, tworzą świetne filmy i tak
dalej. Oni już tworzą kulturę. Zwróćcie uwagę, że
każda kultura wspaniała, naprawdę rozwinięta,
w każdej cywilizacji na całym świecie towarzyszyła, yy, była zapowiedzią
upadku, yy, tej kultury. To jest, że tak powiem, ostatni
krzyk, ostatni, yy, łabędzi śpiew, po
prostu ka- każdego tego. Dlatego ja po prostu mówię tak:
Szwedzi, yy, Duńczycy, Norwegowie są pierwsi w takim razie na wyma-- do, do,
do wymarcia w Europie. No dobrze.
Skoro im tak dobrze idzie. Dobrze, przyjmijmy na chwilę, na
chwilę albo może nawet na nieco dłużej tę, tę właśnie tezę,
że ta wymierająca kultura tworzy, tworzy całkiem
niezłe, tworzy całkiem niezłe książki. Bo moje zdanie jest
takie, że te książki, o filmach za chwilę, ale
książki są naprawdę, to są naprawdę niezłe
książki.... Pytanie dlaczego? I pytanie, dlaczego tak się
podobają. Moja teza, oczywiście do
dyskusji i do, do, do przetrawienia w dzisiejszej, w
dzisiejszej rozmowie jest mniej więcej taka: tam za pisanie yy
książek kryminalnych, które w innych krajach pisane są przez takich ludzi,
którym się chce coś napisać, czasami talentu nie
starcza, ale poskładać logicznie akcję potrafią. No to
siadają i piszą, a ktoś tam to redaguje i
wychodzi, i wychodzi książka sensacyjna, kryminalna i tak dalej,
i tak dalej. Ona jest lepsza, gorsza. Różnie bywa, ale no
coś tam się da ukulać. Natomiast mam wrażenie, że
w Szwecji, nie w Szwecji, w ogóle w Skandynawii tak
pojętej- Tak, tak. Tak, że tam się za pisanie
kryminałów wzięli ludzie, którzy potrafią pisać. To są dla mnie, to są w sporej
części, oczywiście, yy, pomijając te mankamenty, o których pisał Antares, to są
jednak, to, to są jakby takie sprawy poprawności
politycznej. Ale ci ludzie, którzy piszą kryminały, to
są w gruncie rzeczy nieźli pisarze. Oni równie dobrze
mogliby, mogliby pisać książki zupełnie nie
kryminalne ani nie sensacyjne, tylko na przykład
obyczajowe. Książki, które, yy, opowiadałyby,
jakby nie, nie grałyby na takich naszych nutkach, jakichś
takich pierwotnych lęków albo jakichś takich innych strasznych
rzeczy, tylko opowiadałyby o tym, jak się po prostu, jak się
żyje. A zatem ja mam takie wrażenie i to jest moja
taka teza na chwilę chociażby, że po prostu, ee, to są nieźli pisarze.
I się zaśmiał. Gdyby, gdyby ta populacja liczyła na
przykład dwieście milionów i z tego dziesięciu pisarzy pisałoby
świetne kryminały, to ja bym stwierdził, że masz
rację. Natomiast jeżeli ich tam zostało sto
tysięcy- No nie, nie przesań! No proszę
cię. No proszę cię. W dalszym ciągu, znaczy
dementuję, dementuję. Populacja w Skandynawii w dalszym
ciągu liczona jest w milionach. Jeszcze, tak? No, ale w
każdym razie, je-je-jeżeli z tej populacji
jest, zostało ich tam dziesięciu i tak dalej, jest to
arystokracja na pewno. Yy, na pewno są to ludzie. Yy,
to jest śliski, śliski temat. Muszę ci powiedzieć, bo ja-
Powiedz delikatnie, powiedz delikatnie. Ja po prostu powiem coś
takiego. To, że ja mówię, że to jest nacja na
wymarciu, ta w ogóle cała Skandynawia, to jest mój
również rozpaczliwy krzyk bólu. Po prostu przy
tym. Dlaczego? Dlatego, gdyż jest to, mm, jest to jeden
z, jeden z takich najbardziej wzorcowych przykładów, yy, inteligencji,
yy, europejskiej. Te nacje są, są takim przykładem. W przeciwieństwie do reszty
świata. Dlaczego? No może. Może. Nie wiem, czy to wspominałem w Radio
Paranormalium, ale bardzo prościutko się do, do tego. Ty
szukasz, yy, że, że to byli tam inteligentni, dobrzy,
dobrzy twórcy, a ja myślę, że to po prostu pisali ludzie w
miarę inteligentni, z pominięciem mądrości tej
politycznej. Natomiast inteligentni dlaczego? Otóż taka anegdota mi się
przypomina. Yy, jak, yy, jak Chińczyk, Malajczyk ma zjeść coś na obiad, to
dostaje miseczkę. Do tej miseczki ma skomponowaną,
yy, zupkę czy jakieś coś tego. Ma do tego
parę sosów i tak dalej do doprawienia. No i
ewentualnie je tą, tą tego. Jeśli to,
jeśli Bawarczyk ma ochotę na obiad, to, no to
po prostu chce mieć golonkę, kapustę, no i
ewentualnie do wyboru chrzan albo musztardę. Jeśli Polak, to chce mieć
schabowy. I wybór inteligencji, że tak powiem,
jako, jako jest właściwie żaden. Tak jak powiedziałem, albo
chrzan, albo, albo musztarda, albo
yy, w wypadku schabowego nie wiem, jakie są dodatki do
schabowego. Też musztardę albo coś tam i tak dalej,
nie? I teraz wracamy do źródła. Daleką, okrężną drogą. Otóż chcę wam
przy... unaocznić, czym jest na przykład zwykły stół szwedzki. Nie ma, Szwed nie
ma ochoty na golonkę, ani na schabowego, ani na zupkę japońską.
Szwed po prostu wie, że chce zjeść posiłek, po czym
podchodzi do stołu, na którym są rozłożone różne, różne
absurdne dania i następnie zaczyna się kształtować jego inteligencja. On zaczyna
komponować i również sztuka. Komponować. Wezmę sobie kawałeczek tego. Położy
to. Ale do tego kawałeczka pasuje na pewno coś
czerwonego. To dołączymy do tego czerwoną kapustkę
albo coś takiego i tak dalej. I następnie budujemy,
tworzymy pewną kompozycję. Cały czas jest to od
dziecka kształtowanie po prostu i budowanie
inteligencji, myślenia. Nie tylko inteligencji,
ale również indywidualizmu, gdyż
dziesięciu ludzi, którzy podejdzie do tej, do tego
stołu szwedzkiego, każdy skomponuje inną
jakość na tym, na tym swoim talerzu. Od, od
talentu będzie zależało, czy jeden jest wspaniały,
czy inny jest ubogi albo, albo prymitywny. Natomiast i to
charakteryzuje po prostu w ogóle źródło inteligencji białego człowie- no,
białego człowieka. Europej... Europejczyka. Dobrze powie, poprawię się.
Europejczyka.... tego. I myślę, że stąd się bierze to, że Skandynawowie,
może dlatego, że ich niewiele zostało, po prostu jako ostatnią rzecz, yy,
którą mają do zrobienia, to jest to myślenie po
prostu, bycie inteligentnym, pisanie
książek. Ja, tak jak powiedziałem, gdyby, ja bym wolał, żeby
on wy-wyprodukował ten cały, za-zamiast, yy, no, jaką to książkę, że
czytałem ostatnio tego? O mężczyźnie, który się uśmiechał. Ja bym wolał, żeby
wyprodukował pięciu berserków. Z bardzo prostego
po-powodu. Otóż, yy, co robi pięciu
berserków? Ja muszę to się wytłumaczyć, ale to jest,
tłumaczyć. Otóż co robi książka, którą
napisał? Ja nie wiem, co robi. Może to kogoś
uwzniośla, może dzięki temu on żyje. Może on, yy, w jakoś tą maszynę
społeczną naoliwia po prostu i coś
tam na pewno robi. Natomiast ja powiem, co robi pięciu
berserków. Otóż to jest model, mm, również Polski. Robi łomot.
Polski? Nie, nie, nie, nie, nie kochany.
Yy, cho-chodzi o słuchaj, co robił polski chłop
pańszczyźniany? No, nie pańszczyźniany, ale ten taki polski
chłop w miarę, w miarę dostatnio żyjący, który miał piątkę
dzieci. Pierwszy, pierwszy syn zostawał na roli i
przejmował dobytek. Tego drugi szedł do szkoły i
zostawał być może nauczycielem albo inteligentem. Trzeci szedł
do wojska i tego, czwarty, a ostatni, najmłodszy,
szedł na księdza. Yy, co to robiło? Ta mała jednostka społeczna, jaką
rodzina, napędzała machinę społeczną. Rozumiesz? System całego
państwa, narodu, społeczeństwa. Każda
komórka, najmniej, każda komórka społeczna składająca się z
rodzin, napędzała tą machinę. W tej chwili, yy, każda, yy,
rodzina nie napędza tej machiny społecznej, nie naoliwia jej. Robimy ją
cząstkowo. Mamy już tamto jedno przypadkowe
dziecko albo dwójkę i tak dalej, które i tak jest, to
jest po prostu na wymarciu. Napisa-napiszemy książkę. Napisałem parę też,
no i mogłem jeszcze lepiej. Chyba bym
zrobił, gdybym dorobił jeszcze do mojej trójki jeszcze
dwójkę, zamiast pisać te książki. Mówisz o dzieciach? Tak,
tak, tak, o dzieciach, nie? I dlate- dlatego, yy, wiesz, to zjawisko
na pewno istniejące w Japonii, w tym, yy, charakteryzujące Skandynawię,
dla mnie jest zatrważające. Po prostu to, to jest
łabędzi śpiew, po prostu, no, no ale- Ja ci powiem,
że miałem nadzieję, że za niedługo pojadę sobie do
Szwecji na jakieś wakacje, ale po tym, co my dzisiaj tutaj
wygadujemy, to po prostu mnie tam nie wpuszczą. No ale
co? O, pan Żelkowski, nie, nie panu
dziękujemy. Pan już na pewno, pan już- Ale po co masz
jechać do Szwecji? Lepiej się od razu do Mogadishu. No dobrze, dobrze, ale
powiem ci w ogóle, w ogóle- ... Tak wygląda. W ogóle to,
co, to, co mówisz, to, yy, to troszeczkę, troszeczkę
tak zwany trudny komplement, bo z jednej strony, z
jednej strony niby chwalisz- Tak, chwalisz. Tak, chwalisz,
chwalisz, ale z drugiej strony no, nie możesz się
powstrzymać, yy, nie możesz się powstrzymać, żeby, żeby
tego zjawiska jednak gdzieś tam nie podgryzać. A tymczasem, a
tymczasem, yy, o popularności tego
skandynawskiego kryminału dla mnie takim, takim,
yy, potwierdzeniem tego, że to jest, że to jest
zjawisko, które przynajmniej w Polsce, ale z tego, co wiem,
nie tylko w Polsce, jest popularne, że to jest zjawisko
popularne, świadczyć może wydarzenie, yy,
bodajże sprzed miesiąca, kiedy się nagle
okazało, albo od innej strony zacznijmy.
Był taki czas, że polscy pisarze, mm, czy
to kryminałów, czy fantastyki, czy w ogóle jakiejś takiej
literatury, nazwijmy ją popularnej, yy, przybierali, yy, tak
anglojęzyczne, anglojęzycz, w taki anglosaskie, anglosaskie różne nazwiska,
pseudonimy, żeby, żeby się dobrze sprzedawało.
Sprzedawało się zresztą tak sobie, bo, bo czytelnicy
byli na tyle inteligentni, że dość szybko
rozpoznawali. I tak to się toczyło. No, ale
to zjawisko minęło. Teraz, teraz ludzie w Polsce piszą pod
swoimi nazwiskami, ale w ostatnim czasie, mm, ujawniła się taka
sytuacja, że dosyć płodny autor, zresztą
całkiem... Zresztą nie, słówko „całkiem" jest nie na
miejscu. Płodny autor bardzo dobrych kryminałów. O, może
tak. Nie, nie asekurujmy się. A mianowicie, yy, Remigiusz Mróz. Okazało
się, że w tak zwanym międzyczasie, ponieważ on pisze dosyć
dużo, yy, i yy, no, nie wiem, z jakichś tam
powodów, yy, postanowił opublikować, yy, trzy
swoje kryminały w serii Wydawnictwa Dolnośląskiego, które publikuje
właśnie skandynawskich autorów, a w związku z czym
stworzył sobie całą legendę na temat tego, że jest
pisarzem z Wysp Owczych. No i trzy
takie, takie kryminały zostały w Wydawnictwie Dolnośląskim
opublikowane. I nie wiem,
z jakiego powodu, być może się gorzej sprzedawały albo
co, ale ogłoszono w pewnym momencie, już po jakimś czasie od
wydania, że te, pod tym nazwiskiem, którego nie
jest, już tego nazwiska, to już w ogóle nie jestem w
stanie wymówić, ukrywa się właśnie Remigiusz Mróz. A zatem i co, co
więcej, zdaje się, że, yy, jak sobie śledziłem
listy w internecie, yy, sprzedaży, to zdaje się,
że sprzedaż, yy, ruszyła znacznie energiczniej.
Czyli co się stało? Bo można to zjawisko rozpatrywać
na kilka, na, z kilku, z kilku poziomów. Może było
tak, że po prostu, yy-... Yy, z,
grupa miłośników skandynawskiego kryminału jest w
Polsce określona, no, w jakiś tam sposób zamknięta. Są też tacy i znam ich
osobiście, którzy na hasło, którzy bardzo dużo
czytają, czytają bardzo dużo literatury sensacyjnej i
kryminalnej, ale na hasło skandynawski kryminał przeładowują
rewolwer. To znaczy w ogóle nie mają zamiaru, yy, nawet
zbliżać się. A jak słyszą o filmie na
podstawie scenariusza jakiegoś takiego skandynawskiego, też
kryminalnym, to w ogóle kończą rozmowę. Więc są tacy, ale ci sami ludzie, którzy
unikają skandynawskich kryminałów, kiedy usłyszeli, że to Ry...,
że to nie pisarz z Wysp Obcych, z Wysp, z
Wysp Owczych, który ma nazwisko nie do wymówienia,
tylko Remigiusz Mróz, to nagle zaczęli kupować ten kryminał.
Więc zobacz, zjawisko jest bardzo, bardzo niejednoznaczne.
Właściwie trudno je tak rozbebeszyć na, na bieżąco w
audycji. Ale rzecz, rzecz jest taka, że to, to jest
takie, to jest zjawisko w tym szwedzkim, sz-szwedzkim,
szwedzkim, skandynawskim kryminałem dosyć, dosyć
takie niejednoznaczne. W każdym bądź razie grupa
miłośników skandynawskich kryminałów jest ogromna i
miałem okazję ostatnimi czasy, ee, zetknąć się z taką
grupą. Ee, i niejako tak troszkę, yy,
prowokacyjnie, mm, miałem okazję, a właściwie to po prostu
zrobiłem, aa, wypowiedziałem się w sposób
taki, no, nie najbardziej przychylny. Chociaż tak naprawdę nic
nie mam do szwedzkich, yy, skandynawskich kryminałów i
czasami poczytuję, nawet chętnie. A już Mankella to
zdecydowanie chętnie. Ale żeby, żeby, żeby jakby
zobaczyć reakcje, no to powiedziałem, że w ogóle, no, mniej
więcej tak jak ty, że-- a nie mój, mój, mój, moje
komplementy, a właściwie antykomplementy były, były mniej, mniej
trudne. Czyli po prostu powiedziałem, że mi się nie podoba,
nie lubię i w ogóle nie. Proszę ciebie, no tak, taki furiacki ogień
został do mnie otworzony. Yy, że się nie znam, że jestem
głupi. To tylko te takie bardziej łagodne. To, co mi zaczęto, yy, mó-mówić,
to... Powiem ci, że ci ludzie naprawdę bardzo
dogłębnie czytają te kryminały. Co więcej, ja odniosłem
wrażenie, że w przeciwieństwie, yy, w przeciwieństwie do nich,
yy, znaczy inaczej: że ja, nie mając
zamiaru nauczyć się brzmienia na przykład nazwisk, no
to jestem upośledzony, bo oni świetnie się tymi nazwiskami
posługują. Mam nadzieję, że posługują. Mam nadzieję, że
poprawnie, ale, ale ich swoboda operowania
tymi nazwiskami wskazywałaby, wskazywałaby, że oni po prostu
wiedzą, wiedzą, co, co w trawie piszczy. No,
że-że-żeby udowodnić, że ja się też troszkę znam na rzeczy, to, to, to za, yy,
zadam ci takie pytanie: ty wiesz, jak rośnie trawa na Wyspach Owczych?
Nie. Yy, ciekawe, czy to Daniel Mróz to uwzględnił w swojej literaturze. Ale
po pierwsze, wydaje się pytanie głupie, ale drzew tam po pierwsze nie ma.
Natomiast krzewy i trawa rosną na ukos. Mhm. A nie tak jak u
nas. Mhm. Wszystkie rosną wyłącznie na ukos.
Dlaczego? Bliskość oceanu i właściwie
jednokierunkowe wiatry, trwałe wiatry oraz odpływy
i przypływy morza czynią z tej roślinności
roślinność, która pionowo by nie ustała na nogach. I jaki
z tego wniosek? Ja się tego wniosku najbardziej obawiam.
Nie, po prostu znam się na rzeczy po prostu. Znaczy wiesz,
nie, znaczy wiesz, bo ja jestem bombardowany. Ty z jednej
strony mówisz mi o, yy, stojących krzywo
trawach- Tak. -tu o trzydzieści pięć pisze o pompkach,
yy, i termosach wypełnionych wódką. Ja miałem jednoznaczne, ja
miałem jednoznaczne skojarzenie, że tam nawet trawa pije, bo
coś z tymi s... Oczywiście powielamy stereotypy i
jesteśmy jak zwykle mało poprawni, ale coś jest z tymi
Szwedami, że jak oni przyjeżdżają do Polski, do Polski, to
pierwsze co robią, to właściwie, yy, tak jakby tam w ogóle
była powszechna prohiibi-prohibicja. Głównie, główn,
yy, główną rzeczą, którą szukają, przynajmniej w sporej części,
to jest wódka w różnych, w różnych wydaniach i w dużych
ilościach. Ja oczywiście zdaję sobie sprawę, bo to jest,
yy, temat powszechnie znany, że tam, yy, jak ktoś za
często wódkę kupuje albo jakieś inne napoje, to natychmiast
się u niego później zjawia odpowiedni urzędnik, bo sąsiedzi
donieśli. A co więcej, to już nawet w sklepach odnotowano,
że on tej, tego alkoholu za dużo kupuje. W związku z tym
może by się poddał na przykład, yy, jakiemuś odwykowi albo czemuś takiemu. Co
więcej, yy, to musi być zjawisko na tyle, na tyle codzienne i poważne, yy, w
Skandynawii, że przecież, yy, tenże, mm, Wallander i, i, i, i, i, yy, który
jest bohaterem, yy, kryminałów Mankella, no przecież to jest
facet, który też ma oczywiście, no, oczywiście musiał się
rozwieść. Oczywiście jego życie jest smutne. Z córką się
raz, yy, ma lepsze, raz gorsze, yy,
układy. Ale oczywiście, mm, jedną z takich ulubionych
jego czynności jest popijanie. No takie, i to takie ostre
popijanie. A zatem, ee, jedno jest pewne, ee, pisarze
skandynawscy bardzo dobrze obserwują swoje
społeczeństwa i wiedzą, że problem wódy to jest jeden z kluczowych problemów. Co
troszeczkę, ja wiem, kpię w tej chwili, no, okrutnie
kpię, ale troszeczkę by to potwierdzało tę twoją tezę, że
jakieś takie społeczeństwo schyłkowe. Bo społeczeństwo schyłkowe
też ma to do siebie, aa, że
nieustanny, nieustanny bankiet albo nieustanne, nieustanne
przyjęcie, vide starożytny Rzym, żeby nie szu, żeby nie
szukać daleko. No tak. No, jak już się wszystko pierdzieliło,
no to przynajmniej bankiecik pozostawał. Ale
Po-Polacy zawsze chlali i Rosjanie zawsze chlali, a jakoś
istniejemy. No istniejemy. Nie, no, my jesteśmy w ogóle poza,
poza, poza wszelkimi normami i wszelkimi,
wszelkimi jakimiś- Jeśli chodzi o alkohol. Jeśli chodzi o alkohol. Aa, yy-... o
trzydzieści pięć zadaje bardzo przytomne pytanie, którzy
policjanci nie mają problemu z wódką? I tu znowu trafienie,
bo rzeczywiście to jest tak, czy to w Polsce, czy to, czy
to gdzie indziej. To jest taki zawód, który rodzi przemoc.
Inaczej, ponieważ obraca się wśród przemocy, to w
jakiś tam sposób rodzi przemoc. A w ka-, a zanim zrodzi przemoc, to, to rodzi
też chęć odreagowania. I rzeczywiście, yy, ja nie wiem, czy
w tej chwili jacyś policjanci się już do nas nie wybierają,
ale część przynajmniej policjantów ma problemy z alkoholem, bo
jakoś trzeba, jakoś trzeba stres rozładować.
Ale nie jestem ekspertem od tego. Nie wiem, czy tak jest,
czy tak jest, czy to jest zjawisko powszechne. Wiem, że
przynajmniej, że przynajmniej da się, da się
zaobserwować. Tylko jedyne, co jeśli miałbym, jeśli miałbym coś do, yy, do
zarzucenia, yy, a będzie tego niewiele w sumie, yy, Mankellowi i
jego bohaterowi, to jest takie właśnie powielanie, no, że
właściwie w tej Szwecji mrocznej nigdy nie ma światła, zawsze
jest ponuro. No i ten pijany, znaczy nie, pijany nie
jest. No i ten policjant, który ma zawsze problemy z
alkoholem. Ja bym się zdziwił, jakby, yy, po- powiem
tak: ja bym się jednak zdziwił, gdyby był tam jakiś
policjant, który, który, który gdzieś tam czy ten człon,
człowiek, który, który z tą przestępczością się
zmaga, który tych problemów by nie miał. Bo i tu od razu,
yy, wyprzedzę, wyprzedzę porządek audycji, ale, yy, w filmach, w filmach
to się niestety też zdarza, no. Tam alkohol
jest, yy, jakby takim codziennym przyjacielem, ale no
mówię, no, tu o trzydzieści pięć ma rację. No, w sumie
rzeczywiście, jak sobie tak trochę o tym w tej chwili myślę,
to rzeczywiście policjanci coś tam z tą wódą mają nie w
porządku. To tak jak, yy, to znaczy
nasi europejscy, ale amerykańscy to albo też tak samo,
albo ćpanie, nie? No tak! Po prostu jako bufor,
odreagowują. I znowu, znowu odpowiedź z czata. Yy, jedynym porządnym,
no, właściwie to nie policjant, tylko milicjantem był kapitan
Żbik. On zawsze był trzeźwy, chociaż, chociaż pamiętam,
że chodził do nocnych lokali.
Pamiętam, że był taki, był taki zeszyt, to się chyba
„Błękitna serpentyna" nazywało i on normalnie chodził do-
To chyba miał tam, miał tam- No, no zadanie.
Zadanie miał oczywiście, ale już sam fakt, że się tam
znalazł, no to, to już mocno, mocno, mocno
chyba uderzało w jego wizerunek. No, później pewno
musiał jakieś, jakąś karę odbyć. Gdzieś tam został zesłany,
może w Bieszczady albo coś, coś podobnego. Wiesz, ale
ja to w tej chwili mam takie skojarzenie, dlaczego Szwedzi
rzeczywiście tak kiedyś przynajmniej bardzo lubili przyjeżdżać do
Polski, żeby się napić się? No tak, oni to już tak od
kilku wieków lubią przyjeżdżać do Polski. Ale, yy, mogłem to
samo zrobić u siebie. Otóż mi się wydaje, że jeszcze jest
ważne środowisko, a nie tylko, yy,
własne, własne zapotrzebowanie na coś. Otóż zawsze jest
ważne, z kim się pije. Tak. Tak. Otóż, yy, nie
wiem. Skandynawia nie jest... Ja tam jeździłem i piłem tam
ze Szwedami, z Duńczykami. Biedni Szwedzi. Natomiast,
yy, to nie jest środowisko, w którym, yy, w którym sympatycznie jest
schlać się. Polska jest takim krajem.
Rosja jest takim krajem, gdzie, gdzie się można po
prostu w towarzystwie schlać po prostu. I to
jest fajne. Można rozmawiać, być cały czas do końca
inteligentny, nie, nie bełkotać wcale i tak dalej.
To, to się faj- fajno, rozmowy być schlany. A jak oni się, a jak oni co? Idą
spać. Tak? No pewnie, że tak. W trakcie, trzymając kieliszek w dłoni. Tak.
Zasypiają. No to nuda faktycznie. U nas można wzią- wziąć się pod pachę i
pójść w długą, nie? Tak, na następną imprezę.
Oczywiście. I następną imprezę, nie? A tam do
kogo? Nie nawiedza się po godzinie, którejś
przyjaciół nie odwiedza się. A poza tym w tym przyjaznym
kra- w tym przyjaznym, yy, kraju, absolutnie
tolerancyjnym, zaraz podjedzie jakiś radiowóz i cię
zawiezie. No, nie wiem, czy oni mają izby. Pewno mają, no
bo to takie, takie bardzo nowoczesne jest. Dobrze, nie pastwmy
się. Słuchaj, bo zaczynamy robić seans nienawiści na
temat, yy- Nie, nie ... dotyczący Skandynawii.
To się nam, to się nam będzie, nie będzie na zapomniane. I
ja rzeczywiście do tej, do tej Szwecji mogę nie
pojechać. Wróćmy, wróćmy w takim
razie, yy, do tego, co byśmy, yy, co by się, o co już
się przejawiło. Ja już to sygnalizowałem przed chwilą, że
Szwedzi lubili tu przyjeżdżać i to od dawna. To przypomnisz
trochę naszej literatury powstało dzięki temu. Wiesz, tak jako
anegdotę to też tak muszę. Kiedyś byłem archeologiem, który
znaczy współpracowałem z archeologami i łaziłem po
całej północnej Polsce, tropiąc różne dziwne rzeczy. Moją pasją były epoka
krzemienia i tak dalej, i kamienia łupanego. Tam takie
pierdółki. Natomiast, yy, przy pośliz-, yy, poślizgiem dotknąłem również,
yy, sprawy szwedzkiego potopu. Otóż
mało kto, a właściwie nikt w Polsce, poza historykami i
archeologami, nie zdaje sobie sprawy, nie ma pojęcia, jaką straszliwą tragedią
był potop szwedzki. Nie dla Polski, bo dla Polski
to wiadomo. Dla Polski też. Dla Polski też, ale straszliwą
tragedią dla Szwecji po prostu. Jak się idzie, tak gdzieś od
tego, od, yy, od, od Szczecina w stronę Bydgoszczy i
dalej jednak przez Kujawy i tak dalej, co, co, co parę kilometrów właściwie w
lasach, bo to wszystko jest w lasach, można trafić na tak
zwane szańce szwedzkie, kopce szwedzkie, szańce szwedzkie. Co to jest? To są po
prostu zbiorowe mogiły, w których chowano-... Hultem! Po prostu
układając jeden na drugim dwustu, trzystu, czterystu
żołnierzy skan-, yy, skandynawskich. Tych, którzy szli, ym,
łupiąc, łupiąc tą biedną Polskę. I- Tak łupili, tak
łupili, że, że im się zmarzyło. Tak, ale ich, ale ich
zarzynano, zarzynano po drodze, jak oni, jak
ktokolwiek się odłączył. Naprawdę w skali straszliwej
zupełnie. Jak oni doszli pod ten Kraków, to już przecież
tam do- doszły naprawdę niedobitki w ogóle całej armii
Gustawa, yy, szwedzkiej. Yy,
i, i naprawdę trzeba być archeologiem, żeby zobaczyć
skalę tego. To jest nieprawdopodobne. Co krok jest, yy, zbiorowa,
ogromna mogiła, ym, tego. No i w ten sposób, że tak powiem, ten,
ta, ta okolica, czyli Skandynawia, się wyludniła. Po prostu.
Tak. No, ym, i od tego czasu Szwe-, Szwedzi, Skandynawowie się już nigdy
populacyjnie nie podnieśli na nogi. Od tego czasu
jest to nacja wymierająca, gdyż już po prostu nie było— cała
młodzież poszła. To tak mniej więcej tak samo, jak mu, z
Mongołami się stało, nie? Mongołowie wyeksportowali
swój, yy, młody narybek, ten taki nadający
się do tłuczenia, yy, w stronę Samarkandy, Buchary
i tak dalej. I tak samo Szwedzi wyeksportowali tych
młodych. Myśmy ich wytłukli, tamci
się Mongołowie za- zasymilowali. No i w ten sposób
w Mongolii już prawie nikogo nie ma i w Skandynawii też
już nie będzie niedługo, nie? No, no,
jeszcze, jeszcze, jeszcze dzięki kontaktom z Polską
i- Tak. I Francją przez Danię,
że tak powiem, potrafią napisać dobry kryminał dzisiaj.
Chwała im za to, że, że ten „Łabędzie śpiew”
przy zgonom jest piękny, nie? Bo powinien być. A ja
Szwedom i tak nie mogę zapomnieć tego, że jak się teraz
jeździ po Polsce i zwiedza zamki różnego
rodzaju, to jak wjedziesz i gdzieś jest ruina, a
na przykład jakiegoś zamku, czy to krzyżackiego, czy jakiegoś
polskiego, to w zależności od tego, w jakiej części kraju
jesteś, to jak to jest ruina, to
przychodzi przewodnik i mówi: „No nie, no stał tutaj zamek,
ale był potop szwedzki i go rozebrali, i to go zniszczyli,
i to go zbombardowali”. I właściwie gdzie się nie ruszysz,
jakiś zamek w miarę przyzwoity był, stał sobie kiedyś. No to teraz stoją, stoją
ruiny. Ale o czym to świadczy? Ja wiem, że nie tego. O
dynamice tamtej nacji. O dynamice
w sensie podkładania dynamitu. No, nie, wtedy jeszcze chyba
nie, nie, to jeszcze nie było. No ale czegoś wybuchowego w
każdym bądź razie. Tak, tak. Tak, tak, tak. No to wiesz
co? No dobra, ale zostawmy. Przejdźmy, wróćmy, wróćmy
do, do, do, do szwedzkiego, do szwedzkiej literatury
kryminalnej, szwedzkiej i skandynawskiej. Jakoś tak się ten
Szwedzi przyczepili do mnie dzisiaj w ogóle. Bo
bliższe kontakty mieliśmy. Bliższy kontakt. No, dobrze. W
Norwegii tylko broniliśmy tego, tam, czego tam żeśmy bronili. Okej, w każdym
razie dobra, zostawmy. Zostawmy sen-, te takie
sentymentalne wspomnienia. Co nam złego Szwedzi zrobili?
Wróćmy, wróćmy do literatury, a w ogóle właściwie
do, do tego, yy, do tego zjawiska, którym jest w ogóle
kryminał w różnym wydaniu, kryminał skandynawski. Ja powiem tak: yy,
takim dla mnie modelowym filmem, yy,
który będę polecał, ale zdaję sobie sprawę, że, yy, na sam dźwięk
słowa „szwedzki film kryminalny” albo
„szwedzko-duński film kryminalny”, to niektórzy już właśnie
w tej chwili wyłączają, albo w każdym razie, yy- Bo mają
skojarzenia z Bergmanem. No tak, mają skojarzenia z
Bergmanem. No, więc moim zdaniem, yy, moim
zdaniem aż tak źle nie jest. Wręcz przeciwnie. Takim dla
mnie wzorcowym filmem, który, mm, został mi polecony
i przez długi czas opierałem się, żeby go oglądać, yy,
filmem, serialem był, yy, serial „Most nad Sundem”. Trzy sezony
i o ile, znaczy, powiedzmy, o ile drugi sezon był
troszkę moim zdaniem, to wszystko jest oczywiście moje zdanie,
mo-- jak najbardziej można się nie zgadzać, o tyle pierwszy,
trzeci sezon były absolutnie
rewelacyjne. Ja nadużywam czasami słowa rewelacyjne,
ale po prostu był tak perfekcyjnie napisany scenariusz, tak, yy,
wszystko połączone ze sobą. Yy,
znaczy ja użyję pewnego schematu: jeśli w pierwszym
odcinku coś się pojawiało, to tak jak z tą przysłowiową
strzelbą, yy, może nie w drugim, może nie w
trzecim, ale w siódmym albo w dziesiątym odcinku ta
strzelba na pewno wystrzeliła. Tam nie było właściwie rzeczy
przypadkowych. Tam się pewne rzeczy mogły wydawać przypadkowe,
ale jeśli, jeśli, yy, prześledzimy całą, yy, całą akcję tego, tego
serialu, kolejnych sezonów. Co ważne, sezony nie są
ze sobą powiązane, czyli, yy, poza głównymi
bohaterami, yy, właściwie nie ma pełnej łączności.
Można je oglądać spokojnie, bez, yy, bez, yy, bez jakichś takich,
yy, mm, no, jakichś takich właśnie, takich nu-,
takiej nudy i tak dalej. Czy, czy, czy po prostu czegoś
nie rozumiemy. Rozumiemy spokojnie. Ten serial dla mnie był
wzorcowy. Tam pewne rzeczy wynikały z siebie. A,
no, ostatnie sceny... Staram się tak to opowiadać, żeby nie
opowiedzieć za bardzo tym, którzy nie oglądali.
Ale to, co się dzieje w ostatnich scenach, yy, pierwszego
sezonu, w filmie, yy, w serialu „Most nad
Sundem”, jest tak absolutnie rewelacyjny,
powiązany z tym, co się działo przez cały film, że ja w
pewnym momencie nie mogłem w to uwierzyć. Drugi, drugi
sezon zaskoczył mnie tym, że zawsze każdy z tych
sezonów ma dziesięć odcinków, że kiedy obejrzałem dziewiąty
odcinek, byłem przekonany, że coś mnie albo
komuś innemu się pomyliło, bo właściwie film się
skończył.... A im starczyło na tyle
pary, że zrobili jeszcze dziesiąty odcinek, który był
zajmujący. To już nie były popłuczyny tam, że coś się stało.
Nie! To był pełnokrwisty odcinek, który, który jak najbardziej
można było oglądać. A już w ogóle dla mnie, jeżeli już
tak dzisiaj nadużywam tych słów pochwalnych, to
dla mnie w ogóle zaskoczeniem było to, że trzeci
sezon, trz-- kolejnych dziesięć odcinków, zostało tak, tak
sporządzonych przez scenarzystów, że to się oglądało z
zapartym tchem. Naprawdę! Świetnie, świetnie
zrobiona, świetnie zrobiona robota. Ale czy ja wiem, dlaczego?
No to dlaczego? Po prostu, jak używali
właściwego laptopa scenarzyści. To znaczy?
Rozwiń myśl. Po prostu musieli używać Apple'a
jakiegoś. Bo gdyby używali Windowsa
Dziesiątkę, to by nigdy nie napisali logicznego po prostu
scenariusza, który by się za- zawijał i dobrze
kończył. I tak to jest narazić się Wiktorowi. Windows się
Wiktorowi naraził i już został po prostu zamieciony pod
dywan. Ale ja jednak wrócę. Wrócę do serialu, bo O
trzydzieści pięć, ee, pisze o tym serialu i pisze moim zdaniem absolutną
prawdę. Ja się często coś zgadzam z O trzydzieści pięć.
Będziemy się musieli jednak kiedyś O trzydzieści pięć pokłócić.
Jakoś nie wiem, jakiś... Wymyślę coś, ale w każdym razie
się zgadza, że Amerykanom, yy, bo oczywiście jak Szwedzi
i Duńczycy nakręcili Most nad Sundem,
to, yy, no, Amerykanie mają taką zasadę, że
zdecydowanie nie sprowadzają sobie obcych seriali czy
filmów, to kręcą u siebie swoje. I o ile film duńsko-szwedzki podobał mi się
bardzo, bardzo mi się to podobało, o tyle jak zobaczyłem amerykańską
wersję, no to, to było coś. Dla mnie
to było coś strasznego. Ten film niby był powtórzeniem
tej historii, niby był powtórzeniem tej historii, którą znamy, którą znamy
z filmu duńsko-szwedzkiego, ale nie miał zupełnie klimatu. Niby tam
próbowano jakieś charakterystyczne postacie wprowadzić. Niby ta
główna bohaterka miała bardzo podobny problem jak bohaterka
z filmu duńsko-szwedzkiego. No, niby, niby wszystko
próbowano, próbowano, ale to absolutnie nie było to. Ten
film nie miał klimatu, nie miał jakiegoś, jakiegoś
pomysłu, takiego narracyjnego.
Nie, to nie absolutnie nie było to. Co więcej, dowiedziałem
się, dowiedziałem się od kolegi, że takich prób nakręcenia
mostu, bo to już nie będzie zawsze Most
nad Sundem, no ale takich, takiego, takich mostowych filmów
było jeszcze kilka. Nie tylko Amerykanie próbowali, próbowały to
nakręcić inne nacje. W tej chwili tak kluczę, bo nie
pamiętam, które, ale było tych prób przynajmniej jeszcze ze
dwie, o których, o których słyszałem i te
pozostałe próby też nie wyszły. Coś mi się tak kołacze po
głowie, że próbowali to nawet Japończycy zrobić, ale tu nie
daję żadnej gwarancji na prawdziwość tej informacji. A
w każdym bądź razie próbowano to robić na całym,
yy, próbowano to robić na, na, w różnych
miejscach świata. Nie wychodziło, a Szwedom i Duńczykom
wyszło. Dla mnie film Most nad Sundem to już tak, żeby
już się tak zupełnie rozpłynąć w pochwałach. Dla mnie to
był świetny film. Ja naprawdę, naprawdę, yy... Co więcej, moje
szaleństwo na punkcie tego filmu sięgnęło, yy, tak
daleko, że ja wszystkie sezony oglądałem przynajmniej po dwa razy.
Przynajmniej, bo był też taki sezon, który obejrzałem więcej
razy. Po prostu po pierwszym, po pierwszym razie
bawiłem się później obserwowaniem,
czego nie zauważyłem. Już znając przecież treść. Czego nie
zauważyłem, oglądając pierwszy raz, ale
w jednym, w jednym z sezonów patrzyłem, czego nie
zauważyłem, oglądając pierwszy i drugi raz. I były tam też
takie rzeczy. Co więcej, oglądając drugi raz ten serial, kolejne sezony tego
serialu, obserwowałem też, jak scenarzyści, jak wielką pracę wykonywali
scenarzyści, jak dokładnie pasowali te klocki, jak to jest psychologicznie
wiarygodne. Bo to jest właśnie- Dobry laptop. No
tak! Dobry, dobry laptop. Oczywiście. Tak, oczywiście.
Natomiast jak to jest psychologicznie wiarygodne, bo tak jak
powiedzi, jak już rozmawialiśmy na ten temat, takich
ludzi, którzy chcą pisać sensacje, piszą kryminały, jest na świecie bardzo dużo,
ale im wychodzi różnie. To wychodzą czasami bardzo
zajmujące książki, które wciągają człowieka bez
reszty. Tak jak już wspominałem o takim pisarzu
sensacyjnym z Australii, Matthew Reillym, który pisze
absolutnie książki, które się czyta od deski do deski.
Rewelacyjne. Odkłada się i mówi się: "No ale przecież połowa
z tych rzeczy nie mogła się w ogóle wydarzyć. Jest w ogóle
bez sensu" i, i po prostu jest to tak wyssane z palca, że aż boli. Ten paluch
wyssany boli. Natomiast, no ale ten facet umie pisać sensację, bo, bo po
prostu akcja tam goni w sposób, w sposób,
no, właściwie nie staje ani na chwilę, nie
zatrzymuje się. Yy, i z tego się bierze
atrakcyjność tej książki, że ona się toczy szybko, yy, bez,
nie ma, nie ma dłużyzn, ale jak człowiek sobie później o
tej książce pomyśli, to mówi sobie: "Kurczę,
ale to nie tylko pewne wydarzenia nie, nie mogły mieć
miejsce, ale pewne relacje pomiędzy ludźmi też
wydają się przynajmniej dziwne". Natomiast zarówno w filmach, jak i w książkach
skandynawskich, yy, to jest
psychologicznie wiarygodne. Ja nie wiem, czy jest prawdziwe. Ja
nie jestem psychologiem i się na pewnych rzeczach
nie znam, ale tak zupełnie po amatorsku, jak czytam skandynawską twórczość, to
ja tym pisarzom wierzę. Wierzę, że tak mogło być.
Wiesz, jak, jak, jak o tym mówisz, to każda nacja
ma swój charakter, że tak powiem. I Skandynawia ma na
pewno, na pewno pewien-...
charakter, który się odzwierciedla później i w filmach, i
ten, i w tym. Na przykład, mm, tam jest klimat taki, jaki
jest. Jest raczej zimno, raczej ciemno, raczej szaro i tak
dalej. Depresyjnie jest, depresyjnie. Nie,
to nie o to chodzi. Ale na przykład taki klimat nie, nie
sprzyja wielkiej, wielkim egzaltacjom. Yy,
zrzucaniem, zrzucaniem nagle koszuli, bo gorąco
albo bo ja wiem i tak dalej. Taki klimat uczy
pewnego dystansu, oschłości, po prostu, yy, jakoś pewnej równowagi i
tak dalej. Dotyczy to, yy, dotyczyło to również, yy, wielu kryminałów pisanych
przez Anglików i to w ogromnej mierze, które się
absolutnie nie mogłyby pojawić na przykład w Meksyku, w
tak sposób, w ten sposób skonstruowanych, yy,
powieści. Yy, albo, albo w Japonii czy, czy w Chinach. Albo w
Stanach Zjednoczonych. A tym bardziej w Stanach Zjednoczonych. W
Stanach Zjednoczonych może się tylko pojawić dobry, dobry,
dobry, nie wiem, no- Super, super. Ojciec, Ojciec
Chrzestny, czyli rzecz o mafii, yy, mafii z Chicago. To może być,
yy- Superman i Spiderman się mogą pojawić. Tak,
tak, tego typu rzeczy. Tam żółta, zielona maska czy jakaś
tam żółta maska była tam jakaś kretyństwo takie latające.
Kiedyś to widziałem. Natomiast nigdy nam się, tam się nie
pojawi, yy, chociaż oni potrafią robić kapitalnie,
yy, kino, ale nigdy tam się nie pojawi, bo
ja wiem, na przykład wszystkim polecę,
polecam ten film. O, gdzieś tak sprzed dziesięciu lat
chyba czy iluś. Mm, tajwański film „Wojownicy Tęczy".
Dwie czy trzy godziny filmu. Spróbujcie to obejrzeć. Tam tego amerykański,
nawet nie Hollywood, jakikolwiek amerykański
przemysł, ale również skandynawski, nigdy tego nie zrobi po
prostu, bo to jest ich charakter. W
ich charakterze zrobiony film. Naprawdę „Wojownicy
Tęczy"- „Wojownicy Tęczy," tak? Tak, polecam. I
nie zasnę na tym filmie? Nie, coś cudownego. Coś
obłędnie cudownego zupełnie. Dlatego, bo oni
zrobili o sobie i o swoim narodzie, o swojej kulturze
film. Tak jak my zrobi..., yy,
potrafimy zrobić, bo jak się u nas dobrze zrobi „Pana
Tadeusza" i tak dalej, to, to będzie świetny film dla
każdego na świecie po prostu, bo będzie strasznie
ciekawy, po prostu. Może będzie każdy się
stukał w głowę i mówi: „No porąbani ci Polacy. No
przecież szajba totalna". No ale, nie? Mm. Ale, ale, ale, ale ten Klucznik,
ale ten... Ta, i tak dalej, i tak dalej. No. Ja się zastanawiam, wiesz, yy, tak
skaczemy, ale zastanawiam się w sumie, yy,
powiedziałem o tym, że te filmy, które próbowały naśladować,
yy, a właściwie jakby zdyskontować, yy,
sukces filmu, yy, serialu „Most nad Sundem".
Dlaczego one nie wyszły? Nie mogły. No, nie
mogły. Ale przecież tyle się mówi w tej chwili o tym,
że niektórzy to mówią: to dramat! To
straszne. Świat się unifikuje, wszystko będzie takie same,
wszystko będzie, wszystko będzie identyczne. No to skoro taką
optykę przyjmujemy, ja w nią oczywiście nie wierzę. To dla
mnie bzdura jest kompletna. Ale przyjmijmy na chwilę, że tak
jest, że ta unifikacja, że wszyscy myślą tak samo, robią tak
samo, w ogóle przeżywają tak samo i- Mamy Internet i
wszystko, wszyscy wiemy, wiemy to samo. Wiemy to,
możemy jeść to samo i- No tak, dobrze. Tak, ale... No, ale jednak nie. Ale ja
się też tego bałem. Bałem się tej unifikacji i myślałem, że
to się robi globalna wioska i wszyscy ludzie tak myśleli i
tak dalej. Natomiast mi się wydaje, że absolutnie, yy, jest to błędne
myślenie. Globalizacji takiej nigdy nie będzie. Nigdy, za żadne skarby.
Dlaczego? Dlatego, yy, nie wiem. Wczoraj mi się
chyba skojarzyło coś takiego, że, że przecież
nawet jak Ziemia będzie tak, tak już
totalnie zglobalizowana, jak to tylko Internet może i Windows 10 połączyć- To
lepiej, żeby nie, bo nie połączy. Tak. To, to przecież takie
miejsce jak Ziemia jest bardzo podobna do, nie wiem, yy, sali teatralnej
albo do sali kinowej. Jest to jeden wspólny
dom, w którym wszyscy siedzimy. I wydawałoby się, że wszyscy,
skoro siedzimy w tym jednym domu, wszyscy tak samo myślimy,
tak samo widzimy, tak samo czujemy, tak samo
odbieramy film, który nam ktoś nakręcił albo
sztukę teatralną. Otóż nieprawda. W każdym, w każdym, w każdym takim domu, jak
stadion, kino, teatr, są rzędy i o tym, i krzesła. Jeżeli siedzisz w
pierwszym rzędzie, inną zawsze będziesz miał
opcję, yy, oglądu rzeczywistości i tej samej sztuki, tego samego teatru, inną
filmu i zupełnie inną, kiedy siedzisz gdzieś na, w dalekich
rzędach. To jest, yy, ta, ta opcja, że tak powiem, punktu widzenia
będzie zawsze. Choćbyśmy naprawdę wiedzieli
wszyscy wszystko to samo, to i tak siedzimy w innych, na, w innym rzędzie i na
innych krzesłach, że tak powiem. I tutaj ta optyka, yy, optyka na przykład
skandynawska, jest taka: oni siedzą gdzieś tam daleko na balkonie, mają
swoją opcję i swój punkt widzenia.
Taki, przy którym widzą wszystkich na, z góry,
naokoło i tak dalej. Patrzą sobie, obserwują,
nie są zaangażowani i tak dalej, nie, yy, za
bardzo, yy, za bardzo w tą całą europejską, yy,
kłamliwość i tak dalej, nie? Mają tą optykę taką w miarę oziębłą, nie? I taka,
taka i pozostanie, dopóki będą,
nie? Jak już, jak ich nie będzie, to i optyki nie będzie,
ale optykę przejmie, przejmie ktoś inny, nie? Ci sami,
którzy zaludnią tą Skandynawię, też będą przejmowali
optykę, tamtą skandynawską, tak jak Mongołowie przejęli
optykę Buchary i Samarkandy i przestali być Mongołami po-... Także, a muszę
się jeszcze o coś zaczepić, bo, ee, jak sobie przed
audycją dyskutowaliśmy, yy, ku
rozbawieniu, ku rozbawieniu Marka i Veliosa, który
nas lekko podsłuchiwał, to powiedziałeś w pewnym momencie
taką, taką myśl, która tak gdzieś dręczy mnie w tej chwili, podgryza, że,
mm, padło, padło nazwisko Bergman. No, zresztą
rozmawialiśmy, rozmawialiśmy o, o wpisie Antaresa. Padło nazwisko Bergman. I co
usłyszałem? Bez sensu. No to oburzenie straszne
teraz w niektórych elitach się pojawia. No jakżesz, tak
wielki, tak wielki reżyser i bez sensu? Nie, ja go szanuję i
cenię strasznie jego. Ale zaraz będzie ale. Ale zaraz będzie
ale. To od razu uprzedzam. Bardzo, bardzo go
szanujemy. Tak, oczywiście. Naprawdę. Po prostu,
yy, wszystko jest piękne. Tylko gdyby on napisał kryminał dobry, ach, to by
było świetne. Ludzkość by skorzystała. Wtedy by ludzkość
skorzystała na... On by wyprzedził tą skandynawską
falę, mm, dobrych, dobrej literatury, w miarę
dobrej literatury kryminalnej, bo, bo
warsztat miał. Miał psychologię, miał pojęcie, miał
tego, tylko o on, on, on tylko myślał o tym kawałku szkiełka i, i tętnicy na
przegubie, nie? Zamiast, zamiast o czymś, że tak
powiem, jak to ludziom dobrze sprzedać po prostu,
nie? Żeby zrobić z tego pewien show, nie? No, może
gdyby pojechał do Ameryki i kręcił tam filmy, to by
były lepsze trochę. Ale wiarygodność psychologiczną miał. Ee,
według Freuda tak. No dobrze, dobrze, okej, ale wiesz co? Cały czas, cały
czas jakby rozmawi..., nawet nie jakby, a
zupełnie na poważnie rozmawiamy, rozmawiamy o tych Skandynawach. Mhm. A powiedz
mi, ee, dlaczego, dlaczego lubisz czytać szwedzkie kryminały?
Ja cały czas będę wracał do tego. Będę cię dręczył i w
związku z czym zapytam, dlaczego lubisz czytać szwedzkie
kryminały? Wiesz, dlaczego? Dlaczego
powiedziałem. Bo się jednak wychowałem na szkole angielskich
kryminałów. No, ale to do tego prowadzę. No przecież to jest
zupełnie coś innego. Jak czytam sobie taką starą ramotę jakiegoś Conan Doyle'a-
Mhm. -to już zupełnie, to już zabytek archeologiczny. Ale
powiedzmy, przeskakuje, przeskakujemy troszeczkę
dalej i czytamy Agathę Christie. A, no to to
jest taki klasyczny kryminał. No, to jest przecież zupełnie
coś innego. Nie jest zupełnie coś innego, gdyż klimat jest
bardzo podobny. Tak jak powiedziałem, ani tam, tam
jest, yy, u tych Conana Doyle'a i, i,
mm, Agathy Christie jest po prostu dokładnie
subtelna w miarę arystokracja, gdzieś jakiś bandyta, który nie
wiadomo, też czasami jest subtelny i tak dalej. Też nie ma
wielkiej egzaltacji, też nie ma, nie, nie ma wielkich tam
rozrób i tak dalej. Jest czysty intelekt właściwie.
Ale- Posługuje się intelektem. Nie, nie, nie. No.
Zakrzyczę cię, zakrzyczę, to cię teraz zakrzyczę i czuj
się zakrzyczany. Tak. I powiem ci tak: to, co pisał
Antares, jak czytałem na początku, no przecież te sztyrlicowe monologi
Walanda, przecież to po prostu jest czasami, no...
Gdzie znajdziesz coś takiego u Agathy Christie? Nie, no tak.
Gdzie znajdziesz coś takiego u Conan Doyle'a? No nie ma
takich rzeczy. Oni jeszcze pisali w czasach, kiedy, że tak
powiem, yy, nie było podziału na
lewicę i prawicę poza krzyżem. Ale ja już pomijam aspekt
polityczny. Wiesz, dajmy spokój. Czy tam była lewica, czy
prawica, choć rzeczywiście jakieś tam odbicie kompletne jest.
Mnie chodzi bardziej o sam styl. Pamiętasz
monologi Sztyrlica? Mhm. I tu bardzo podobnie. Analizu-
analizowanie każdej sprawy gdzieś w głębi. Te takie
rozbudowane monologi wewnętrzne. Ja akurat lubię monologi
wewnętrzne. Czemu nie? Natomiast, yy, widzę po
prostu po, po rozmowach, yy, że to wielu ludziom przeszkadza,
kiedy ten bohater rozwłócza, każdy
element swojego życia musi skomentować, musi o nim
pomyśleć na pół strony albo, albo jeszcze, jeszcze dłużej. Musi, yy, jakby
przeanalizować. Niby to wszyscy robimy, ale czy to jest, yy, czy to jest,
yy, model na, na robienie literatury kryminalnej? Okazuje się, że chyba tak.
Skoro jest to czytane, to już sobie sam odpowiadam na
pytanie. No, bo, bo właściwie, właściwie no jak to?
Jak-- gdyby to było, gdyby to było, yy, wstrętne, gdyby ludzie, ludzie tego
nie tolerowali, nie lubili, to by go nie czytali.
Tymczasem czytają i naprawdę, jak się pojawia nowy tytuł, nowy tytuł wydawany w
jednej z kilku serii, które w Polsce wychodzą, to on jest
na ogół, yy, w pierwszym dniu sprzedaży ma znakomitą
sprzedaż, bo ludzie po prostu czekają na kolejnych
autorów, aa, na kolejne, yy, na, na kolejne przygody swoich, yy, ulubionych
bohaterów. Ee, przecież, co więcej,
presja jest na tyle duża, że przecież, ee, tu nie zdradzę
tajemnicy, bo to jakby jest wpisane w cały cykl, że przecież, ee,
Mankell już miał tak dosyć swojego bohatera, tego Wallandera, że, ee, że po
prostu, aa, najpierw kombinował, żeby go jakoś
uśmiercić, tak w prosty sposób, ale wiedział, że, ee, może, może, mm,
może mu się nie udać. To znaczy presja
czytelników, a w związku z tym wydawców, jest tak
duża, że każdego uśmierconego bohatera na dobrą
sprawę można, yy, można ożywić. I
mówiąc szczerze, nawet Conan, Conan Doyle'owi się tak gdzieś
tam, yy, zdarzyło, a i wielu autorów
później również wskrzeszało swoich bohaterów w różny, dziwny sposób.... No to
Wa, Wallander, o, Wallanderowi przypadła yy, za sprawą, za sprawą
Ma- Mankella, no, no przypadł gorszy los. Po
prostu doszedł do wniosku, że da mu, da mu taką
chorobę, której, której się właściwie w naszym
stanie, mm, medycyny nie da uleczyć. Czyli zafundował mu Alzheimera. W dodatku
jeszcze napisał na ten temat kryminał, jak mu tam te szare
komórki nie do końca już służyły. A co więcej, ten
kryminał, ta książka została nawet sfilmowana. I w
ogóle, no, kolejny dramat, kolejny dramat w Szwecji.
Niemniej znowu całkiem uda, całkiem udana książka, ale
trzeba przyznać, że postąpił inteligentnie, bo się po prostu
bohatera pozbył. Już po pro-- nie mógł z nim dalej
funkcjonować. Nie, nie pozbył. Świadczy to pewnie również,
również yy siłkowości tej całej kultury. Zwróćcie uwagę, jak postąpił pięknie
Sienkiewicz, uś, załatwiając Wołodyjowskiego. To była piękna
śmierć. To była śmierć na to, na topie.
Wspaniała. Wysadził się razem z zamkiem po prostu
i tak dalej. To było coś wspaniałego. Nie, nie
robił z niego schorowanego idiotę. Przepraszam. Ale Wiktor, masz rację,
ale nie masz racji. To tak zgodnie z konwencją. Masz rację,
ale zobacz, ponieważ te szwedzkie kryminały na
ogół opowiadają o jakichś popierdzielonych mordercach,
którzy jakieś mają problemy ze sobą i ze wszystkim, ze
światem. Dokonują na ogół zbrodni dosyć paskudnych, jakichś takich, yy, o,
trudno, złe słowo, niekonwencjonalnych, ale one są na ogół
jakieś takie popierdzielone. Wiadomo, fragmenty. Takie
popierdzielone to bywa czasami i czasami te motywacje są
przynajmniej dziwne. Zostaniemy przy słowie dziwne, bo nie
będziemy, nie będziemy musieli się taplać w różnych, różnych
ohydztwach. No to jaka miała być śmierć komisarza? Też
musiała być w gruncie rzeczy taka... Znaczy
nawet nie śmierć, ale ten koniec komi- komisarza Wallandera.
Jaki, jaka miała być? Jaki miał być? No, taki właśnie.
Bardzo, bardzo prozaiczny, tak jak większość tam staruszków w
Szwecji, która już siedzi, większość ma Alzheimera po prostu
i Oj, ja cię proszę, naprawdę? No tak,
no musi. Jak ja przez ciebie nie wjadę do tej Szwecji,
to ja nie wiem. Musi mieć, od czasów, kiedy
Unia Europejska zakazała żucia tytoniu, yy, który, który od wieków
obyczaj był uprawiany i dzięki temu obyczajowi nie mieli Alzheimera. Ale jak
Unia zabroniła żuć, żuć tytoń, no to mają. I to jest jedyny, no, nie jedyny
problem. Dobra, nie będę ukrywał, że o tym też już
dyskutowaliśmy przed audycją, a odpowiedź była ciekawa, więc
muszę się podzielić z naszymi słuchaczami. Powiedz
mi... Dobra, zadam pytanie wprost: jakie jest źródło
inteligencji pisarzy? Jako pisarz możesz swobodnie się
wypowiedzieć. Nawet nie muszę dodawać pisarzy
szwedzkich czy skandynawskich. W ogóle, jakie jest to źródło,
źródło inteligencji? Tak jak mniej więcej
powiedziałem tam kie- wcześniej. Źródło jest
tam na talerzu, na talerzu szwedzkim, na, w tym komponowaniu. Yy, poza
tym źródło jest, yy, w optyce, optyce
patrzenia na świat. Szwecja dzisiaj jest bogata,
ale w swojej historii był to strasznie biedny, biedny, pasterski
naród, który rozpaczliwie, z podziwem patrzył na zasobną Europę, i szczególnie
Polskę, i chciał się koniecznie, yy, dorobić tego
samego, łupiąc te całe kraje. I robił to skutecznie
zresztą. Robił to skutecznie. Ale dzięki temu, że miał tą
optykę, po prostu taką, taką dynamiczną, po
prostu pójść i zabrać tym, którzy mają. Dzisiaj te
optyki, dzisiaj tą optykę, yy, ma na własnej skórze, bo dzisiaj to oni
mają i do nich przychodzą ci, którzy im to zabiorą. Mmm, no i już nie ma
obrony. Wiesz co? Ale nie, nie masz takiego
wrażenia, że jak mówisz o tym szwedzkim stole... Dobra,
zostańmy już przy tym, przy tym, przy tym twoim, przy tym
twoim obrazie szwedzkiego stołu. To ja mam drugi
obraz. Jak ty mówisz szwedzki stół i oni tam sobie
nakładają. Nie przypomina ci to sztucznej inteligencji trochę? Jak ja mam ten
schabowy na talerzu, ten, yy, to, to
jest- To nie jest, nie jest to. Zresztą to słowo,
ten termin „sztuczna inteligencja" to mnie tak trochę irytuje,
bo dzisiaj się właściwie, yy, nie wiem, tam na forach tych całych, tam film
programistów i tak dalej, właściwie deklaruje, że albo sztuczna inteligencja
jest, za pięć minut będzie gotowa, albo już jest, tylko że
tak powiem, nie wiem, no, w Pentagonie albo- A w Szwecji
już jest przy stole. Przy stole. Otóż sztuczna
inteligencja nie będzie bardzo, bardzo, bardzo długo,
według mnie. Z bardzo prostego powodu. Według, tak, tak myślę sobie. Otóż, yy,
wyprodukować, yy, inteligencję, ee, taką, jaką mają Szwedzi na przykład
albo Duńczycy, yy, jest nie sposób dla
programisty. Co programista może zrobić? Programista może
zy-- wyprodukować taki inteligentny program albo
zrobić taki komputer, który zarżnie Kasparowa czy każdego innego szachistę.
Ee, pokona każdego w dyskusji, jak wygra każdy teleturniej,
posługując, podsu-- posługując się wiedzą. Otóż wiedza, yy,
to nie jest inteligencja. Yy, ja sobie zdaję sprawę, że programiści
są w stanie wygenerować geniusza posiadającego absolutną
wiedzę.... komputerowego. Natomiast ja mam pytanie, czy potrafią zrobić
niewiedzę, zaprogramować niewiedzę? A to niewiedza jest wartością. Niewiedza
jest, yy, źródłem wszelkiego postępu. Niewiedza, ale
niewiedza. A dlaczego? Bo ja tego nie rozumiem, powiedzmy.
Bardzo, bardzo proste. Jeśli ja wiem, to po co ja mam tam iść? Ale jeśli
ja tam nie wiem, co tam jest, a tu ja chcę to
zobaczyć. Czyli niewiedza jest ważniejsza od
wiedzy. No dobra, punkt dla ciebie. To barbarzyńcy przychodzili do ka-każdej
cywilizacji, tej wysoko rozwiniętej i pisanej,
piszącej świetną literaturę, yy, komponującej piękne zapachy, yy, rzeźbiącej
Zeusów i Apollów i Dawidów, przepięknie i malujących tam Mona Lizy i tak
dalej. To barbarzyńcy przychodzili, bo byli ciekawi
tylko, żeby, żeby to... Sami nie potrafili, ale ciekawość ich przyniosła, żeby
to poznać, żeby tego łyknąć. Większość tego
zdeptać, być może przy okazji się, ale czegoś nauczyć i tak
dalej. Ale jak słusznie zauważają ludzie na czacie,
że niewiedza to też wiedza. Tak! To rodzaj wiedza. Wiem,
że nic nie wiem. Ale zrób to komputerowi. Yy, naucz tego komputera, żeby
komputer posiadał, mm, yy, jak by to powiedzieć, ciekawość, nie?
No, wiesz co? No. No dobrze, ale do czego dążymy?
Że co? Że to nie jest inteligencja? Że jak nie ma
ciekawości, to nie ma- Nie, nie ma inteligencji. Wiesz co?
To jest tak. Teraz, yy, bo czasami żartujemy, a czasami
mówimy poważnie. Znaczy, bo to jest z tą inteligencją
sztuczną, nie wiem, dlaczego w ogóle, ale dobrze. Z tą
sztuczną inteligencją to jest niestety troszkę tak, że właściwie
to my nie wiemy, czego chcemy. Mhm. Bo jedni
mówią: „sztuczna inteligencja to powinno być coś takiego samego,
jak mamy w łepetynie, tylko zbudowane z
drucików, krzemu, kabelków czy tam czegoś jeszcze”. No,
nie, nie za bardzo się znam na nazwach tych wszystkich
podzespołów, ale w każdym razie z czegoś, z czegoś tam, z
czegoś tam upakowane. I żeby to samo robiło
to-- znaczy, żeby nie to samo robiło to samo, czyli żeby w
środku takiego pudełka, w którym są te wszystkie podzespoły,
zrodziło się nagle coś inteligentnego, co sobie pomyśli: „yy, myślę, więc
jestem”. Albo coś, coś podobnego, równie, równie,
równie oklepanego, ale za to, za to
takie, takie będzie, takie będzie, coś się działo i myślało
tak jak my. To jest jeden. I powiem ci szczerze, że
różne są głosy na ten temat. Ja już słyszałem głosy, że
właściwie to jest kwestia całkiem niedługiego
czasu, kiedy będziemy coś takiego w stanie stworzyć. Ja
oczywiście między bajki to wkładam, ale ponieważ mówiła,
mówiła mi to osoba dosyć kompetentna, w związku z tym
zakładam, że może nie za pięć, nie za dziesięć, ale
może za piętnaście, dwadzieścia coś takiego się uda. Chcę ci
dać przykład, jak wygląda taka sztuczna inteligencja na
przykładzie bardzo, bardzo aktualnym. Otóż,
yy, od czasu do czasu pogrywam sobie z pewnym
niesmakiem, ale pogrywam, bo, bo, bo lepszego czegoś
nie ma, w taką grę jak „Cywilizacja” Sida
Mejera. Piątkę czy szóstkę, którą tam mam w
komputerze i tak dalej. Wiesz, jak wygląda gra w tą, w tą
grę? Wiem, wiem. Nie wiesz, proszę ci powiedzieć. No dobrze,
nie wiem. Dobrze- Siadasz- Nie wiem. Siadasz do komputera
i zakładasz miasto, które kiedyś będzie
tworzyło wielką cywilizację ludzką i tak dalej, nie?
Coś tam zaplanowujesz, coś zaprogramowujesz, nie?
Parę ludzików ustawiasz, a następnie przez, mm, czasami dwanaście godzin,
siedząc w fotelu, wiesz, co robisz? Tuk. Albo w ogóle
nic. Next turn, please wait. Enter. I next turn, please
wait. Zawsze wiedziałem- Komputer robi wszystko za ciebie. On
tam lata, oni tam latają, oni tam pływają, oni tam...
A ty nic nie robisz, nic nie masz do powiedzenia. Masz tam
pełną sztuczną inteligencję. No i dlatego,
dlatego, ponieważ wiem, jak się w to gra, to w to nie
gram. Po prostu to jest nudne jak flaki z olejem.
Aczkolwiek przyznaję- Ale piękne! Ale robi wrażenie. Robi
wrażenie. Robi wrażenie. Piękne jest, jak piękna
blondynka kiedyś była, bo już blondynek prawie niewiele,
ale w każdym razie coś takiego. Piękne, ale, no, ale to
sztuczna inteligencja, nie? Wiesz co? Ale powiem ci coś
takiego. Ostatnio, ostatnio rozma-, yy, nawet
bardzo trochę dawniej, ostatnio. Dziwna
konstrukcja, ale, ale mniej więcej oddająca, oddająca sens. Rozmawiałem,
yy, z profesorem filozofii i on mi powiedział tak: „Proszę
pana, kiedy ja gram ze swoim komputerem w szachy,
to jak ja jestem na pierwszym, drugim poziomie, to ten
komputer jest idiotą kompletnym. Ale jak ja gram na, z nim na
dziesiątym, nastym poziomie, to ten gnojek potrafi poświęcić figurę,
żeby wygrać. Zaczyna przejawiać, yy, pewne cechy
inteligencji”. Ja oczywiście zadałem profesorowi pytanie: „No tak, panie
profesorze, ale gdzie w tym wszystkim jest samoświadomość tego komputera?”
Przecież, przecież nie jest, wiadome jest, że ten komputer
żadnej świadomości, samoświadomości nie ma. To
jest po prostu, yy, coś... Działa
program. Działa po prostu program. I usłyszałem
odpowiedź, która, yy, nie wiem, czy mnie zadowoliła i nie
wiem, czy zadowoli naszych słuchaczy, ale na pewno mnie
zainteresowała i pobudziła, yy, do pewnych refleksji. Bo, yy, profesor
powiedział mi w ten sposób: „A proszę pana, a gdzie jest powiedziane, że do
inteligencji-... przypisana jest świadomość. To tylko pan
zestawia sobie, yy, biorąc za przykład, yy, siebie, że łączy pan te dwie
rzeczy. A on mówi: "Proszę pana, inteligencja i
samoświadomość czy świadomość to nie są, to nie są te cechy, które są ze
sobą, które muszą być ze sobą powiązane". I muszę powiedzieć, że od
tego czasu, yy, mocno się nad tym zastanawiam.
Wiesz, czy, czy aby na pewno, yy, my, yy, w swoim takim przekonaniu, że
wiemy, nie oczekujemy czegoś innego po
sztucznej inteligencji niż dostaniemy? Bo my
oczekujemy, że to będzie taki sam człowiek jak my, tylkooo
jego głowa to będzie pudło napakowane
podzespołami i on będzie poza tym taki sam. A profesor uświadomił mi, że to
niestety albo stety, albo nie wiem, może być zupełnie
inaczej. No, musi być inaczej, bo, yy, nie jesteś
co prawda profesorem, ale też żeś mi niedawno
uświadomił coś, czego nie wiedziałem przedtem. Otóż, yy, to jest tak jak z tą
inteligencją i świa-świadomością właśnie. Ja mam jako człowiek stary,
swoje wyobrażenie, swoją interpretację słowa
informacja. A ty żeś mi uświadomił,
że w dzisiejszym świe-świecie informacja to znaczy bit.
To już jest po prostu- No, to
duże uogólnienie, ale powiedzmy, no. Że, że bit jest
informacją. No. Mm, no ja, dla mnie, yy, informacja to jest prawie
świadomość. Natomiast, yy, tak, tak jak żeśmy zwrócił uwagę, że w,
w tej chwili informacja to jest ilość bitów po prostu,
nie? To jest informacja, nie? I, i, i tym jest po prostu, po-potocznie
biorąc, yy, przejęta, że tak powiem, z an, z Angli, z angiel, z angielskiej
strefy bitów. Wiesz co? Ale wiesz, czego się
boję? Wiesz, czego się boję? Mhm. Yy, gość tej audycji,
yy, Piotr Mróz, yy, nie mylić z Remigiuszem Mrozem. A, ss, nie
tak dalej, jak, yy, nie tak dalej, jak dzisiaj zaskoczył
mnie, zaskoczył mnie pewnym powiedzeniem, które z jednej strony
mnie ubawiło, ale z drugiej strony, z drugiej
strony, no smutne refleksje miałem na ten temat. Otóż, ym, on
sparafrazował, yy, takie, yy, takie, yy, powiedzenie, mm, filozofa,
yy, Ludwiga Wittgensteina. Wittgenstein powiedział w swoim czasie, że, yy,
granice, yy, znaczy, yy, granice mojego języka są
granicami mojego świata. Ja nie będę rozwijał tego, tej
myśli, tej myśli w tej chwili. Myślę, że każdy sobie, każdy
sobie mniej więcej potrafi to przetłumaczyć. A,
ee, zainsp-- mój kolega, Piotr Mróz, zainspirowany pewnym widokiem na ulicy. O
chwi-, za chwilę powiem, yy, o jaki widok chodziło. Powiedział
w ten sposób: "PIN do komórki jest granicą mojego świata." A co zobaczył?
Zobaczył grupę młodych ludzi, ee,
która w naszych czasach stałaby i rozmawiała ze sobą. A ta grupa,
yy, młodych ludzi stała w
kółeczku, ale nie rozmawiała ze sobą. Każdy z nich miał
komórkę i pitolił na tej komórce, co mu tam
w duszy grało, to byli tak zajęci, że nie mieli czasu ze
sobą rozmawiać. I to jest niestety
troszeczkę też jakby, yy, nawiązanie do tej inteligencji albo
sztucznej inteligencji. Troszkę się to zmienia, nieprawda? Mhm.
No tak, wiesz. I dlatego, yy, niestety mam takie wrażenie,
jak patrzę na niektórych ludzi. Dlatego tak mi się to
spodobało, że, yy, PIN do komórki jest
granicą mojego świata. Mhm. No wyobraź sobie, że ktoś by
zapomniał tego PIN-u albo się, albo coś, ktoś by mu to
jakoś tam wykasował i zrobił inny. No dramat! Tak. No
dramat. Po prostu dramat. Dramat. I
to, wiesz. No i to też jakaś taka sztuczna inteligencja
prawie, no. Chwała, chwała Bogu, sztuczna
inteligencja nigdy nie odzwierciedli tej, yy,
mentalności czy, czy bo ja wiem, tej kultury, bo ja wiem, Ko-Koreańczyka czy,
yy, Rzymiusza, czy Szweda, Duńczyka. Mm,
te rzeczy są chyba nie do przeskoczenia. Można,
jeśli to zrobisz, sztuczna inteligencja to mniej więcej tak
samo, jak, jak, jak Amerykanie robią filmy wzorujące się na na, na tej
skandynawskiej bunie, takim kulturowym, na filmach
czy na literaturze. Co, co będzie takie samo, po prostu.
Taka, tak samo będzie wyglądała ta sztuczna inteligencja
Skandynawa, że mówiąc będzie to taka sama Skandynawka, jak te filmy
amerykańskie. No tak, sprytnie powróciłeś do
naszego, do naszego głównego tematu, bo rzeczywiście gdzieś tak
zmeandrowaliśmy straszliwie na sztuczną inteligencję.
Meandrujemy. No, to taka tradycja jest, powiedzmy, tego
programu, że meandrujemy. Wróćmy, wróćmy na chwilę
do, do albo może nie na chwilę, do
skandynawskich, do skandynawskich kryminałów. A
powiedz mi, yy, co ci się bardziej...
Nie, to jest niebezpieczne pytanie. Ja żeś też wpadłem, żeby
coś takiego za- no, ale dobrze, trudno. Muszę, muszę, muszę
to, muszę to pytanie zadać. Em, podobają ci się, inaczej czy podobają,
yy, czy to zależy od płci? Czy, yy, podobają ci się kryminały panów czy
pań? A, skan-, ze Skandynawii. Jakby to powiedzieć, całe życie mam dokładnie.
Bardzo podobają mi się panie, ale literaturę
wolę pań, panów. Och! No, wiedziałem. Wiedziałem,
że coś takiego usłyszę i dlatego się- ... w pewnym, w
pewnym momencie aż chciałem, yy, wycofać pytanie, no ale
trudno. Po prostu to jest, to jest zupełnie w ogóle inny
świat.... Yy, i zupełnie inna poprzeczka. To w ogóle jest
nieporównywalne według mnie. I będę się mógł z tobą
teraz nie zgodzić. Będę się mógł, będę się mógł kobietom
podlizać. No ja, ja nie znam, nie znam z historii nie
tylko skandynawskiej, ale całej literatury światowej,
czegokolwiek, co napisały kobiety lepiej od
mężczyzn. No. Po pierwsze się z tobą nie
zgadzam, bo jakiś czas temu omawialiśmy- Tak, tak. -omawialiśmy
książkę, omawialiśmy książkę "Dziewczyna z pociągu"- Tak.
-i była napisana przez kobietę i była napisana
świetnie! Nie. Ja sobie nie dam powiedzieć. Była świetnie
napisana i ja nie wiem, jakby ją napisał mężczyzna. Na
pewno napisałby ją inaczej, bo ta książka jest o kobiecie
i o kobietach właściwie. I nie dam sobie
powiedzieć. To jest świetna literatura. A teraz wracając do
Skandynawek. Otóż ja ci powiem tak: ja, ja lubię na przykład, yy,
książki, yy, Camilli? Camilli,
Camilla Läckberg. Ja lubię te książki po prostu. To się
dobrze czyta. I mówiąc szczerze, kiedy ty mówisz
tam, że mężczyzna potrafi tę książkę lepiej
napisać, no nie wierzę ci po prostu. Ja nawet nie wierzę,
że ty to mówisz poważnie. Prowokujesz przez cały czas.
Podaj, podaj jeden, podaj jeden, jedną cechę, yy, w których,
yy, która wyróżnia, yy, pisarstwo
męskie od żeńskiego i która jest taką twardą, twardą
cechą męskiej literatury. Wiem, jest taka cecha. Yy, próba
czasu. Poczekajmy tysiąc lat.
Zobaczymy, co z tego zostanie. Za tysiąc lat nic nie
zostanie z tego. Ale jeśli zostanie, to zostanie na
pewno tylko męska literatura.
No, ja nie wiem. Ja nie wiem. Nie wiem. Po kobietach
zostają dzieci, po mężczyznach zostają, yy, no co? Same. Ja
nie wiem, jakieś, jakieś odszkodowanie. Do Szwecji mnie
nie wpuszczą. Kobiety mnie ukamienują gdzieś tam
w międzyczasie. A mnie? A mnie... Wiesz co? No ty to już
wiesz, co robisz. No narażasz się, ale ja tu jakoś dostanę
rykoszetem. No przecież to jakiś dramat jest po prostu. Nie,
kobiety wspaniale potrafią pisać. Nie, nie potrafią.
Ja, ja nie czytałem niczego, co by mnie irytowało, że tak
powiem. Dobra, dobra, sam tego chciałeś. No. Znowu powtórzę,
to się już zresztą powtarza. Ten wątek się
powtarzał w naszej audycji, kiedy rozmawialiśmy o twojej, o
twojej, yy, twórczości. I pamiętasz, co powiedziałem? Ursula Le Guin. Nie, to
jedynie tak jak teraz myślę. Tylko jedynie Agatha Christie,
ale ona nie, nie, nie zawierała w tych swoich-
Ona była mężczyzną. Była mężczyzną. Tak, ja zdecydowanie.
Oczywiście. Ursula Le Guin niestety nie była mężczyzną i
dlatego, yy, czasami coś tam wyszło, ale
bardzo rzadko. Bardzo dobre książki pisała. Bardzo dobre i
nudne, i w ogóle zajmujące się
duperelami, jakimś, jakąś lingwistyką, jakimiś rzeczami zupełnie-
Jaką lingwistyką? Przeczytaj sobie słowo "Las znaczy świat". No. No.
No tam można to przyjąć. Tak, ale, ale tak jak
mówię, yy, poczekamy. Jeśli mówimy o fantastyce, jak żeśmy zahaczyli o Le, o Le
Guin. Jest to pewna walizka, pewna walizka
rzeczy napisanych przed pięćdziesięciu laty przez Fredrika
Browna, Heinsteina, tam innych, innych, innych. Yy,
jest tam Lem, jest, są tam Strugaccy. Jest ta walizka. Ta walizka wybierze się
samolotem, jakimś wehikułem czasu na, na ten... Na, na, na, yy, tysiąc lat do
przodu i zobaczymy, co dojedzie na tamtą stację tego.
Bardzo niewiele dojedzie. A i słuchaj. I naprawdę. Wiesz co? Słuchaj, tak
jak wiesz, wysyłali te całe, te, yy,
Amerykanie wysyłali te całe tam jakieś tam te, jakieś tam
takie bezwładnościowe, że tak powiem, atrapy
statków kosmicznych, które lecą tam w przestrzeń i
mają tam narysowaną kobitkę i
faceta, że tak powiem. Jak one dolecą tam do obcych, to
już na Ziemi nie będzie ani kobiety, ani mężczyzny, tylko
będzie jednopłciowość dawno nie. No, ale w każdym razie
tam jest, yy, lecą te takie tabliczki. Gdybyśmy
wysłali do cywilizacji obcej, trzeba by było
się pochwalić jakąś kulturą, nie? Naszą ziemską. I mielibyśmy wybrać tak jak Noe
wybierał po jednej sztuce z każdego gatunku. Ja się boję, co ty powiesz
teraz. No to za przeproszeniem, ten, kto by
wybierał z tej walizki science fiction, naprawdę bym nawet nie
wspomniał o Ursuli Le Guin. Dobrze. I tak
powiedzie-- i tak powiedziałeś, tak powiedziałeś łagodniej niż
się spodziewałem, więc i tak odetchnąłem. Odetchnąłem sobie. Bardzo wiele,
nie? A, a z tego, co przetrwa, że tak powiem, no to tak wiesz, ta przyszłość
mi się dziwnie, dziwnie jawi, bo, mm, tak ostatnio szedłem sobie po nocy po, po
parku koło mnie, gdzie są takie tysiącletnie dęby wspaniałe i,
yy, przez te jeszcze nieuliśnione gałęzie przeglądały niebo i sobie
uświadomiłem, że wydawałoby się po tysiącu, po
dwóch tysiącach lat chrześcijaństwa i tej całej kultury europejskiej, że my już
mamy Księżyc w zasięgu ręki, Marsa i tak dalej, i w ogóle
cały wszechświat tutaj przed nami otwarty. Podobno nawet tam
lecieliśmy. Tak, tak, ale tak sobie uświadomiłem, że to zupełnie jest pomyłka
pojęć. To człowiek pierwotny był bliżej gwiazd. O wiele bliżej
od człowieka współczesnego. Człowiek współczesny
ma telewizor, internet, ma gacie, skarpetki, samochód i tak dalej. I
Carrefoura czy jakiś tam inny, inną stajnię, gdzie można wszystko się
zaopatrzyć. Przez tą watę, która go otacza-... Wszechświat
ledwo prześwituje. Dla człowieka pierwotnego wszechświat był
codziennie w zasięgu ręki. Człowiek myślał, yy, o to, o
wschodzie słońca, budził się ze słońcem, zasypiał ze słońcem. Myślał i wzdychał
w porze do księżyca albo, albo był
do księżyca i tak dalej. Wszechświat był bardzo
tego, yy, wszechświat się wbrew pozorom od człowieka oddala coraz
dalej. Ta wata cywilizacyjna, ta, ta fufajka, która na, którą cywilizacja nam,
yy, w nas ubiera, jest coraz
grubsza, coraz bardziej bezpieczna. Żebyśmy się tam nie,
broń Boże, nie potłukli o te skały na Księżycu. Jak
Pilch to robił? Spokojnie, my się po prostu
oddalamy, a jak się oddalimy dobrze, to w ogóle nam nie będzie potrzebne, yy,
tam lecieć ani w ogóle, bo to nie będzie interesujące. W
internecie, yy, tak jak już wspomniałem, grając w
Cywilizację albo w mojego Fallouta, jest dużo
ciekawiej niż na Księżycu. Powiem ci, coś w tym jest,
bo większość mieszczuchów, takich zdeklarowanych-
Tak. -yy, tak naprawdę nie wie, jak wygląda
niebo w nocy. Tak. I później jadą gdzieś przez
przypadek na wakacje i widzą, jak gdzieś daleko od
miasta, jak zaczy, jak wygląda niebo. I są w
ciężkim szoku, bo widzieli w swoim mieście nieliczne,
lekko, ledwie pełgające gwiazdy, a tam całe niebo roziskrzone jest tymi
punkcikami. No tak, już wspominaliśmy. Nie, no dokładnie! W
tej chwili jest opisywane, opisywane jako, jako przypadki
normalne, czyli jest tak zwana głuch, wtórna głuchota.
Głuchota, że człowiek na przykład z miasta nie słyszy absolutnie, yy, głosów
ptactwa. Dlaczego? Dlatego, gdyż one nie istnieją w
jego życiu codziennym. No nie ma w mieście, oczywiście. Po
prostu następuje głuchota i już w ogóle nie słyszy tych
dźwięków po prostu. Tak, ale człowiek w mieście w ogóle nie
ma szans zobaczyć gwiazd także, bo wychodzi, to miasto jest
tak rozświetlone, że tych gwiazd po prostu nie widać. Tak,
ale właśnie tu dochodzimy do, do sedna
ca- całej, yy, dzisiejszej audycji. Szwedzi i
Duńczycy jeszcze widzą gwiazdy. Jeszcze widzą. Jeszcze widzą.
Ale nie ci w miastach. Również ci w miastach jeszcze. Tam,
tam jednak ten klimat i jednak ta perspektywa, po
prostu- No tak. -oni siedzą w tym takim dalekim rzędzie, że
tak powiem, gdzie, gdzie nie mają tego Nowego Jorku.
Kurde, mają ten Sztokholm, ten Sztokholm to jest taka większa
wioska europejska przecież. Yy, i,
i ten- Nie, no na pewno mnie nie spuszczą do Szwecji. Na
pewno mnie nie wpuszczą. No ten, tam jeszcze niebo cały czas
funkcjonuje. Tam księżyc widać, yy, słońce widać i
tak dalej. Yy, w Paryżu już tego prawie nie
ma, ani, ani, ani, yy... Wiesz co, tak sobie,
jak mówisz o tych gwiazdach i o tym nocnym niebie nad
miastem, to sobie przypominam, takie było opowiadanie Isaaca
Asimova „Nadejście nocy". Później to wspólnie, yy, wspólnie z Spielbergiem
Asimov przerobił na powieść, ale tam też chodziło mniej
więcej o to. Się toczyło na, na innej planecie niż
Ziemia. Ale też chodziło o to, że, yy, była, była
taka planeta, na której, yy, nigdy nie nastawała noc. A
właściwie słowo nigdy jest nieadekwatne, bo właściwie
raz na ileś tam tysięcy lat ta noc na krótko się pojawiała i wtedy, yy,
mieszkańcy widzieli gwiazdy. Znowu nie będę opowiadał, nie będę
opowiadał ani tej nowelki, ani książki, ale, yy, tak naprawdę zobaczenie nieba
było dla nich szokiem. Jak dalekim, to jest inna
sprawa i ta-tajemnica tej, tajemnica tej opowieści. Ale, yy, ja naprawdę
widziałem już ludzi, którzy na widok nocnego nieba
widzianego gdzieś daleko od miasta, popadali w rodzaj takiego osłupienia, że to
tak może wygląda. Ale czy widzisz, to jak wspomniałeś o
tych, o tych czwórce czy piątce ludzi, którzy siedziało i
tylko patrzyło swoje, swoje tego... Jeśli ta sama
czwórka, piątka spotyka się tylko i wyłącznie w
jakimś supermarkecie przecież, a nie gdzie indziej, no
bo, bo- Tam też sobie pyka na tych komórkach. Pyka. To
ani nie ma kontaktu z sobą, ani nie ma kontaktu ze
światem zewnętrznym tak naprawdę. No i czy mój kolega nie
miał racji, kiedy mówił- Po tysiącu lat naprawdę może być w
szoku, tak? Jak, jak, jak nie wiem,
partnerka zdejmie majtki albo wyjdzie na księ... i
zobaczy księżyc. Po prostu nie, to będą takie same dwa
szoki. Po prostu nie. Dobra, bez komentarza. Dla, dlatego... Ale,
mm, co ja chciałem? Coś ja chciałem powiedzieć, bo, mm, jest, jest
coś takiego, co właściwie podsumowuje tą całą, mm,
tą, yy, inność tej literatury i tą
odrębność tej skandynawskiej literatury, tego
skandynawskiego filmu. I również dlaczego on
jest popularny? Otóż on po prostu zachowując jakiś własny koloryt, jakiś własny
charakter. I to dotyczy, yy,
każdej, czy kobiet, czy mężczyzn również piszących. Po prostu
ogólnie literatury. Zachowując jakiś swój charakter, przemawia jednak do,
yy, społeczeństw bliskich kulturowo, yy,
czyli europejskich, do Francuzów, do, do
Amerykanów również, bo to jest, dopóki, że tak powiem, Meksyk
ich nie, yy, zrówna z ziemią, to jednak to jest jeszcze
kultura europejska. No i, i do
Kanady czy do nas, do Polaków, bo jesteśmy jednak pewną
wspólnotą kulturową. Ale tak jak ty mówisz o tym detektywie,
który tam bredzi o swoich rzeczach, nie? To wyobraź sobie,
gdyby mi to jakiś Buszmen napisał powieść kryminalną i, yy, jakiś
Zulus prze, miał swoje rozterki, yy, umysłowe i tak
dalej. Yy, mogłyby być wspaniałe i świadczyć o
ogromnej inteligencji tego Zulusa-... ale za
przeproszeniem, czy jakiegoś tam, yy, Aborygena z
Australii i tak dalej. Yy, i na pewno
by świadczyły o ogromnej, yy, emocjonalności,
yy, tego, natomiast do nas by nie przemówiły. Na naszym
rynku by się po prostu nie sprzedawały, gdyż by nie było,
nie byłoby, nie byłaby to karta z tej talii po prostu. Powiem ci, że zuluska
literatura kryminalna to brzmi dumnie. Tak! Brzmi dumnie. Jak
ona będzie, to zapew-- bo zapewne będzie, nie?
Ale będzie absolutnie- Ale będzie naprawdę zupełnie inna.
Ale- Ale wtedy- Hermetyczna dla nas. Nie, wtedy już nie, bo
wtedy już nas nie będzie i być może dla tych, którzy
zajmą miejsce, będzie absolutnie. Przecież wiadomo, że przecież,
yy, tak jak są prognozy, że za te pięćdziesiąt lat to
prawdopodobnie, mm, trzy czwarte ludności będzie, yy, wyłącz-- na całej kuli
ziemskiej, będzie wyłącznie z Afryki. Mm. Wyłącznie z Afryki
po-pochodziła, nie? Czyli jak najbardziej zuluska
literatura kryminalna w przyszłości będzie wszędzie czytana, również, yy, tam,
yy, pod, pod Dunkierką i pod tymi wszystkimi innymi tam, yy,
dalekopółnocnymi gwiazdami, gdzieś tam w Norwegii, szczególnie przy,
mm, najdalej na, na północ wysuniętych peryferiach Europy.
Mm. Trochę, trochę, trochę
mnie, trochę mnie zmartwiłeś, bo że już, już nie doczekam
tej zuluskiej literatury kryminalnej. W związku z tym, w
związku z tym, no, skupić się musimy na tej, na tej
skandynawskiej. I powiem ci tak, że, yy, nie do końca, nie do końca
jestem przekonany, yy, czy my w dzisiejszej
audycji doszliśmy, doszliśmy do źródła tej
popularności. Bo ja mam cały czas uczucie takiego
niedosytu, że my sobie tak tutaj gadamy,
gadamy, a to o księżycu, a to o gwiazdach, a to o
Szwedkach i Szwedach, a to o ich różnych przypadłościach i
dziwnościach. Ale tak naprawdę, gdybyśmy mieli podsumować dzisiejszą dyskusję,
dzisiejszą rozmowę i powiedzieć, dlaczego
właściwie lubimy czytać szwedzkie kryminały, no to- Dlatego ci
powiedziałem, bo mamy pewną wspólnotę charakteru. Tak!
Natomiast, yy, czytając, czytamy pewną odrębność. Gdybyśmy my
pisali takie same rzeczy, no to nigdy się nie pojawiła
ciekawostka, yy, że tak powiem. Albo my
wszyscy Francuzi i Polacy, tutaj Niemcy, gdybyśmy pisali taką
literaturę, to by nigdy nie zaistniało zjawisko, yy, w
Skandynawii. A tak zaistniało. Istnieje
to zjawisko dla-dlatego, gdyż oni po-- zachowują
jakiś swój własny charakter. Co prawda
schyłkowo, ale jednak trzymają się tego charakteru i chwała im
Bogu za to, za to, że to. Wiesz
co, powiem ci tak, że ja nawet, yy, w chwili szaleństwa-
Mm ... bo to przyznaję się, absolutnego szaleństwa, przeczytałem
nawet książkę sensacyjną, a później zachęcony również kryminał
autorki z Islandii. Tak. I
po raz kolejny nie potrafię wymienić- Tak ... yy, nie
potrafię wymówić tego nazwiska w ogóle. Ale znowu, powiem ci, nie wiem, czy
to, czy to zasługa autorki, czy to zasługa tłumacza, ale to się nieźle
czytało. To naprawdę się nieźle czytało. Ja ci dam
przykład. A czy pamiętasz mistrzostwa Europy
z ubiegłego roku? Czy chyba coś takiego tam się
działo. Tam było coś takiego samego. Cała
Europa ze zdziwieniem szczęka wszystkim opadła,
bo zobaczyli skandynawskie zjawisko na boiskach. No
tak. Drużyna Islandii po prostu. No
tak! Która wyglądała tak, jak tego każdy był:
Bobo, Bobo, Russen jakiś, nie? Wszyscy
byli, oni byli Skandynawami. Nie, nie- Ale jasne ... biegał
tam żaden Zulus po boisku, tylko byli
Skandynawami, którzy gra-gra, pisali, grali,
nie pisali skandynawską, yy, kryminał, tylko
grali skandynawską piłkę nożną i grali ją dobrze. I jak się
cieszyli. I jak się cieszyli z tej piłki, nie? Tak jest.
A my? Myśmy byli zacho- zachwyceni, że ci Wikingowie
potrafią nie tylko pisać kryminały, ale również grać w piłkę
nożną. A przecież ilu ich tam w tej Islandii przecież jest?
Boże mój, to jest jeszcze mniejsza od Sztokholmu przecież,
nie? Wiesz co, ja nie bez przyczyny powiedziałem, yy, przed
chwilą o tłumaczeniach- Tak ... bo, yy, to znowu wiem od
ciebie, w związku z czym cię ciągnę za język. Wiem, że, yy, ty bardzo wiele
książek, yy, skandynawskich,
o, już nie powiedziałem, że szwedzkich- Tak ... nie
powiedziałem. Yy, wiele książek skandynawskich odrzucasz po krótkim
czytaniu, ponieważ, yy, nie wszystkich tłumaczy trawisz. Mm,
nie, to nie kwestia... Ja nawet nie wiem, kto to tłumaczy,
ale po prostu brakuje mi jednej rzeczy. Yy, mm, w każdym boomie, kiedy
jakiś, jakaś, jakiś, yy, jakaś, jakaś tam, yy, pula, że tak powiem,
literatury zaczyna być popularna i tak dalej, to nie
tylko czytelnicy. Zanim się na to rzucą czytelnicy, no na to
się rzucają tłumacze przecież, żeby z tego, yy-
Zarobić ... zarobić po prostu na, na tego. No i po prostu
zarabiają. A niestety, mm, na tłumaczeniach,
yy, dobrzy tłumacze niewiele zarobili na tłumaczeniach.
Niewiele za-zarobił Aleks Szłączyński na
tłumaczeniu Grishamsa. Ale ty mówisz o poprzedniej
epoce. Tak. Teraz tłumacze nieźle zarabiają. No to, no to,
to dobrze. Znam chwalebne przykłady. To dobrze, ale dobrze by
było również, żeby w tym, w tym tłumaczeniu jednak
szanowali materiał, który tłumaczą. Natomiast, yy, ja
mam taki, takie czasami wraże-wrażenie, że oni tłumacząc-... Nie szanują jednak
tego autora, który tam napisał, który miał swój własny charakter i pisał swoim
językiem. I tego nie należy przekładać na język polski, tylko należy
wytłumaczyć Polakom, co autor chciał, jak chciał i tak dalej. Pie, takim
językiem, oczywiście polskim i tak dalej. Natomiast
przełożyć to na język polski, ale
nie, nie mechanicznie, że tak powiem, czyli nie używając
tego lektora, yy, lektora, yy- Nie, Google, Tłumacza Google. Tłumacza
Google. No bo chyba, yy, jednak
wie-wie-wielu, wielu posługuje się chyba tym tłumaczeniem. Ale
wiesz, to jest, wiesz co? Tłumaczenie to jest bardzo
subiektywna sprawa, bo stary dowcip brzmi w ten
sposób, że jak tłumaczenie jest piękne- Tak. To nie jest wierne. Tak,
słusznie! Tak jak kobieta. Słusznie. A jak jest wierne-
Słusznie. To nie jest piękne. To pięknie, to lepiej, żeby
było piękne i niewierne niż no, yy, no. No! Wiesz co? Ale dobrze, no powiem ci
tak, yy. Ja się z tobą częściowo zgadzam, ale powiem ci, że dlaczego od
początku dzisiejszej audycji mówię o tym, że to są po prostu
nieźli pisarze? Ponieważ wystarczy wziąć,
yy, jak ktoś mi nie wierzy, może zrobić taki eksperyment
jeszcze dzisiaj. Jeżeli książki na przykład Mankella ma w
domu. Proszę zobaczyć, jak się zaczynają te książki. To nie jest tak jak, yy,
w kryminale anglosaskim, yy,
amerykańskim czy, czy brytyjskim, czy jakimś, jakimś takim,
takim bardzo, bardzo takim, yy, dynamicznym kraju. Nie zaczyna się
dynamicznie, zaczyna się powoli. Yy, no, w tym twoim
kryminale, który dzisiaj, który dzisiaj znalazłem na twojej,
na, na, na, na, na twoim biurku. Facet zaczyna od tego, że opisuje mgłę.
Mhm. Jak ta mgła się skrada, jak się
zbliża. No, gdzież jakiś Anglosas sobie tak
rozpocząłby książkę? No, no mało jest takich przykładów.
Tak jak już powiedziałem dzisiaj, dzisiaj w tym w Carrefourze widziałem
niezłą laskę, nie? Wiesz, albo coś takiego. A
sprzedawali świetna, świetna promocja na Pepsi Cole była. No i
dobrze, i, i- To byłby świat. No i- Tam jeszcze nie
jest taki świat. No i dlatego ja lubię skandynawskie. Znowu
się nie pomyliłem. Tak. Skandynawskie kryminały. Lubię je
po prostu. Ja też. Ja też lubię. Oby jak najdłużej tam
jeszcze pisali, bo, bo co im zostało? Tylko, że chcę zwrócić uwagę, że też,
yy, oni piszą. Ale co oni mają innego do roboty? Nocy głowie. Za
przeproszeniem, pracuje już w tej chwili za nich ktoś
inny. Pracują za nich Polacy, pracują- Jeszcze Mogalicy. I tak dalej. Tak, tam,
yy, do, do pracy to oni mają, mają
ludność napływową i tak dalej. Czyli właściwie co oni
mają do roboty? No. No. Dzieci już też nie chcą
robić, więc właściwie mogą tylko pisać, nie? No to, no to
piszą, nie? I dzięki temu jest tej literatury
troszkę, nie? I będzie to świadectwo, że kiedyś,
tak, kiedyś istniała taka biała rasa Berserków na Skandynawii, gdzieś tam
i, i w Danii. No, ale co po nich zosta, tyle po nich zostanie. Legenda, nie?
Okej, myślę, że wszystko, co piękne, yy, to, yy,
jakiś czas trwa, ale nie należy tego przedłużać w
nieskończoność. Dlatego myślę, że, myślę, że dzisiejszą
audycję o Skandynawii, skandynawskiej literaturze kryminalnej, yy, myślę, możemy
powoli, powoli kończyć. Ja po, powiem to tak: to,
żeś, że na pewno żeśmy nie doszli do istoty rzeczy, to chwała Bogu, bo gdybyśmy
doszli- To nikt by już nie czytał. To nie, to po
prostu nie. To znaczy, że, że jest recepta, że jest
na to przepis, jak pisać w taki sposób, jak to
oddawać i tak dalej. A skoro nie, żeśmy nie doszli, to
znaczy, że tej recepty nie ma i tej recepty nie sprzedamy
Amerykanom, ani nie kupią tego, yy,
Japończycy, żeby wyprodukować u siebie. Tylko
zrobią to tylko i wyłącznie Szwedzi i Duńczycy u siebie,
tam. Ale jeszcze jedną rzecz muszę powiedzieć. Wiesz co? Bo
na początku tak przemknęliśmy po, yy, po tej trylogii, a
właściwie już znaczy Stiega Larssona, a później właściwie
dopisanej to już jest tetralogia, yy, czyli
"Millenium", bo, bo się Antares trochę po niej
przejechał. Słusznie zresztą. Mhm. Ja uważam, że jakby w pełni
się podpisuję. Niemniej jednak jest to, yy, jeśli miałbym
coś polecać, to, to poleciłbym tę książkę. Pomijam
jej objętość. Pewnie. Pomijam jej objętość, która jest po
prostu monstrualna. Jeśli mógłbym coś dooo,
doradzić, to żeby nie czytać wszystkich trzech tomów
po kolei, bo organizm, yy, gdzieś w
połowie drugiego tomu zaczyna odrzucać przeszczep
i lepiej to sobie podzielić, przeczytać jeden tom, zrobić jakąś tam przerwę,
taką chirur, chirurgiczno-kosmetyczną,
później przeczytać drugi i tak dalej. Ale, yy, znowu naprawdę, yy, po pierwsze
Stieg Larsson umie pisać. Umiał pisać, przepraszam, umiał pisać. Po
drugie, yy, w sensie takim czysto technicznym
umiał, yy, dobrze ustawiać zdania, yy, w
całej powieści. Ale Stieg Larsson umiał też, yy, knuć intrygę. Umiał. Robił to
świetnie, a zważywszy, yy, na objętość jego
książki, no to, ten, ten to się musiał naknuć trochę,
żeby tę intrygę uknuć. To jest
druga część, yy, dru-druga część mojej wypowiedzi.
No i trzecia. Naprawdę, yy, pominąwszy te
lewicowe i prawicowe odchyły, to jednak jego bohaterowie, mm, żeńscy, to
podkreślam, patrząc na ciebie, yy- ...
przebijającym wzrokiem. Zarówno żeńscy, jak i
męscy bohaterowie w tej, w tej, w tej tetralogii są po prostu interesujący.
To zresztą było widać w ekranizacjach. Tych ekranizacji też
było kilka. Yy, znowu dodam złośliwie, że
nie wszystkie udane. Proszę zgadnąć, które
nie. Moim zdaniem. W każdym razie tych ekranizacji było
kilka, yy, i to dobrze było widać w tych ekranizacjach, że postacie, które Stieg
Lars, Stieg Lars, yy, Stieg stworzył, yy, po prostu były, były dobrze
skonstruowane. To były niezłe postacie, dla mnie
wiarygodne. I ja dlatego lubię, lubię ten cykl. Po prostu go lubię. Wiesz,
ja, mm, tak jak, jak mówiłeś, że nie warto tam
za jednym posiedzeniem łykać tam trzech
tomów i tak dalej, to z całą pewnością jest, jest coś
takiego, że, że tam w tej powieści można
ugrzęznąć po prostu. Można. Nie? No i jest
pytanie, czy, czy, czy, czy to jest wielkie, bardzo
przyjemne ugrzęznąć w bagnie? Otóż
jest to przyjemne. Bywa to, może to być przyjemne. Może.
Tak jak na przykład, kiedy z muchówką łowi
się, szuka, szuka się na pstrąga. To się po prostu brnie, czasami po pachy w
bagnie, brzegiem rzeki i tak dalej. I szuka się tego pstrąga. I wtedy to brnie,
grzęźnięcie w bagnie ma sens. Ma, yy,
jest ciężkie. Ciężko się idzie, tak jak się idzie przez tą powieść, yy,
skandynawską naprawdę się ciągnie, idziesz jak przez bagno. Ale! Ale ten pstrąg
i ta muchówka to jest kawałek sportu. To jest
przyjemne. To może być przyjemne, bo naprawdę na końcu można tego pstrąga
złowić. Jeśli, jeśli się, się
dobrze tego... Także warto. Warto czasami również pobrodzić w
takim tym. Ja to, yy, zrobiłem z przyjemnością w pierwszym tomie, a na drugi
czekam. No, na drugi, drugi tom to ci mogę
przynieść. Nie, na ochotę, ochotę. Na ochotę czekasz. Rozumiem.
No i cóż, powiem jeszcze tylko jedną rzecz, że w
najbliższym, yy, w najbliższą niedzielę nasi koledzy z debat ufologicznych będą
omawiali, z tego, co mi wiadomo, sprawę
Księżyca. Ja pewną historię o Księżycu mam
przygotowaną, ale zaczekam, ee, na następną audycję, bo jakbym
zaczął teraz o tym Księżycu opowiadać, to ho, ho! By trochę
minęło czasu. Zresztą znaczną historię, bo, ym,
ona była udziałem nas, nas dwóch, a w dodatku
byliśmy jej bohaterami. Według człowieka, który nam opowiadał
historię księżycową. Nie wiem, czy sobie przypominasz. Nie. No,
człowiek z Krakowa. Aha! Tak?
No dobra historia, prawda? Dobra historia. Opowiemy, opowiemy tę
historię, ale to może po tej, po audycji właśnie
o Księżycu. My też mamy au, mamy, yy, taką
poszlakę przynajmniej na to, że Księżyc, ee,
nie jest obiektem naturalnym. Przynajmniej taki
przekaz dostaliśmy. Nie, nie, naprawdę, naprawdę. Nie,
jeszcze tu nic nie zażywamy, nic nie wciągamy.
Natomiast ciekawą historię po prostu usłyszeliśmy i myślę, że
warto, warto naszych słuchaczy z nią
zapoznać. Niemniej- Czyżby to był temat kolejnego
Bibliotekarium? Nie, to nie będzie temat,
yy, następnego Bibliotekarium. Yy, zaraz powiem o
temacie. Natomiast ta historia księżycowa, ona, yy... Powiem tak:
dobrze, najpierw temat następnego Bibliotekarium, a później
nawiązanie do historii księżycowej. Ee,
chcemy, aby następny, yy, następne Bibliotekarium było
zrobione w podobnej formule jak to dzisiejsze. Czyli nie
będziemy rozmawiać o bardzo konkretnej książce, ale
wskażemy kilka. Chcemy w ogóle porozmawiać o
literaturze historycznej i w tym momencie kilku ludzi przy
odbiornikach umarło. Ja sobie zdaję
sprawę, że nie ma nic nudniejszego niż literatura historyczna.
No, nie jest tak źle. Nie będziemy, nie będziemy polecać,
yy, „Potopu”, chociaż jeżeli ktoś ma ochotę, to może
przeczytać. Natomiast my postanowiliśmy się zająć
taką, ee, literaturą, yy, niby historyczną, ale sięgającą również po inne
wątki. I tu przykładem niezłym jest twórczość, yy, naszego
ziomala polskiego, czyli Jacka Komudy. On znany jest z tego, że
ostatnio, yy, wypuścił książkę pod tytułem
„Hubal”, za którą dostał tyle samo pochwał, co
cięgów. Ale książkę „Hubal”... Owszem, to, to też wchodzi
jakby w zakres. Natomiast my mamy, yy, mieliśmy
początkowo na myśli jednak książki, które sięgają nieco głębiej.
Jacek Komuda to jest człowiek zafascynowany Polską szlachecką, no tak to
określmy. O, tak, sam jakby próbuje czasami
żyć nieco jak szlachcic, o czym- Buduje dworek i jeździ na
koniu. Buduje dworek i jeździ na koniu. I, a
poza tym w tej swojej literaturze historycznej, bo to
jest jednak częściowo, przynajmniej częściowo, literatura
historyczna, wrzuca co jakiś czas
takie wątki, no, nie, nie do końca historyczne.
Trochę tam jest takiej fantastyki. Hm,
ja się zastanawiam, jak to powiedzieć. Niespodziewanie
sensacja jest tam właściwie- To jest taka, tej fantasy jest
wrzucone sporo, ale jednak dzieje się to, dzieje
się to- W realiach ... W realiach jak najbardziej tej
Rzeczpospolitej. Ale mamy też innych autorów,
yy, polskich autorów, na przykład, yy, autor, yy, autor porównywany, o
nim, o nim w następnym odcinku, żeby nie mieszać naszym
słuchaczom w głowie. Ale też jest, mamy na przykład polskiego
autora, którego twórczość porównywana jest, yy,
do „Gry o tron”. Ja sobie zdaję sprawę, że to jest
chwyt, chwyt marketingowy wydawnictwa, niemniej jednak po lekturze, yy,
książek, boha-- yy, i bohatera, który został stworzony, bohaterem jest, ee, mag.
Właściwie taki, taki, taki rodzaj czarownika. Muszę przyznać, że, że,
że-... To jest książka, no, która może nie jest
polski, polską "Grą o tron", ale, ale jest interesująca. No i chc- będziemy,
będziemy- Pytanie, no Mike czasem nie jest bohaterem ostatnio
jakiejś gry komputerowej? Nie, akurat z tego wiem co nie, to nie. Ale,
ale, ale literatura, literatura autora z
Łodzi, zostawię jeszcze to nazwisko w tajem, w
tajemnicy, jest, yy, jest naprawdę, jest
naprawdę interes- interesująca i, yy, myślę
taka, taka, mm, bardzo, bardzo historyczna, a jednocześnie
uciekająca, uciekająca od, yy, uciekająca od historii. Yy, no zresztą
Sapkowski po "Wiedźminie" również stworzył, yy, stworzył
trylogię husycką, która, yy,
ja się nieźle bawiłem. Ja się nieźle bawiłem przy tej,
przy tej książce. Podsumowując, yy,
chcemy porozmawiać o literaturze historycznej, ale nie tej,
która, która wywla, wywraca ludziom flaki na drugą
stronę, bo tak się przy niej nudzą. Tylko właśnie o tej
literaturze historycznej, która jest, yy, dostosowana do
naszych czasów, do naszej wrażliwości, do naszego, do naszej
potrzeby czytania. Trochę innej już chyba niż te,
te... Kto dzisiaj, no kto dzisiaj czyta
Kraszewskiego? No, no kto dzisiaj to czyta? Ja się nie
dziwię wcale. Wcale się nie dziwię, że to nie jest już
czytane. Myślę, że ta literatura bardziej pasuje do naszych
czasów. A teraz, yy, wspomniałem o księżycu.
No, ta historia, którą przytoczymy, ona się również,
yy, ona się również wiąże z historią. To jest, yy, to jest wyjaśnienie,
które uzyskaliśmy od naszego, yy, naszego korespondenta z Krakowa.
Wyjaśnienie, jak to się stało, że księżyc na naszym niebie się pojawił. A żeby
jeszcze, yy, wrzucić w to wszystko wątki nieco paranoiczne,
to odpowiem: yy, i jaki udział w tym wszystkim miał Wiktor Żwikiewicz?
Tak. No to myślę, że już zabrzmiało
odpowiednio, yy, tak psychodelicznie. Yy, w związku z
tym, yy, ja, yy, dopełniając jeszcze tylko obowiązku
narzuconego przez wydawcę, powtórzę, że konkurs, w którym
nagrodą, yy, było "Metro dwa tysiące trzydzieści pięć", książka, a, yy, jego
laureatami, yy, zostali, yy, Bruno i Ajek, z którymi wydawca
skontaktuje się, yy, z tego, co wiem, w poniedziałek. No i
cóż, myślę, że to na dzisiaj wszystko. Bardzo dziękujemy
za wysłuchanie, za cierpliwość. Zapraszamy na, yy, Bibliotekarium za dwa
tygodnie. I przypomnę, rozmawiamy o współczesnej, myślę, tej
ciekawej literaturze historycznej. Jeszcze raz dobranoc wszystkim.
Dobranoc i do, do usłyszenia, o ile
wrócimy z tej Szwecji. Spokojnie, o to się nie
martwcie. Wrócicie cali i zdrowi. A mówili
to gospodarze Bibliotekarium: Marek Żelkowski i Wiktor
Żwikiewicz. Dzięki jeszcze raz, panowie. Dziękujemy. Bardzo,
bardzo dziękujemy za cierpliwość. A
audycję od strony technicznej obsługiwał jak zawsze Marek Sęk
"Ivellios", Radio Paranormalium - paranormalny głos
w twoim domu. Dobranoc i do usłyszenia ponownie w
kolejnym Bibliotekarium już za dwa tygodnie.